Europa sluit eensgezind de rijen (met uitzondering van Hongarije dan) om Oekraïne bij te staan en het continent op korte termijn zelfstandig te kunnen verdedigen tegen militaire agressie. Europese regeringsleiders stemden deze week in met het inderhaast opgestelde Europese defensieplan van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Er komt de komende vier jaar grofweg 800 miljard euro extra beschikbaar voor militaire uitgaven. De Deense premier Mette Frederiksen vatte het plan (volgens het verslag in deze krant) samen in drie woorden: ‘Spend, spend, spend!’
Het is daarom tijd voor een Kahnemannetje. Een wat? Een Kahnemannetje, naar de psycholoog die in 2002 de Nobelprijs voor Economie won, Daniël Kahneman. Samen met Amos Tversky werkte Kahneman een wetenschappelijk leven lang aan de manier waarop mensen denken en de fouten die ze hierbij maken. En denkfouten loeren overal, vooral als mensen het snel met elkaar eens zijn en er geen tijd lijkt te zijn voor weloverwogen besluitvorming. Juist bij grote eensgezindheid is het belangrijk tegen te denken.
Een van de instrumenten hiervoor is de ‘pre mortem’. U kent de post mortem (letterlijk: na de dood) uit moordmysteries. De pre mortem (voor de dood dus) probeert het overlijden juist te voorkomen.
Het werkt als volgt. Vlak voor het moment waarop een groep een belangrijk besluit moet nemen (en duidelijk is dat er binnen de groep grote overeenstemming bestaat), moet iemand de aanwezigen vragen zich mentaal naar de toekomst te verplaatsen. Het is (bijvoorbeeld) drie jaar later. En het besluit heeft, hoe unaniem het ook genomen is, desastreus uitgepakt. De investering bleek een zeperd; de verhuizing viel zwaar tegen; de overname was mislukt; en zo voort en verder. Aan de aanwezigen de vraag: hoe is die mislukking tot stand gekomen? Schrijf dat maar eens op een A4’tje, en wel zo overtuigend mogelijk. En pas als iedereen zijn mislukkingsverhaal heeft voorgelezen, en de aanwezigen er met elkaar over hebben gesproken, mag het besluit genomen worden.
Prima dat tot de investering, de verhuizing, of de overname wordt besloten, maar de groep heeft zich zo wel ontdaan van het ‘groepsdenken’, en heeft scherp dat er niet alleen voor- maar ook nadelen kleven aan de beslissing. En misschien hebben de mislukkingsverhalen ook nog wel geleid tot het aanpassen van de plannen. Een Kahnemannetje dus.
Ga uw gang, zou ik zeggen. Schrijf maar eens op hoe die eensgezinde besluitvorming over 800 miljard euro aan extra defensie-uitgaven Europa zuur heeft opgebroken in pakweg 2028.
Op mijn A4’tje? In elk geval deze elementen. De exorbitante prijsstijging van defensiespullen, die de koopkracht van die 800 miljard (én van het bestaande defensiebudget) sterkt uitholt. In 2026 een begrotingscrisis in een grote lidstaat (Frankrijk of Italië), omdat de begrotingsdiscipline, toch al zwak, voor deze defensiecrisis opzijgezet wordt. De begrotingscrisis slaat over in een eurocrisis. Morrend (kiezers)volk door koopkrachtuitholling, omdat economische groei opgaat aan overheidsuitgaven. De zwakker dan gehoopte defensie, de financiële ellende en het morrende volk blijken ook nog eens voor niets te zijn veroorzaakt, omdat eind 2027, na de dood van de president, in Rusland een nieuwe periode van glasnost aanbreekt. De regeringen die in 2025 zo paniekerig tot het defensiepakket besloten, worden in 2028 electoraal afgestraft.
Wat dus niet wil zeggen dat ik het een slecht plan vind.
Frank Kalshoven is econoom en publicist. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. E-mail: frank@frankkalshoven.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns