Tussen de kassen van het Westland veredelt Rijk Zwaan al ruim honderd jaar de beste groente- en (sinds kort) fruitzaden, met succes. Het geheim? Gelukkige medewerkers. ‘Omzet en winst zijn van ondergeschikt belang.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de agrarische sector en voedsel.
De komkommerplanten in de kas van Rijk Zwaan zijn in een schier eindeloze race met elkaar verwikkeld. Tot wel 40 centimeter groeien ze elke dag, omhoog, richting het dak van hun broeierige onderkomen en de lampen die het belichten. Onderaan worden de rijpe komkommers geoogst. Tot de plant is uitgegroeid en wordt vervangen door een nieuw exemplaar.
Voor de komkommerplanten is het sisyfusarbeid, voor veredelaars een goudmijn aan informatie. De groeisnelheid, het aantal bloemen en vruchten, de vruchtgrootte, de behoefte aan water, licht, warmte, voedingsstoffen en bestrijdingsmiddelen: in het Trial Centre High Tech van groente- en fruitveredelaar Rijk Zwaan in De Lier wordt alles bijgehouden. Na de oogst volgen tests: smaakt-ie een beetje? En hoe lang blijft-ie goed?
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Rijk Zwaan, opgericht in 1924, met 4.000 werknemers en een omzet van 627 miljoen euro in 2023/2024.
Deze testkas staat daarom niet vol met rijen van dezelfde soort, zoals gewoonlijk in een groentekas. Hier staan in elke rij wel acht verschillende rassen. Hoog in de kas hangen bordjes met namen als ‘Skyview’, ‘Skylit’ en ‘Svyatogor’. Station manager Arie Stolk loopt de rijen langs: gewone komkommers, korte, dikke augurken met bobbeltjes, kleine snackkomkommers. ‘We hebben het hier allemaal.’
‘Rijk Zwaan Zaadteelt en Zaadhandel’ is de naam waaronder Rijkent (roepnaam Rijk) Zwaan in 1924 in Rotterdam een winkel in groente-, bloem- en gewaszaden opende. Binnen vijf jaar ging hij op een lapje grond buiten de stad aan de slag met het ontwikkelen van nieuwe groenterassen. De telers die zijn zaad kochten, voorzag hij van advies, zodat ze een zo hoog mogelijke opbrengst haalden en volgend jaar terug zouden komen.
Zwaans betrokkenheid en aandacht voor innovatie betaalden zich uit in de vorm van een succesvol bedrijf. In de jaren zestig breidde Rijk Zwaan uit naar Duitsland, twintig jaar later volgde Frankrijk. Tegenwoordig zijn er 31 landen met een Rijk Zwaan-dochteronderneming.
Het Trial Centre High Tech is het uithangbord van Rijk Zwaan, met 10 procent marktaandeel tegenwoordig de op drie na grootste veredelaar van groente- en fruitzaden ter wereld. Midden in het Westland ontvangt het bedrijf hier niet alleen telers uit de buurt, maar uit de hele wereld om de beste tomaten, komkommers en paprika’s voor hun eigen kas uit te zoeken. De telers letten op alles, dus doet Rijk Zwaan dat ook.
‘Telers zijn zeer kritisch, en terecht’, zegt directeur Martijn Eggink. ‘Ze kiezen rassen van ons of onze concurrenten die op alle aspecten goed scoren. Excelleren op één vlak is onvoldoende.’
De plaagbestrijding gaat in deze kas vrijwel uitsluitend met natuurlijke middelen. ‘95 procent van de groenten telen we met biologische bestrijding’, vertelt Stolk. Net als de meeste Nederlandse afnemers. Het aantal toegestane chemische bestrijdingsmiddelen slinkt al jaren. Stolk: ‘Als wij een assortiment maken dat die middelen niet nodig heeft, zullen kwekers daar ook voor kiezen.’
Eggink is lid van het driemanschap dat de directie van Rijk Zwaan vormt. Een CEO is er niet, alle besluiten worden genomen op basis van unanimiteit. ‘Als je samen besluiten neemt, kom je tot betere en duurzamere oplossingen’, is Egginks overtuiging.
Wel heeft iedere directeur zijn eigen aandachtsgebied, voor Eggink is dat onderzoek en ontwikkeling. Een belangrijke taak voor een bedrijf met een portfolio van ruim 1.800 rassen verdeeld over meer dan dertig gewassen, en dat jaarlijks 30 procent van zijn omzet in R&D steekt. De ontwikkeling van een nieuw ras duurt doorgaans zes tot zestien jaar. Nieuwe, betere zaden zijn onontbeerlijk om niet achterop te raken bij concurrenten met diepe zakken als Bayer en Syngenta.
In 1986, negen jaar na het overlijden van de oprichter, nam British Petroleum het zadenbedrijf over. Het werd geen succes. De toenmalige directeuren Maarten Zwaan, Ben Tax en Anton van Doornmalen kochten het bedrijf in 1989 terug. Dat heeft ze geen windeieren gelegd: de mannen belandden alle drie in de Quote 500. De families Zwaan, Tax en Van Doornmalen bezitten nog altijd 90 procent van de aandelen.
De overige 10 procent is verdeeld over ruim duizend medewerkers van Rijk Zwaan. Het is een van de manieren waarop Rijk Zwaan medewerkers bij het bedrijf
betrekt, getrouw aan de doelstelling die bij de managementbuy-out werd geformuleerd: medewerkers een fijne en duurzame baan bieden met aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden.
Een baan bij Rijk Zwaan is er in principe een voor het leven. Nieuwe medewerkers moeten daarom niet alleen over de juiste kennis en vaardigheden beschikken, maar ook qua persoonlijkheid bij het bedrijf passen. ‘Bij sollicitaties stellen we vragen die mensen soms heel persoonlijk vinden, bijvoorbeeld over hun jeugd of gezin’, zegt Eggink. Wie binnen is, krijgt veel verantwoordelijkheden: binnen het bedrijf met ruim vierduizend medewerkers zijn er slechts vier of maximaal vijf hiërarchische lagen. Het verloop onder medewerkers is door dit alles ‘heel erg laag’, stelt Eggink.
Niet het ontwikkelen of verkopen van zaden, maar de mensen staan bij Rijk Zwaan voorop, benadrukt Eggink. ‘Dat is niet hoe een bedrijf in de gebruikelijke economieboekjes beschreven wordt. Wij geloven er stellig in dat mensen de belangrijkste factor zijn. Als zij centraal staan, zijn ze ook gemotiveerd, en motivatie leidt tot creativiteit en goede ideeën. Natuurlijk zijn omzet en winst nodig om de continuïteit te waarborgen, maar die zijn van ondergeschikt belang.’
Toch kent station manager Stolk in het Trial Centre nog wel een paar ‘heel goede collega’s die dag en nacht bezig zijn’, maar daar niet voor betaald krijgen. Hij wijst naar drie kartonnen dozen tussen de tomatenplanten, waar insecten in en uit komen gevlogen om de planten te bestuiven. ‘Hommels.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant