Het kabinet wil geen lobbyregister waarin zou moeten worden vastgelegd welke externe partijen, zoals bedrijven en maatschappelijke organisaties, toegang hebben tot publieke besluitvorming. Hiermee wordt een advies van hoogleraren Caelesta Braun en Bert Fraussen genegeerd. Beide wetenschappers reageren.
Beleid maken en uitvoeren met de samenleving is noodzakelijk. Het is niet alleen een belangrijk principe van goed bestuur, net als inzicht bieden in met wie er is gesproken, wat hun inbreng was, en wat daar vervolgens mee is gedaan. Het zorgt bovenal voor effectievere oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken met een groter draagvlak in de samenleving. Dit is belangrijk voor het vertrouwen van de burgers in de overheid.
Met de stappen die het kabinet voorstelt in de kabinetsreactie op ons evaluatieonderzoek Mozaïek van Belangen zal er weinig veranderen aan de huidige situatie, waar we maar beperkt zicht hebben op de toegang en inbreng van maatschappelijke belangen en de afweging daartussen. Dit maakt het moeilijk om uitspraken te doen over de mate waarin er sprake is van een ongelijk speelveld en wanneer bepaalde belangen onevenredig invloed uitoefenen.
Over de auteurs
Caelesta Braun is hoogleraar Openbaar Bestuur en Maatschappelijke Democratie aan de Universiteit Leiden. Bert Fraussen is universitair hoofddocent aan de universiteit Leiden met een focus op belangenvertegenwoordiging en lobbying.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De openbare agenda’s van bewindspersonen geven inzicht in een topje van de ijsberg en zijn nu onvolledig en onoverzichtelijk. De voorgestelde verbeteringen zijn vrijblijvend en zullen daar weinig aan veranderen. Het is ergens begrijpelijk dat de openbare agenda’s niet verbreed worden naar (top)ambtenaren, anderzijds is dat wel de plaats waar de meeste contacten tussen ministeries en maatschappelijke organisaties plaatsvinden.
Contacten met ambtenaren worden vaak als waardevoller beschouwd dan gesprekken met een bewindspersoon. Meer inzicht in de deelnemers en hun inbreng aan consultatie- en participatietrajecten, en niet alleen inzicht in online consultaties, zijn hierbij stappen in de goede richting.
De memories van toelichting, de beleidsstukken waarin uitgelegd wordt waarom bepaalde wetten nodig zijn en waarom welke belangen en inzichten zijn meegenomen, worden niet aangepast. Wij hebben laten zien in onze evaluatie dat je hiermee met een aantal aanpassingen écht inzicht kunt geven in wie er toegang had, welke inbreng ze hadden, en waarom bepaalde belangen zijn meegenomen.
Nu zijn ze vaak gericht op het overtuigen van de Tweede Kamer van de voorkeursoptie van de bewindspersonen en te weinig op het inzichtelijk maken van de bredere belangenafweging. Dat zal zo blijven met de huidige maatregelen. Dit is betreurenswaardig, omdat de memories van toelichting bij uitstek meer inzicht kunnen geven in de dynamiek van belangenvertegenwoordiging en -afweging.
Met goede memories van toelichting krijg je helder inzicht in welke informatie, adviezen en belangen zijn meegenomen voor specifieke wetten en welke afwegingen daartussen zijn gemaakt. Met goede openbare agenda’s en transparantieregisters krijg je inzicht in wie er toegang heeft, soms in beperkte mate op welke beleidsdomeinen en wetsvoorstellen ze actief zijn, maar helemaal niet in de standpunten die specifieke organisaties innemen, en de afwegingen die tussen al deze belangen en inzichten door beleidsmakers zijn gemaakt.
Het debat gaat nu te veel heen en weer tussen het ene instrument over inzicht in toegang (openbare agenda’s) en het andere (transparantieregister) en gaat niet over de centrale doelstellingen en vervolgens een geschikte combinatie van effectieve instrumenten. Dat is een gemiste kans. Met één instrument of een slechte combinatie van instrumenten blijft inzicht in de rol van de samenleving bij besluitvorming beperkt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant