Het kabinet wil geen lobbyregister, meldt NSC-minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken. In een door haar gevraagd rapport wordt dit wel geadviseerd, omdat de openbare agenda’s van bewindslieden niet goed worden bijgehouden. Voorstanders zijn ‘geschokt door dit botte besluit’.
Ondanks groeiende nationale en internationale druk krijgt Nederland voorlopig geen lobbyregister. Daarin zou moeten worden vastgelegd welke externe partijen, zoals bedrijven en maatschappelijke organisaties, toegang hebben tot publieke besluitvorming. Het kabinet wil bestaande instrumenten, zoals de openbare agenda’s van bewindslieden, beter benutten. ‘Op dit moment acht het kabinet het niet proportioneel om daarbovenop een vorm van transparantieregister te ontwikkelen’, schrijft NSC-minister Judith Uitermark aan de Tweede Kamer.
De openbare agenda’s werken niet goed, bleek eind vorig jaar uit een advies dat Uitermark had gevraagd aan de Leidse wetenschappers Caelesta Braun en Bert Fraussen. Uit die agenda’s moet duidelijk worden met wie bewindslieden hebben gesproken, waarover en wanneer. Dit moet voorkomen dat bijvoorbeeld de meest kapitaalkrachtige clubs de grootste vinger in de pap hebben van het overheidsbeleid.
Maar de agenda’s worden door de bewindslieden niet goed bijgehouden, blijkt al jaren uit onderzoeken. Veel afspraken worden niet of niet goed gemeld. Daarom adviseerden de hoogleraren ook een transparantieregister in te voeren, waarin wordt bijgehouden hoe de besluitvorming tot stand is gekomen. Dit advies legt minister Uitermark naast zich neer.
Voorstanders van meer transparantie zijn ontstemd. ‘Ik ben geschokt door de botte manier waarop het kabinet het lobbyregister afwijst’, zegt directeur Serv Wiemers van de Open State Foundation, een ngo die ijvert voor een meer transparante overheid. ‘Dit is een klap in het gezicht van de transparantie en van de Kamer, die voor een lobbyregister had gestemd.’
Minister Uitermark en premier Dick Schoof drongen er recent bij hun collega-bewindslieden nog eens op aan hun afspraken met externen goed bij te houden. Volgens Open State gebeurde dat daarop in 21 procent van de gevallen, tegen 13 procent eerder. Wiemers: ‘Dat is zwaar onvoldoende. Dan kun je niet met droge ogen een brief aan de Kamer schrijven waarin je het lobbyregister afwijst en inzet op verbetering van de openbare agenda’s.’ Ook Greco, de Europese transparantiewaakhond, dringt al jaren aan op een Nederlands lobbyregister.
Dat juist een NSC-minister besluit geen lobbyregister in te voeren is opmerkelijk. Drie van de vier regeringspartijen staan niet te boek als lobby-kritisch. De VVD speelt als langdurige regeringspartij met oog voor het bedrijfsleven een belangrijke rol, veel VVD-Kamerleden worden later lobbyist. De PVV heeft alleen Geert Wilders als lid en is een gesloten bolwerk. De BBB komt voort uit ‘Big Agro’, de grote landbouwbedrijven. Alleen NSC maakt, met Pieter Omtzigt als voorman, werk van een transparantere overheid.
De hoogleraren drongen er verder op aan dat ook topambtenaren hun afspraken in openbare agenda’s delen. Ook dat wijst Uitermark af. Volgens de minister is het niet nodig omdat ambtenaren al gebonden zijn aan de Gedragscode Integriteit Rijk. Dat Kamerleden hun agenda’s openbaar bijhouden vindt de NSC-minister wel een goed idee.
In de eigen NSC-gelederen van Uitermark wordt teleurgesteld gereageerd. Kamerlid Sander van Waveren: ‘Dit zijn te kleine stapjes. De minister had wat mij betreft verder mogen gaan. Er moet fundamenteel worden gekeken naar verbetering van de transparantie.’ Woensdag debatteert de Tweede Kamer over de integriteit van het openbaar bestuur. NSC wil dan inzetten op een lobbyregister en – anders dan Uitermark – op openheid over de agenda’s van topambtenaren.
Laurens Dassen (Volt) schreef in 2022 met Pieter Omtzigt (toen nog Groep Omtzigt) een initiatiefnota waarin een lobbyregister werd bepleit. De plannen van Uitermark noemt hij ‘zeer teleurstellend’. ‘Ze heeft de afgelopen tijd kunnen zien dat het verbeteren van de agenda’s niet werkt. Wat ze doet is bewust vertragen, telkens weer. Waarom ze geen lobbyregister wil, wordt bovendien niet onderbouwd.’ Volgens Dassen blijft Nederland hierdoor achterlopen bij andere Europese landen.
Kamerlid Joost Sneller (D66) vindt dat het voorstel van Uitermark getuigt van een groot gebrek aan ambitie en daadkracht. ‘We krijgen wederom vrijblijvende beloften van verbetering voorgeschoteld, zonder dat het ooit concreet wordt.’ Dat de minister wel de Kamerleden om meer openheid vraagt, noemt hij een zwaktebod.
Onderzoekers Caelesta Braun en Bert Fraussen concluderen uit de brief van Uitermark dat er weinig verandert op lobbygebied. ‘Dat is een gemiste kans. Met één instrument of een slechte combinatie ervan blijft inzicht in de rol van de samenleving bij besluitvorming beperkt.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant