Na het besluit zondagavond van de Roemeense kiescommissie om de ultranationalistische politicus Calin Georgescu uit te sluiten van de presidentsverkiezingen in mei, zijn rellen uitgebroken in Boekarest. Roemenië staat onder politieke hoogspanning terwijl Georgescu het besluit aanvecht. Vier vragen.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Waarom sluit de kiescommissie Georgescu uit?
De commissie ziet Georgescu’s kandidatuur als onverenigbaar met democratische waarden. Een presidentskandidaat moet de grondwet en de democratie verdedigen en daar voldoet Georgescu volgens de commissie niet aan. Ook heeft hij de kieswet overtreden, stelt de commissie. Ze ontving meer dan duizend klachten over de mogelijke kandidatuur van Georgescu.
Het besluit valt samen met de reden dat er opnieuw verkiezingen worden gehouden in Roemenië. Nadat Georgescu afgelopen november onverwachts de eerste ronde van de presidentsverkiezingen had gewonnen, annuleerde het Grondwettelijk Hof de tweede ronde en verklaarde de verkiezingen ongeldig.
Daarbij wees het Hof op de verkiezingscampagne van Georgescu, die onder meer met betaalde influencers op TikTok een groot bereik had. Ook zijn er vermoedens van buitenlandse – lees: Russische – inmenging in de verkiezingen.
De kiescommissie, waarin 10 van de 14 leden voorstander zijn van Georgescu’s uitsluiting van de nieuwe verkiezingen, verwijst uitvoerig naar de toenmalige uitspraak van het Hof. Op basis daarvan is duidelijk dat Georgescu, die zowel Trump als Poetin bewondert en kritisch is op het Navo- en EU-lidmaatschap van Roemenië, ‘de plicht heeft geschonden (…) de democratie te verdedigen’, beargumenteren de commissieleden.
Wat zijn de reacties op het besluit?
Georgescu, zijn bondgenoten en aanhangers zijn ziedend. ‘Europa is nu een dictatuur, Roemenië is onder tirannie!’ was zijn eerste reactie. Enkele honderden aanhangers hadden zich zondag verzameld voor de kiescommissie in het centrum van Boekarest. Na het besluit ontaardde het protest in geweld. Demonstranten raakten slaags met de politie, die reageerde met charges en traangas.
Het bleef tot begin van de nacht onrustig in de Roemeense hoofdstad: Georgescu’s aanhangers wipten stenen uit de straat, gooiden met stoelen van terrassen, stichtten brand en duwden een busje van nieuwszender Digi24 omver. De voortvluchtige huurlingenleider en medewerker van Georgescu, Horatiu Potra, riep via whatsapp op tot geweld en spoorde zijn handlangers aan om te vechten, ‘met alle middelen’.
Politieke bondgenoot George Simion, leider van de extreemrechtse partij AUR, schreef op Facebook dat het uitsluiten van Georgescu ‘een voortzetting is van de staatsgreep van 6 december’, verwijzend naar de oorspronkelijke uitspraak om de verkiezingen te annuleren. Degenen die hierachter zitten ‘moeten worden gevild op het openbare plein’, zei Simion in een opruiende videoboodschap. Achteraf zei hij dat dit ‘een metafoor’ was.
Anderen zien de beslissing van de commissie als voorbeeld van een ‘militante democratie’, waar instituties in staat zijn een land te beschermen tegen antidemocratische krachten, al dan niet met onorthodoxe middelen.
Wat betekent dit voor de stemming in Roemenië?
Sinds december is het onrustig, het land verkeert in de diepste politieke crisis sinds de val van het communisme in 1989.
Recent werd Georgescu aangehouden op verdenking van onder meer het oprichten van een extremistische organisatie. Er zijn politie-invallen geweest bij medewerkers van zijn partij. Naar Georgescu loopt nu een onderzoek en hij staat onder toezicht van de rechtbank. Vorige week arresteerde de politie zes mensen die worden verdacht van het beramen van een staatsgreep. Zij zouden contact hebben met het Kremlin en met Georgescu.
Terwijl de aanklachten zich opstapelen, is Georgescu onverminderd populair. Volgens een recente peiling zou hij in de eerste verkiezingsronde op 38 procent van de stemmen kunnen rekenen. Behalve Georgescu zelf gooien sinds kort ook de Amerikanen olie op het vuur. Tech-oligarch Elon Musk laat zich regelmatig uit over de Roemeense politiek; het uitsluiten van Georgescu noemde hij ‘gestoord’.
Er is grote onvrede in Roemenië over de gevestigde politiek en uiterst rechtse politici buiten dit succesvol uit. Ook zien niet alle Roemenen het Grondwettelijk Hof, waarvan de rechters via de politiek worden benoemd, als onafhankelijk.
Hoe gaat het nu verder?
Georgescu vecht het besluit van de kiescommissie aan bij het Grondwettelijk Hof. De rechters hebben 48 uur om een oordeel te vormen. Aangezien de oorspronkelijke beslissing van het Hof om de verkiezingen te annuleren een hoofdrol speelt in het besluit van de kiescommissie om Georgescu uit te sluiten, zou het Hof zijn eerdere uitspraak ondergraven door hem nu wel mee te laten doen.
Ondertussen hergroeperen de extreemrechtse krachten in de Roemeense politiek zich. Simion van AUR steunt in principe Georgescu, maar sluit niet uit dat hij zichzelf verkiesbaar stelt als Georgescu niet meedoet met de verkiezingen. In de peilingen is hij minder populair, maar Simion maakt evengoed kans om, surfend op de groeiende onvrede, bij de eerste ronde de meeste stemmen te krijgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant