Geert Wilders domineerde lang de politiek, maar door het beleid van ‘vriend’ Trump zijn de kaarten opnieuw geschud. Defensie en Europese veiligheid voeren de boventoon – thema’s waarover de PVV-aanhang verdeeld is. En dat is lastig, voor een populist.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
‘Ik zit hem in dit verband helemaal niet op te hemelen.’ Het was de meest kritische opmerking die Geert Wilders zich woensdag tijdens het debat over de Oekraïnecrisis permitteerde over de Amerikaanse president Donald Trump. Hardere woorden zijn volgens de PVV-leider ‘niet dienstbaar’ en zelfs ‘onverantwoord’. ‘Het helpt niet bij het oplossen van de problemen.’
De weinig karakteristieke terughoudendheid van Wilders is illustratief voor het lastige parket waarin de PVV-leider zich bevindt. Nog niet zo lang geleden was hij lyrisch over de machtswisseling in het Witte Huis. Wilders poseerde na Trumps verkiezing glunderend met een Make-America-Great-Again-petje, schaarde zich achter Elon Musk in diens strijd met de EU over toezicht op sociale media en bejubelde de ‘fantastic speech’ van vicepresident JD Vance over een Europa dat meer te vrezen heeft van ‘de vijanden van binnen’ dan van Rusland.
Alles over politiek vindt u hier.
Wilders bewondert Trump – en voorheen ook Poetin – omdat die een leider is die altijd zijn eigen land vooropstelt. Zijn eigen kiezers waren altijd al sceptischer. Slechts 28 procent van de PVV-achterban deelde bij de Amerikaanse verkiezingen Wilders’ voorkeur voor Trump, bleek uit een peiling van Ipsos I&O uit oktober.
Wilders kiest nu noodgedwongen voor staatsmannelijk zwijgen. Hij bekritiseert Trump niet, maar van bewondering is ook weinig meer te vernemen sinds de Amerikaanse leider Oekraïne de schuld geeft van de oorlog, president Zelensky uitmaakt voor een dictator, alle hulp opschort en toenadering zoekt tot Poetins Rusland.
Trumps beleid heeft de politieke kaarten in Nederland opnieuw geschud – en vooralsnog niet in Wilders’ voordeel. Door de Alleingang van de Amerikaanse bondgenoot moeten Nederland en de rest van Europa nadenken over meer geld voor defensie en de militaire industrie, meer samenwerking binnen de EU en meer steun voor Oekraïne – mogelijk zelfs met boots on the ground.
Nederland staat zo voor enorme langetermijninvesteringen die ten koste kunnen gaan van de korte termijn waar de PVV van oudsher op is gespitst. Als Trump straks ook nog de tarieven op Europese goederen opvoert, loopt de economische groei in Nederland gevaar. America first botst zo met Wilders’ ‘Nederland op 1’.
Wilders is niet de enige rechts-radicale leider die nu worstelt. Alternative für Deutschland (AfD) stagneerde vanaf het moment dat team-Trump zich achter de partij schaarde. In het Verenigd Koninkrijk zit Nigel Farage, de leider van Reform UK, in de verdediging vanwege zijn langjarige band met Trump. In Frankrijk nam Marine Le Pen deze week afstand van de Amerikaanse president vanwege de ‘brutaliteit’ om zonder enige waarschuwing de hulp voor Oekraïne te staken.
Twitter bericht wordt geladen...
De onzekerheid die Trump in Europa veroorzaakt, betekent ook een inhoudelijke cesuur voor Wilders. Sinds de val van het kabinet-Rutte IV draaide de Nederlandse politiek om het thema asiel en immigratie. In het programma Peilpraat liet het onderzoeksbureau I&O Research recent nog zien hoezeer het succes van de PVV afhangt van dat dossier, waarin Wilders domineert en een volledig vertrouwen geniet van zijn achterban. Andere partijen zijn vaak juist meer verdeeld, waardoor ze moeten schipperen.
Nu thema’s als defensie, veiligheid en geopolitiek de boventoon gaan voeren, zijn de rollen omgedraaid. Partijen als de VVD en GL-PvdA hebben een heldere stellingname en een eensgezinde achterban, terwijl de PVV moeite heeft om een positie te bepalen. In zijn verkiezingsprogramma stelde Wilders nog dat hulp aan Oekraïne ten koste gaat van Nederland (‘het kabinet vindt het buitenland belangrijker dan ons eigen land’) en in januari keerde hij zich pontificaal tegen extra geld voor Oekraïne (‘nu is echt de Nederlander aan de beurt’).
Inmiddels zegt Wilders dat zijn partij Oekraïne ‘vol overtuiging’ steunt en herhaalde hij dat Rusland ‘de agressor’ is. Toch kan hij zijn oude standpunten niet volledig loslaten: extra miljarden voor Oekraïne mogen er van Wilders alleen komen als er minstens zoveel geld gaat naar de portemonnee ‘van de gewone Nederlander’. Ook vicepremier Fleur Agema mopperde vrijdag dat premier Dick Schoof al heeft besloten dat er ook in 2026 3,5 miljard steun naar Oekraïne gaat zonder dat de PVV-eisen zijn ingewilligd.
Op een vergelijkbare manier worstelt Wilders met een mogelijke Europese afschrikkingsmacht voor Oekraïne. Ruim een derde van zijn kiezers is daar voorstander van, volgens onderzoek van I&O Research, maar zelf gooide hij al in vroeg stadium de deur dicht (‘gaan we niet doen’). Inmiddels wil Wilders zo’n missie wel logistiek en materieel steunen.
Het is niet uitgesloten dat de PVV-leider nog meer terrein moet prijsgeven. Een meerderheid in de Tweede Kamer is voor snelle en ingrijpende maatregelen om de defensie van Oekraïne en Europa op orde te krijgen. De PVV is zo het initiatief verloren.
De onderhandelingspositie van Wilders is ook om een andere reden verzwakt. De PVV-voorman dreigde de afgelopen maanden herhaaldelijk met een kabinetscrisis als er niet aan zijn eisen zou worden voldaan. Binnen de coalitie leek de PVV, die lange tijd torenhoog stond in de peilingen, de enige partij die zich nieuwe verkiezingen kon permitteren.
Inmiddels heeft de VVD binnen de coalitie duidelijk gemaakt dat er geen concessies worden gedaan bij de bescherming van Oekraïne en Europa. Als de PVV – en in de slipstream de BBB – te veel tegensputtert, kan dat het einde van het kabinet betekenen. Wilders moet vrezen dat hij dan door andere partijen wordt afgeschilderd als een politicus die speelt met de veiligheid van Nederland.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant