De persvrijheid in de VS staat onder druk. Steeds minder journalisten krijgen toegang tot Trump en afgelopen week besloot eigenaar Jeff Bezos zich te mengen in de redactionele koers van het opiniekatern van The Washington Post. Oud-hoofdredacteur Martin Baron vertelt wat er moet gebeuren.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
In de zomer van 2017 vindt president Donald Trump het een goed idee om kennis te maken met de meest vooraanstaande krant van zijn nieuwe woonplaats, The Washington Post. Dus nodigt hij hoofdredacteur Martin Baron en eigenaar Jeff Bezos uit voor een diner in het Witte Huis.
Voorafgaand aan het eten is Trump beleefd en oppervlakkig charmant, maar dat verandert als ze aan tafel gaan. Telkens als Trump de krant bekritiseert, en dat komt regelmatig voor, geeft hij zijn linker buurman, Baron, een por in zijn zij.
‘De volgende ochtend werd Bezos om acht uur gebeld door Trump’, zegt Baron, roepnaam Marty, via een videoverbinding vanuit zijn appartement in New York. ‘Trump zei dat Bezos The Post ‘eerlijker’ moest maken, waarop Bezos zei dat hij zich niet bemoeide met de verslaggeving en dat hij er spijt van zou krijgen als hij dat wel zou doen.’
Trump zag Bezos als een politieke vijand, zegt de sinds 2021 gepensioneerde Baron. ‘Daar was maar één reden voor: The Washington Post.’ De president dwarsboomde hoogstpersoonlijk een miljardendeal tussen het ministerie van Defensie en Amazon, het techbedrijf dat Bezos heeft opgericht, zegt Baron. Met een zeldzame lach: ‘We grapten weleens dat The Post Bezos niet 250 miljoen dollar, maar 250 miljoen dollar plus 10 miljard dollar heeft gekost.’
Bezos werd door de president op allerlei manieren onder druk gezet, maar hij zwichtte niet. ‘Tijdens al onze ontmoetingen kwam Bezos over als een integere man met een ruggengraat’, schreef Baron in zijn in 2023 verschenen memoires Collision of Power – Trump, Bezos and The Washington Post.
Zou u Bezos nog steeds zo typeren?
‘Van die ruggengraat is weinig meer over, dat is duidelijk. Dat bleek afgelopen oktober al toen hij, elf dagen voor de verkiezingen, had besloten dat The Post zou stoppen met steunbetuigingen aan presidentskandidaten – terwijl de opinieredactie er al een had geschreven voor Kamala Harris.
‘En vorige week heeft Bezos besloten dat er alleen nog opiniestukken mogen verschijnen ter verdediging van persoonlijke vrijheden en de vrije markt. Een van de eerste adviezen die Bezos me gaf was: wees niet saai. Nu krijgt hij een ongelooflijk saai opiniekatern, want alle columnisten gaan hetzelfde vinden.’
Wat zijn de concrete gevolgen van die maatregel?
‘Ik heb geen idee. Dat is ook het probleem: Bezos legt niks uit. Zijn er columns verschenen die tegen persoonlijke vrijheden zijn? Zijn pleidooien voor alle soorten marktregulering nu uitgesloten? Ook als die bedoeld zijn ter bescherming van het milieu of mensenrechten? Dat zou nogal extreem zijn.’
Waarom doet Bezos dit?
‘Ik kan niet in zijn hoofd kijken, maar ik denk om de kritiek op Trump te beperken. In elk geval was zijn team er blij mee. De woordvoerder van het Witte Huis plaatste een gifje met een glimlachende Grinch. Elon Musk schreef: bravo, Jeff Bezos.’
Waarom zwicht Bezos nu wel?
‘Nog meer dan tijdens zijn eerste termijn heeft Trump zich tijdens het presidentschap van Joe Biden laten kennen als wraakzuchtig. Tijdens de afgelopen campagne beloofde hij als president de regering als wapen te gebruiken om wraak te nemen op zijn politieke tegenstanders. Ik denk dat Bezos er daarom alles aan doet om hun relatie te herstellen.’
Op Amazon Prime Video, de streamingdienst van het concern van Bezos, verscheen deze week Becoming Katharine Graham, een documentaire over Katharine Graham. De in 2001 overleden, legendarische uitgever van The Washington Post had onder meer de leiding tijdens het Watergateschandaal, die uiteindelijk leidde tot het aftreden van president Richard Nixon.
Toen bondgenoten van Nixon via een dagvaarding de aantekeningen van de journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward hadden opgeëist, zei Graham dat de aantekeningen van háár waren. ‘En als iemand naar de gevangenis moet vanwege het achterhouden van aantekeningen, ben ik het’, zei ze.
Mede dankzij het leiderschap van Graham werd haar krant in één klap een iconische. Op oude beelden in de documentaire zegt ze dat mensen in die periode The New York Times en The Washington Post voor het eerst in één adem noemden – voor een progressieve krantenmaker het ultieme compliment.
De minder onbuigzame houding van Bezos heeft de krant, op een cruciaal moment in de Amerikaanse geschiedenis, in een existentiële crisis gestort. Na het annuleren van de steunbetuiging aan Harris zegden ruim driehonderdduizend lezers hun abonnement op – ruim 10 procent van het totaal. Na Bezos’ ingreep in het opiniekatern kwamen daar nog eens 75 duizend opzeggers bij. Sommige van de beste journalisten verlaten op dit moment de krant voor concurrenten als The Wall Street Journal, The New York Times, The Atlantic en CNN.
Is The Washington Post nog te redden? En hoe houdt de Amerikaanse pers zich staande nu Trump, die nooit heeft uitgeblonken in terughoudendheid, helemaal is ontketend?
‘Wat er bij The Washington Post gebeurt, is een tragedie’, zegt Baron, die normaal in staccato zinnen spreekt, bevlogen. ‘Deze krant is een symbool van het belang van de vrije pers. En misschien wel de belangrijkste taak van de vrije pers is het controleren van de macht.’
Wat had u gedaan als u nog steeds hoofdredacteur was geweest en Bezos deze maatregelen had genomen?
‘Hetzelfde als wat de huidige, Matt Murray, heeft gedaan. Namelijk zeggen dat deze beslissing gevolgen heeft voor de opiniepagina’s en dat de hoofdredacteur over de nieuwspagina’s gaat. En zodra Jeff Bezos zich ook met de nieuwspagina’s begint te bemoeien, zei Murray, zullen jullie dat weten, want dan ben ik vertrokken.’
Hebben de maatregelen van Bezos ook geen afschrikwekkende werking op de nieuwsredactie?
‘Daar heb ik nog geen signaal van gezien. Sterker, ik denk dat de journalisten hierdoor nog liever willen aantonen hoe onafhankelijk ze zijn. De verslaggeving is fantastisch. Neem de verontrustende onthulling dat de Amerikaanse luchtvaartautoriteit een contract met een telecommunicatiebedrijf wil annuleren ten faveure van SpaceX, een bedrijf van Elon Musk, de secondant van Trump. Zodra de journalisten ook maar iets merken van bemoeienis, zullen we dat ongetwijfeld horen. Want er zijn maar weinig plekken waar zo veel wordt gelekt als nieuwsredacties.’
Toen Bezos de steunbetuiging aan Harris annuleerde, schreef de nieuwsredactie er uitgebreid en kritisch over. Maar nu hij het opiniekatern censureert, is daar maar één summier artikel over verschenen. Het contrast is opvallend.
‘Ja, dat is sneu. Na die artikelen over de steunbetuiging heeft de hoofdredactie de beslissing genomen om niet meer over zichzelf te schrijven. Natuurlijk hoef je niet voortdurend naar je navel te staren, maar om dat ook niet te doen als je het onderwerp bent van een van de controversieelste mediaverhalen van het moment, is een grote fout en ondermijnt de geloofwaardigheid van The Post nog verder.’
Bezos zei dat hij van de steunbetuiging aan een presidentskandidaat af wilde om zo het vertrouwen in de krant te verhogen. Is dat niet broodnodig? Het vertrouwen van Amerikanen in de pers bevindt zich op een dieptepunt.
‘De pers heeft duidelijk een probleem en ik ben het met Bezos eens dat daaraan wat moet gebeuren. Maar ik denk niet dat zijn manier de juiste is. De honderdduizend mensen die hun abonnement hebben opgezegd, zijn de krant niet méér gaan vertrouwen, maar minder.
‘Daarnaast draagt Bezos ook niet bepaald bij aan de betrouwbaarheid van de krant door tijdens de inauguratie prominent op het podium achter de president te gaan staan. Daarmee straalt hij afhankelijkheid uit, afhankelijkheid van Donald Trump. He’s not practicing what he’s preaching.’
Was het achteraf gezien een fout om de krant te laten kopen door een miljardair met allerlei zakelijke – en dus ook politieke – belangen?
‘Wie moet de eigenaar zijn van een krant? Er is een aantal mogelijkheden: een ondernemer, een groep ondernemers, een bedrijf of een non-profit. Ik heb ze allemaal meegemaakt.
‘De eerste eigenaar waarmee ik te maken kreeg, was een beursgenoteerd bedrijf dat werd bestierd door ondernemers met aandelen. Daarover kwamen veel klachten: de ondernemers waren vooral bezig met het opkrikken van de waarde van hun aandelen en investeerden daardoor nauwelijks in de toekomst van de krant.
‘Op dit moment zie je in de Verenigde Staten ook veel nieuwsorganisaties in handen van private-equityfirma’s en hedgefondsen. Dat is een ramp. Zij zien mediabedrijven als dividendstromen en proberen er zo veel mogelijk geld uit te persen om ze uiteindelijk failliet te laten gaan.
‘Een rijke ondernemer, zoals Jeff Bezos bij The Post of Patrick Soon-Shiong bij The Los Angeles Times, heeft commerciële belangen die, zoals we zien, ook gepaard gaan met allerlei risico’s.
‘Ten slotte zijn er de non-profits. Dat zijn vaak stichtingen die hun eigen doelen willen nastreven, en bovendien worden stichtingen vaak beheerd door rijke mensen die ook weer hun eigen commerciële belangen hebben.
‘Helaas denken veel journalisten dat ze Gods werk doen en het geld als manna uit de hemel valt. Ik blijf omhoog kijken, maar er komt niks. Mediabedrijven moeten geld verdienen, moeten een bedrijf zijn. Daar bestaat geen perfecte eigenaar voor. We zullen media moeten beoordelen op hun journalistiek en op het gedrag van hun eigenaren. Zijn ze moedig of laf?’
Baron, die ooit door het blad Esquire werd omschreven als misschien wel de beste krantenredacteur aller tijden, toonde zijn journalistieke onverschrokkenheid toen hij tussen 2001 en 2012 als hoofdredacteur van The Boston Globe de drijvende kracht was achter een onderzoek naar kindermisbruik binnen de katholieke kerk. De grofweg zeshonderd artikelen die Baron er met zijn krant aan wijdde, hebben tot de aanhouding van 249 geestelijken geleid.
Een groot publiek leerde hem kennen toen Spotlight, in 2016 de Oscar-winnaar voor Beste Film, het spitwerk verfilmde en hij daarin werd gespeeld door Liev Schreiber. ‘Zijn vertolking toont mij als een stoïcijns, humorloos en nors personage’, schreef Baron daarover in The Washington Post, waar hij aan toevoegde dat ‘veel collega’s dat onmiddellijk zullen herkennen’.
Van zijn voormalige collega’s bij The Washington Post krijgt Baron dezer dagen constant berichten, ook naar aanleiding van een stuk dat hij in het blad The Atlantic schreef over de problemen die hun krant teisteren. Hij klikt op zijn scherm en leest een mailtje voor. ‘Veel dank voor de harde waarheden die je de afgelopen dagen hebt verkondigd. Het lezen van je woorden was op de een of andere manier zowel pijnlijk als louterend.’
The Washington Post sterft een langzame dood, schreef journalist George Packer vorige week in The Atlantic. Is de krant nog te redden?
‘Dat denk ik wel. Ik hoor al 25 jaar dat de traditionele media ten dode zijn opgeschreven. Maar we zijn er nog en hebben nog altijd een enorme invloed. Als we irrelevant zouden zijn, waren Trump en zijn bondgenoten niet zo geobsedeerd door ons.’
Deze crisis is voor The Post wel ongekend, toch?
‘Dat is waar. Dat komt doordat het vertrouwen weg is. Mensen zetten nu geen vraagtekens bij de financiële positie of de strategie van de krant – die nog steeds meer abonnees heeft dan toen ik er in 2013 begon – maar bij haar ziel. Het zal even duren om lezers ervan te overtuigen dat de krant die niet heeft verloren.’
Hoe kan de krant dat doen?
‘Door ten eerste het besluit over het opiniekatern terug te draaien. Daarnaast denk ik dat het nodig is dat Bezos ophoudt met het halen van witte voetjes bij Trump en zijn regering.
‘De pers in het algemeen kan denk ik vertrouwen terugwinnen door de levens en worstelingen van mensen beter te begrijpen. Soms krijg je het idee dat de pers bepaalde groepen minacht. Een gelovige man vertelde me eens dat hij het gevoel heeft dat seculiere journalisten zijn gemeenschap behandelen alsof ze een curiosum zijn, een groep zeldzame dieren. Maar ze zijn helemaal niet vreemd, in de Verenigde Staten zijn heel veel mensen diepreligieus.
‘Ten tweede moeten journalisten transparanter te werk gaan. Als we schrijven over een gerechtelijk document of een video, moeten we daarnaar doorverwijzen, zodat lezers zelf kunnen checken of we niets uit de context hebben gehaald.
‘Ten derde moeten we veel beter communiceren. We werken dan wel voor communicatiebedrijven, maar in de communicatie falen we volledig. Van influencers en podcasters, die authentieker communiceren en daardoor meer autoriteit uitstralen, kunnen we nog veel leren.
‘Bijvoorbeeld dat we ons minder institutioneel moeten gedragen en meer als mens, met een persoonlijkheid. Daardoor bouw je met je lezers een band op. Kranten kunnen op hun sites korte video’s plaatsen waarin verslaggevers vertellen wat ze te weten zijn gekomen.’
Wat maakt de krant uniek? Is The Washington Post nu niet een iets minder goede versie van The New York Times?
‘Dat zou ik niet zeggen. De focus van The Post is nauwer, het doet niet op alle gebieden zo uitgebreid verslag zoals The Times, maar de krant is niet slechter. In sommige opzichten, zoals de verslaggeving van het Witte Huis en van de techindustrie, is die zelfs beter. Je ziet nu ook dat The Times de ene na de andere journalist bij The Post wegkaapt. Dat zouden ze niet doen als die minder goed waren.’
Als politicologen zeggen dat de Amerikaanse democratie weerbaar is, wijzen ze vaak naar de kracht van haar instituten, zoals de rechtspraak, de universiteiten en de pers. Hoe vindt u dat de pers zich in deze eerste anderhalve maand van Trumps presidentschap staande heeft gehouden?
‘Ik zie hoopvolle en minder hoopvolle signalen. Hoopvol vind ik de geweldige nieuwsverslaggeving, onder meer van The Post, waarover ik al sprak.
‘Ik maak me niet alleen zorgen om Bezos, maar ook om de grote televisiezenders. Trump heeft een zaak aangespannen tegen ABC en CBS, omdat hij boos is over hun verslaggeving. Het lijkt erop dat de eigenaren van die zenders gaan schikken; niet omdat Trump een punt heeft, maar omdat een conflict met hem hun commerciële belangen kan schaden.
‘Trump wordt steeds radicaler. Sinds vorige week bepaalt hij welke journalisten toegang tot hem krijgen, bijvoorbeeld in het Witte Huis en aan boord van Air Force One. Die selectie wordt sinds de jaren vijftig gemaakt door een vereniging van journalisten. Eerder sloot hij persbureau AP al uit van persbijeenkomsten, omdat het niet Golf van Amerika zegt, maar Golf van Mexico, een naam die al eeuwenlang wordt gebruikt. De regering begint nieuwsorganisaties nu zelfs te dicteren welke woorden ze moeten gebruiken.’
Waar eindigt dit?
‘Ik heb geen idee. Ik spreek je over vier jaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant