Zuid-Korea is in gespannen afwachting van het oordeel van het grondwettelijk hof over de afzetting van president Yoon Suk-yeol. Werd hij terecht geschorst nadat hij de militaire noodtoestand had uitgeroepen? Deze week moet meer duidelijkheid brengen in de slepende politieke crisis.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Hoe is de situatie in de aanloop naar het vonnis van het hof?
Wie wil tanken in de buurt van het grondwettelijk hof kan voor een gesloten tankstation komen te staan. Ook de metro slaat de halte bij het hof over. Zes scholen in de buurt van het gerechtsgebouw overwegen sluiting op de dag dat het hof beslist over de rechtmatigheid van de afzetting van president Yoon Suk-yeol.
Nadat Yoon in december kortstondig de militaire noodtoestand had uitgeroepen, verschanste hij zich in zijn ambtswoning en maakte zijn aanhang met massale betogingen wekenlang zijn arrestatie onmogelijk. Ook het verleden geeft reden tot zorg: in 2017, toen het hof de afzetting van toenmalig president Park Geun-hye bekrachtigde, vielen er tijdens protesten tientallen gewonden en drie doden.
Dat wil de politie voorkomen. Alle verloven zijn ingetrokken en voor iedere agent liggen knuppels en pepperspray klaar nu deze week de uitspraak van het hof wordt verwacht.
Waarom werd de president afgezet?
Yoon, een oerconservatieve openbare aanklager, won in 2022 met een flinterdunne meerderheid de verkiezingen. Hij raakte steeds gefrustreerder doordat de oppositie, die het parlement domineert, de voorstellen van zijn kabinet blokkeerde en zijn vrienden bij het Openbaar Ministerie afzette. Dat zou hem ertoe hebben gebracht op 3 december de staat van beleg uit te roepen.
Volgens een reconstructie van The New York Times had Yoon een half jaar zitten broeden op de inzet van de krijgswet. Daarmee beoogde de president zijn politieke opponenten aan banden te leggen; hij noemde hen ‘anti-statelijke krachten’ in dienst van Noord-Korea. Ook wilde hij met behulp van het leger een kritische Youtuber de mond snoeren en de elektriciteit afsluiten bij gevestigde media.
Yoons plan mislukte toen volksvertegenwoordigers met behulp van verontruste burgers door de militaire blokkade van het parlement heen braken en de staat van beleg wegstemden. Zes uur nadat Yoon de militaire noodtoestand had uitgeroepen, trok hij die weer in. Hij weigerde af te treden. Vervolgens werd hij afgezet.
Wat staat er voor Yoon op het spel?
Zijn presidentschap en wellicht zijn vrijheid. Er lopen twee verschillende juridische procedures tegen hem. De eerste, bij het grondwettelijk hof, draait om zijn afzetting. Als die onrechtmatig wordt bevonden, mag Yoon verder regeren tot zijn mandaat in 2027 afloopt. Als ten minste zes van de acht rechters de afzetting goedkeuren, dan is het einde verhaal voor Yoon.
Bekrachtiging van zijn afzetting door het hof werkt niet in zijn voordeel bij een tweede procedure, een strafzaak die draait om de beschuldiging dat Yoon een opstand heeft georganiseerd. Rebellie is een van de weinige strafbare feiten waartegen presidentiële immuniteit geen bescherming biedt.
Yoons raadslieden kregen hun cliënt zaterdag vrij uit voorarrest, maar dat betekent niet dat de strafzaak tegen hem van de baan is. Wordt Yoon schuldig bevonden, dan kan hij levenslang krijgen, of zelfs de doodstraf. Yoon zelf houdt vol niets verkeerd te hebben gedaan.
Hoe komt Zuid-Korea uit dit politieke drama?
Bij een definitieve afzetting volgen er binnen zestig dagen presidentsverkiezingen. Zuid-Korea zou dan aan het begin van de zomer weer een functionerende regering moeten hebben. Op dit moment is Seoul politiek stuurloos.
Zuid-Koreaanse politici willen in het vervolg strenger toezicht op presidenten die denken dat zij de militaire noodtoestand kunnen gebruiken voor hun eigen politieke agenda. En zowel de Peoples Power Party van Yoon als de Democratische Partij Korea maken alvast lijstjes met de namen van mogelijke presidentskandidaten.
Wat wil de bevolking?
Zuid-Koreanen kijken uit naar het einde van deze rommelige episode, die veel mensen herinnerde aan de duistere tijd waarin een militaire dictatuur de dienst uitmaakte in het land. Volgens een recente opiniepeiling van het Amerikaanse onderzoeksbureau Gallup is 60 procent van de Zuid-Koreaanse bevolking klaar met Yoon; ruim een derde van de bevolking (35 procent) verzet zich tegen Yoons afzetting.
Wat het hof ook besluit, de straatprotesten zullen voorlopig doorgaan. Komt Yoon terug als president, dan zal het verzet uit progressieve hoek massaal zijn. Moet hij weg, dan zal Yoons fanatieke aanhang het er niet bij laten zitten.
Zowel de conservatieve regeringspartij als de Democratische Partij gooien met het oog op de komende campagnestrijd liever olie op het vuur dan iets te doen tegen de extreme polarisatie. Zuid-Koreaanse analisten verwachten dan ook dat de extreme politieke verdeeldheid door de verkiezingen alleen maar erger zal worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant