Politieke geschillen verdwenen deze week als sneeuw voor de zon in Duitsland. De beoogde Duitse coalitiepartners passen de grondwet aan en lenen een nooit eerder vertoonde hoeveelheid geld.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
De teloorgang van de Amerikaanse democratie doet die in Duitsland bloeien. Nog voordat de formatie is begonnen, verschenen de twee middenpartijen die elkaar een week eerder nog de Bondsdag uitvochten eensgezind voor de camera’s.
Voor investeringen in defensie moet de limiet op staatsleningen compleet van tafel – hierop valt nog geen definitief bedrag te plakken. De toekomstige regering wil in tien jaar ook 500 miljard euro lenen om de sterk verouderde infrastructuur op te waarderen.
‘Whatever it takes’ om de vrijheid in Duitsland en de vrede in Europa te verdedigen, zei CDU-leider en beoogd bondskanselier Friedrich Merz, wiens partij een week eerder glansrijk de Duitse verkiezingen won. ‘We zijn verschillende partijen met verschillende meningen’, zei SPD-voorzitter Lars Klingbeil nog, wiens partij een historische nederlaag leed. ‘Maar het is ons gelukt’ het eens te worden.
Europa likt zijn wonden en aanvaardt de realiteit: het is een kwetsbare provincie tussen grootmachten.
Dat is niet helemaal zeker. Het CDU-SPD-plan betekent een plotseling einde aan vijftien jaar staand beleid. Nog voordat het nieuwe parlement aantreedt, willen de CDU en SPD af vande grondwettelijke limiet op staatschulden. Die Schuldenbremse is al jaren een politieke splijtzwam; links wil ervanaf, rechts wil eraan vasthouden. De liberale FDP blies er zelfs de regering-Scholz voor op – de reden dat vervroegde verkiezingen nu de CDU weer aan de macht brengen.
Dat alles is als sneeuw voor de zon verdwenen. Sterker nog, de Duitsers manen nu andere Europese landen om ook de remmen los te gooien. Nadat de Europese Commissie deze week had voorgesteld nationale begrotingsregels voor defensie-uitgaven vier jaar lang te versoepelen, zei uitgaand bondskanselier Olaf Scholz: daar moet geen einddatum aan worden verbonden.
De reusachtige Duitse investering is een poging om zowel de externe veiligheid als de interne stabiliteit te waarborgen. Het gezaghebbende economisch weekblad Wirtschaftswoche voorspelt dat de 500 miljard euro voor infrastructuur gebruikt zal worden voor alles van ziekenhuizen tot kinderdagverblijven.
De afgelopen jaren bewegen steeds meer kiezers weg van het democratische midden, wat resulteerde in een verkiezingswinst van de deels extreemrechtse AfD van 21 procent. Vraag een AfD-stemmer waarom, en dikwijls klinken na ‘migratie’ klachten over onderwijs, zorg en inkomenszekerheid.
De haast wordt daarom ook ingegeven door de situatie binnen de landsgrenzen. De AfD en de radicaal-linkse Die Linke hebben in het nieuwe parlement samen een derde van de zetels. Daarmee kunnen ze grondwetswijzigingen blokkeren, zoals hervorming van de Schuldenbremse. De AfD is mordicus tegen hulp aan Oekraïne, Die Linke tegen extra geld voor strijdkrachten.
Dus is er nu de unieke situatie waarin de inkomende CDU-SPD-coalitie probeert een tweederdemeerderheid te vormen in het parlement waarin ze de afgelopen jaren tegen elkaar streden, nog voordat de nieuwe parlementariërs hun intrek nemen. Daarbij hebben ze de hulp nodig van hetzij De Groenen, hetzij de FDP. De FDP zegt alleen het defensiebudget te steunen, De Groenen zeggen (nog) niks.
De Schuldenwende, doopte Der Spiegel de ommekeer van inkomend bondskanselier Merz – vrij naar de Zeitenwende waarmee uitgaand bondskanselier Olaf Scholz (SPD) na het begin van de Oekraïne-oorlog 100 miljard euro in defensie pompte – een bedrag dat toen krantenkoppen deed ronken.
‘Duitslands grootste lening ooit’ gaat lijnrecht in tegen de strijd die Merz al jaren voert voor een strakke begrotingsdiscipline. ‘Kijkt u maar’, kopte tabloid Bild, ‘hoe Merz tien keer tegen nieuwe schulden foeterde!’ Eén alinea eronder: ‘Merz en zijn verkiezingsbeloften: komt er nu ook geen Asielwende? Discussieert u mee!’
Een grote uitdaging voor Merz wordt om zijn meer conservatief-liberale achterban aan boord te houden. Daarmee neemt de druk toe om een succes te stellen tegenover wat sommige CDU-partijgenoten zien als een knieval op fiscaal gebied.
Na fiscale politiek en veiligheidsbeleid staat er nog één reuzethema op de agenda: migratie. Merz beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne op dag één van de nieuwe regering de Duitse grenzen te sluiten voor asielzoekers. Onmogelijk en illegaal, zegt de SPD. De komende dagen praten beide partijen over dit thema. De CDU zal niet snel opnieuw toegeven.
Source: Volkskrant