In de tentoonstelling Lee Miller in print in Fomu Antwerpen passeren een aantal van de vele levens van model, fotograaf en oorlogscorrespondent Lee Miller (1907-1977) de revue. Ze nam een totaal eigen blik mee naar het Europese slagveld.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
Toen Lee Miller, correspondent voor Vogue, in augustus 1944 in de Franse kustplaats Saint-Malo arriveerde, had ze een matras bij zich, de kleren die ze aanhad, en 24 rolletjes film. Het beleg van het bezette Frankrijk door de geallieerden was in volle gang en Miller had, als Amerikaanse, toestemming om met het Amerikaanse leger op te trekken. Ze was een van de weinige vrouwelijke fotografen aan het front. Ze dacht zich in Saint-Malo bij de troepen te kunnen aansluiten om verder te kunnen reizen.
Die toestemming had ze overigens gekregen met de belofte dat ze zich ver van de frontlinie zou houden. Op 5 augustus hadden Britse kranten per abuis gemeld dat Saint-Malo in geallieerde handen was gevallen, terwijl de geschiedenisboeken inmiddels vertellen dat de zware Slag van Saint-Malo plaatsvond van 4 augustus tot en met begin september, waarna er nog maar weinig overeind stond van de plaats. Lee Miller belandde midden in het heetst van de strijd om Europa. En ze was de enige fotograaf op het strijdtoneel.
Hier maakte ze de foto die als ‘Laars en ammunitie’ in het Lee Miller-archief terug te vinden is. Het onderschrift luidt: ‘De enkele laars met de achtergelaten ammunitie geeft een compleet beeld van de chaos en destructie in Saint-Malo.’
Het talent om, tegen wil en dank, steeds aanwezig te zijn op de historische momenten, maken van haar een van de belangrijkste chroniqueurs van de Tweede Wereldoorlog, van de Blitz in Londen tot de slag om Saint-Malo, van de bevrijding van de kampen tot de legendarische foto van David E. Scherman die haar fotografeert in het bad van Adolf Hitler in München, op de dag dat Hitler in Berlijn zelfmoord pleegde.
Haar oorlogsfoto’s, die ook centraal staan in de film Lee (2023), waarin ze wordt gespeeld door Kate Winslet, zijn het bekendste deel van een oeuvre waarin ze als model in New York eerst voor de camera staat en in 1929 als assistent en later geliefde van Man Ray midden in de surrealistische beweging landt (over tijd en plaats gesproken). Ze nam afscheid van haar modellenbestaan met de opmerking: ‘Ik maak liever een foto dan dat ik er eentje ben.’
Lee Miller nam een compleet eigen perspectief mee naar het slagveld, altijd en onder alle omstandigheden met een tegendraads gevoel voor perspectief en esthetiek en een oog voor de rol van vrouwen, daders én slachtoffers. Haar foto’s behoren tot de indringendste verslaggeving van het laatste oorlogsjaar. In haar beeldarchief vinden we ook de contactvellen (afdrukken van complete rolletjes) rond een aantal van haar bekendste foto’s. Je voelt hoe ze rondloopt en blijft kijken, soms op momenten dat er meerdere fotografen zijn. Maar ze stapt altijd ergens over een grens, waarachter de andere (mannelijke) fotografen blijven staan. En dan maakt ze de foto die niemand heeft, omdat de moed hen eenvoudig ontbreekt.
Ze is bij de bevrijding van concentratiekampen Buchenwald en Dachau. Op 8 mei 1945 stuurt ze de negatieven van foto’s die ze in de kampen heeft gemaakt naar haar uitgever in Londen. Ze stuurt een telegram mee met de tekst: ‘I implore you to believe this is true!’ (Ik smeek je om te geloven dat dit waar is!). Het telegram leverde de titel op van een reportage die in juni 1945 in Vogue zou verschijnen: ‘Believe It!’
Lee Miller in print, te zien tot en met 8 juni 2025 in het Fomu Antwerpen. Lee Miller Archives, England 2025. All rights reserved, www.leemiller.co.uk .
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant