Voor Internationale Vrouwendag praat Volkskrant Magazine bij Hedy d’Ancona thuis met de oud-politicus en vijf andere vooraanstaande feministen. Want er is voldoende munitie voor een nieuwe vrouwenstrijd, maar zijn Nederlandse feministen wel strijdlustig genoeg?
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
‘Ik denk dat mensen zijn vergeten hoe erg het was’, zegt Hedy d’Ancona (87). ‘Hoe klem vrouwen vroeger zaten, toen abortus volledig illegaal was en er ook geen goede anticonceptie voorhanden was.’ Activist Devika Partiman (37) valt haar bij: ‘Mensen horen nu de alarmbellen niet’, zegt ze. ‘Er is geen reden om je veilig te wanen, want ook in Nederland kunnen we het recht op abortus zomaar verliezen.’
Alarmerende woorden aan de ovale tafel van d’Ancona’s elegante woning – hoge plafonds, eikenhouten vloer, de muren vol kunst, veel vrouwelijk naakt, gemaakt door haar overleden partner, kunstenaar Aat Veldhoen. Bij d’Ancona zijn op verzoek van Volkskrant Magazine zes vooraanstaande feministen aangeschoven om de koers van de vrouwenstrijd te bespreken.
Te beginnen met Hedy d’Ancona, oud-politicus en feminist van de tweede golf, mede-oprichter van de feministische organisatie Man Vrouw Maatschappij, daarna van het maandblad Opzij. Naast haar zit schrijver en journalist Sheila Sitalsing (56), vorig jaar ontving ze een eredoctoraat van de Universiteit voor Humanistiek voor haar bijdrage aan het publieke debat. In haar Volkskrant-columns neemt ze geregeld het patriarchaat op de korrel. Ook aanwezig: abortusarts en activist Rebecca Gomperts (58), oprichter van Women on Waves en van Access Aid, een organisatie die abortuspillen verstrekt. Time Magazine riep Gomperts in 2020 uit tot een van de invloedrijkste honderd personen ter wereld.
Aangeschoven zijn verder historicus en columnist Lotte Houwink ten Cate (34), schrijver van het boek De mythe van het gezin (2024) en activist Devika Partiman, oprichter en directeur van Stem op een Vrouw, een organisatie die zich inzet voor meer vrouwen in de politiek. Partiman schreef Stem op een vrouw (2024) en is betrokken bij de organisatie van de Feminist March op 8 maart in Amsterdam. Tot slot: schrijver en Telegraaf-columnist Lale Gül (27), die de strijd tegen vrouwenonderdrukking lééft; Gül ontworstelde zich uit een orthodox islamitisch milieu, schreef een autobiografische roman (Ik ga leven, 2021) en moest toen onderduiken en schreef haar tweede roman (Ik ben vrij, 2024).
Volkskrant Magazine wilde van deze vrouwen weten: waar gaan ze de barricades voor op? Wat is het belangrijkste strijdpunt voor deze Internationale Vrouwendag? En hoe moet het verder nu populistisch rechts niet alleen in de VS, maar ook in Europa knaagt aan het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen?
Neem Polen, waar abortus sinds 2021 bijna in het geheel is verboden. Of Hongarije, waar vrouwen die hun zwangerschap willen afbreken, nu verplicht naar de hartslag van hun foetus moeten luisteren. Italië dan, waar anti-abortusactivisten sinds vorig jaar toegang hebben tot abortusklinieken om daar op vrouwen in te praten. Het extreem-rechtse AfD, die tweede werd tijdens de laatste Duitse verkiezingen, wil het recht op abortus terugdringen en streeft daarnaast een traditioneel rolpatroon na.
In Nederland bestaat de grootste partij, de PVV, uit politici die de verworvenheden van de vrouwenstrijd soms regelrecht afwijzen. Zo stemde partijleider Geert Wilders tegen de afschaffing van de verplichte bedenktijd bij abortus. PVV-minister Reinette Klever zette een streep door alle ontwikkelingshulp met betrekking tot vrouwenrechten.
Ook leiders van andere coalitiepartijen zien het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen liever ingeperkt. Zo diende BBB-leider Caroline van der Plas onlangs een motie in die abortusklinieken ertoe verplicht de motivatie voor abortus te registreren. Ze vreest dat vrouwen nu te snel kiezen voor abortus.
Nederland is weggezakt naar de 28ste plek in de Global Gender Gap Index, die aangeeft hoe het gesteld staat met gendergelijkheid in een land. Op de arbeidsmarkt en in de zorg ben je in Nederland als man een stuk beter af. En dan staan ook in Nederland de rechten van minderheden als trans en nonbinaire mensen op het spel, waarvoor veel feministen zich ook inzetten.
Voldoende munitie dus voor een nieuwe vrouwenstrijd. Maar zijn Nederlandse feministen strijdlustig genoeg? Die discussie laaide onlangs op door een column van Volkskrant-journalist Nadia Ezzeroili. Die beschreef witte, progressieve vrouwen als ‘deelstrijdprinsesjes’ (met de nadruk op ‘str’). Ze zouden hun energie verspillen aan pietluttige ergernissen en eindeloze discussies over het feministische gehalte van Halina Reijns Hollywoodhit Babygirl. ‘Trek je combat gear aan’, riep Ezzeroili op. ‘De fascisten en religieuze fanaten zijn onderweg.’
De vrouwen bij d’Ancona in huis hebben deze aanmoediging niet nodig. Zij hebben hun strijdkleding al lang aangetrokken. Abortusarts Gomperts draagt voor de gelegenheid combat-oorbellen in de vorm van roze pillenstrippen. Houwink ten Cate koopt binnenkort combat-rompertjes; de schrijver van De mythe van het gezin is veertien weken zwanger van de tweede, ze is er net achter dat ze een meisje verwacht. ‘Mijn werk heeft nog nooit zo persoonlijk gevoeld als nu’, vertelt ze in de keuken van d’Ancona. ‘Ik wil voor haar de best mogelijke toekomst.’
Als het kringgesprek begint, zegt d’Ancona: ‘Ik ben al sinds 1968 bezig met feminisme. Ik ben misschien al oud, maar ik hoop tot in de kist feminist te zijn. Het is zo ontzettend nodig.’
Hedy, in een recent interview met Het Parool zei jij: ‘Wat er nu gebeurt, is de ernstigste aanval op vrouwen die ik heb meegemaakt. Het is de grootste teleurstelling in mijn leven.’ Waar doelde je op?
D’Ancona: ‘Op de laatste verkiezingsuitslag in Nederland. Ik heb altijd geloofd dat de eisen van het feminisme moeten worden ingewilligd in de politiek. Maar nu hebben we een populistische regering en dat is slecht voor vrouwen. Dat zien we overal in Europa. Als eerste tornen ze aan het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen, aan het recht op abortus, want dat verdragen ze niet. Dan volgen maatregelen om vrouwenlevens uit de publieke sfeer te drukken. Neem Hongarije: daar krijgen vrouwen flink betaald als ze vier jaar thuisblijven en minstens twee kinderen baren. Ze worden behandeld als wandelende baarmoeders, heel vernederend.’
Sheila, jij schreef al in 2019 over ‘morsige mannen’ die zich overal in Europa bemoeien met vrouwen en hun baarmoeders. Die morsige mannen lijken terrein te hebben gewonnen. Zijn feministen niet scherp genoeg geweest?
Sitalsing: ‘Wat ik veel om me heen zie, is een vorm van zelfgenoegzaamheid. Vrouwen die zichzelf feminist noemen, heb ik horen zeggen: het is nu wel klaar, we hebben alles bereikt, er moeten alleen nog wat rafelrandjes worden afgehecht. Maar we zien nu overal om ons heen een backlash.’
Rebecca, jij werkt midden in die backlash. Jouw organisatie Aid Access verschaft abortuspillen aan vrouwen die in hun eigen land of staat geen toegang hebben tot abortus. Ik begreep dat jullie in de eerste 24 uur na de overwinning van Trump tienduizend verzoeken kregen voor een abortuspil, een vervijftienvoudiging.
Gomperts: ‘En die verzoeken blijven maar komen, we hebben het nog nooit zo druk gehad. In de Verenigde Staten wordt de democratie ontmanteld. Trump heeft nog geen concrete actie ondernomen om abortus verder aan banden te leggen, maar we worden sinds zijn winst overspoeld met aanvragen voor de abortuspil. We merken ook dat anti-abortusgroepen wind in de zeilen hebben en in rap tempo rechtszaken aanspannen. Een van de artsen met wie wij werken heeft nu twee zaken tegen zich lopen. Op sociale kanalen als Instagram worden onze accounts geblokkeerd, soms zijn posts niet meer zichtbaar. Wij gaan door, wat er ook gebeurt. Veel Amerikanen zijn doodsbang dat ze straks geen toegang tot abortus meer hebben, we laten ze niet zitten.’
Het schijnt dat Amerikanen de pil inmiddels ook preventief bij jullie bestellen. Gaat dat niet ver?
Gomperts: ‘Ik vind dat dat hun goed recht is. Je moet condooms, de morning-afterpil en ook de abortuspil in huis kunnen hebben om jezelf optimaal te beschermen. De abortuspil (veilig te gebruiken tot de dertiende week van een zwangerschap, red.) zou ook in Nederland gewoon te koop moeten zijn bij de drogist. Maar in mijn werk voel ik steeds weer een sterk wantrouwen naar vrouwen, die zouden niet zelf kunnen beslissen.’
Sitalsing: ‘Dat wantrouwen zie je ook in de Nederlandse politiek en in de huidige coalitie. Je moet bedenken dat zowel Caroline van der Plas, Geert Wilders als Pieter Omtzigt hebben gestemd tegen de afschaffing van de verplichte bedenktijd bij abortus. Je zag rondom die stemming zoveel angst dat vrouwen lichtzinnig met abortus zouden omgaan zonder die verplichte vijf dagen bedenktijd. Alsof die niet heel goed hebben nagedacht over hun beslissing! Abortus is verbonden geraakt aan populistisch-rechts, dat is echt nieuw, want dat was ten tijde van de LPF nog niet zo. Het hoort nu in het mandje van populistische thema’s, zoals het inperken van immigratie. Populistisch-rechts bekommert zich zogenaamd om vrouwen, die zouden in andere culturen slecht worden behandeld. Maar als het gaat om een basaal recht als abortus, blijkt die bekommernis opeens heel oppervlakkig.’
Kunnen we hier het recht op abortus ook kwijtraken?
Devika Partiman: ‘Ja, want dat is in Nederland niet vastgelegd in de grondwet. Als politici een streep willen zetten door het recht op abortus, is dat binnen een paar maanden geregeld. Veel mensen denken: er zijn toch genoeg partijen die opkomen voor vrouwenrechten? Maar vrouwenrechten zijn nog nooit een breekpunt geweest in coalities. Partijen als de VVD hebben meermaals samengewerkt met christelijke partijen die tegen het recht op abortus zijn. Er is geen reden om je veilig te wanen.’
Gomperts: ‘Abortus is ook nog steeds opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Dat betekent dat abortus illegaal is, tenzij er wordt voldaan aan de voorwaarden die in het wetboek zijn geformuleerd.’
Sitalsing: ‘En die voorwaarden zijn makkelijk aan te passen.’
Gomperts: ‘Geen enkele andere medische behandeling is in het strafrecht opgenomen. Maar toen er een paar jaar geleden een wetsvoorstel was om abortus te schrappen uit het strafrecht, bleek er te weinig politieke steun voor. Ongelooflijk. Terwijl je zo nodeloos abortus stigmatiseert en artsen criminaliseert. Het zou moeten worden gezien als een normale medische behandeling.’
Sitalsing: ‘Het is nog steeds kansloos in de Tweede Kamer.’
D’Ancona: ‘Hoe vaak we hier niet tegen hebben gedemonstreerd! Met spandoeken en spreekkoren: abortus uit het strafrecht. Het heeft geen moer geholpen.’
Gomperts: ‘Maar Hedy, jij was erbij toen de abortuswet werd aangenomen.’
D’Ancona: ‘Ja, ik zat toen in de Eerste Kamer. Volgens mij is het onderwerp wel vijf keer voorbijgekomen, steeds haalde een voorstel het net niet. Ik kon die tegenstemmers wel verscheuren. Toen we eindelijk het recht op abortus binnenhaalden, was ik zo blij. Ik dacht: de grote tekortkomingen, dat regelen we wel. Nou, niet dus. Voor mij was abortus zo belangrijk. Ik heb zelf weleens een illegale abortus moeten ondergaan. Dat was echt een verschrikking, qua pijn. Ik heb het tegen niemand gezegd, want daar praatte je toen niet over.’
Gomperts: ‘Ik heb het gevoel dat het taboe op abortus groter is geworden ten opzichte van twintig jaar geleden. Dat conservatieve opvattingen ook in Nederland terrein winnen.’
Lale, jij vertelde aan de telefoon dat in jouw omgeving conservatieve ideeën over man-vrouwverhoudingen populairder zijn dan ooit.
Gül: ‘Absoluut. Ik zie in mijn generatie dat traditionele waarden weer breed worden gevierd. Op TikTok en Instagram komen filmpjes voorbij waarin ‘feminiene energie’ wordt verheerlijkt. Een ‘feminiene vrouw’ wil afhankelijk zijn van een man, moeder worden en de hele dag cake bakken. Wat is dat voor bullshit? Mijn zusje van 14 zit ook op TikTok, ik maak me zorgen om haar. Zij krijgt niet alleen thuis, maar ook online dit soort conservatieve waarden mee.’
Partiman: ‘Er is niets mis met feminien zijn. Maar wel als je die keuze maakt vanuit opgelegde dogma’s en je de consequenties van afhankelijkheid niet overziet. Ik ben een keer in een talkshow tegenover een ‘tradwife’ (traditional wife, red.) gezet. Na afloop van de uitzending vertelde ze mij dat ze een alleenstaande moeder was. Doordat ze veel uren moest draaien om rond te komen, kon ze minder tijd doorbrengen met haar kind. Haar oplossing werd een man vinden die de kost verdient. Mijn oplossing zou zijn: gratis kinderopvang, betaalbare woningen, een leefbaar loon. Ik begreep haar, maar ik dacht ook: ik gun jou meer keuzevrijheid.’
D’Ancona: ‘Die gratis kinderopvang hangt boven elke verkiezing, het wordt ons steeds beloofd, maar ze doen het niet. Het is voor-de-gekhouwerij! Terwijl: als de kinderopvang gratis was, zouden vrouwen meer kunnen werken en niet meer worden uitgescholden voor ‘deeltijdprinses’, wat ik een schandalige term vind.’
Lale, ik las in een van jouw columns: ‘Ik walg van het idee om afhankelijk te zijn van een man.’
Gül: ‘Ja, dat vind ik oprecht walgelijk. Ik hoop dat ik andere vrouwen hierin meekrijg, maar het voelt soms als vechten tegen de bierkaai. De invloed van sociale media is zo groot, filmpjes van misogyne influencers als Andrew Tate en Jordan Peterson met mooie muziek eronder gaan hard rond.’
Partiman: ‘Dat heeft ook te maken met de algoritmen. Platforms als Meta en X bemoeien zich met wat we te zien krijgen, ze beïnvloeden verkiezingen en maken het progressieve stemmen moeilijker om online mensen te bereiken.’
Gül: ‘Toch mis ik linkse, charismatische leiders die kunnen uitleggen dat feminisme sexy is, dat je daar veel meer aan hebt dan zo’n stomme Andrew Tate, die zegt dat vrouwen niet mogen autorijden. Het lijkt alsof alle charisma, alle overtuigingskracht op rechts zit.’
Hoe zit het met het charisma en de overtuigingskracht van progressieve vrouwen? Houden zij zich met de juiste zaken bezig?
Gül: ‘Ik was het helemaal eens met de column van Nadia Ezzeroili en haar kritiek op ‘deelstrijdprinsesjes’. Ik noem ze zelf lifestylefeministen: vrouwen die hameren op bijzaken, zoals de orgasmekloof. Wil je daar een maatschappelijk probleem van maken? Dat bespreek je toch gewoon met je partner? Je geeft hem de juiste instructies en werkt dat niet, dan neem je toch een andere partner?’
D’Ancona: ‘Of je neemt meerdere partners.’
Gül: ‘Ik wil het hebben over wezenlijke thema’s: waarom bestaat er nog steeds eerwraak in Nederland, of genitale verminking? Waarom zijn veel vrouwen nog steeds financieel afhankelijk van een partner en werken ze zo vaak parttime?’
D’Ancona, resoluut: ‘Ik vind niet dat we hier een lijstje moeten samenstellen van ‘juiste onderwerpen’. Het interessante aan feminisme is juist dat het je de vrijheid verschaft om je eigen prioriteiten te stellen. Neem die orgasmekloof. Ik heb niet genoeg deskundigheid en ervaring om daar iets zinnigs over te zeggen, maar ik vind het een goede zaak dat vrouwelijke seksualiteit zo openlijk wordt besproken. Ik heb ook weleens aan een groep vrouwelijke studenten gevraagd: ‘Wie komt hier nooit klaar?’ Driekwart stak de hand de lucht in. Vrouwen liegen vervolgens tegen die mannen dat het allemaal zo fantastisch was.’
Partiman: ‘Of het nu gaat over de orgasmekloof, seksueel geweld, de loonkloof of de onderdrukking van vrouwen in Afghanistan: het is allemaal deel van het patriarchaat. Welk onderwerp je ook aanpakt, je morrelt aan hetzelfde systeem.’
Lale, vrees jij dat als feministen onderwerpen zoals de orgasmekloof te veel zuurstof geven, ze andere vrouwen niet meekrijgen?
Gül: ‘Veel witte Europese vrouwen zijn misschien al wat verder in hun emancipatieproces. Maar vrouwen uit diep patriarchale culturen, die nog broers en vaders hebben die ronduit agressief worden als ze een vriendje krijgen, zullen zich niet herkennen in een discussie over de orgasmekloof. Of over de vraag of Halina Reijns Babygirl nou wel of niet feministisch is.’
Lotte Houwink ten Cate: ‘Ik heb de discussie over Babygirl aangezwengeld in de Volkskrant en ik sta nog steeds achter elk woord. Voor mij ging dat gesprek wel degelijk over wezenlijke thema’s: over consent, schoonheidsidealen en vrouwelijke seksualiteit. Maar ik was wel verbaasd over de stevige discussie die op gang kwam, die aandacht krijg ik niet als ik over minder mediagenieke onderwerpen schrijf, zoals armoede onder alleenstaande moeders.’
Is het een probleem als een discussie over een film weken doorgaat? Verliezen feministen dan de kern uit het oog?
Houwink ten Cate: ‘Gesprekken over Babygirl en bijvoorbeeld femicide kunnen wat mij betreft naast elkaar bestaan. Bovendien: er is altijd interne strijd geweest. Ik schreef mijn proefschrift over de tweede feministische golf, die bestond ook uit verschillende groepen. Maar deze feministen wisten zich te verenigen rondom twee onderwerpen: abortus en geweld tegen vrouwen. Ik denk dat de belangrijke vraag is: rondom welke onderwerpen krijg je vrouwen nu bij elkaar?’
Sitalsing: ‘Ik ben het eens met Lotte, als feministen succesvol willen zijn, moeten ze zich zien te verbinden op een paar thema’s. Voor mij zijn die: fysieke veiligheid en sociaaleconomische status. Er is veel geweld tegen vrouwen dat we niet zien. Geweld waarvan ik als meisje dacht: tegen de tijd dat ik een dochter heb, is dat voorbij. Maar het is niet voorbij. Geen enkele vrouw, progressief of conservatief, wil worden mishandeld of vermoord door een bezitterige man, dat lijkt me een zeer verbindend thema. Net als de loonkloof en de halve baantjes, omdat vrouwen voor huis, haard en kinderen moeten zorgen. Want ze raken in de problemen als ze er alleen voor komen te staan.’
Houwink ten Cate: ‘Ik denk dat feministen zich politiek moeten mobiliseren rondom het onderwerp: abortus uit het Wetboek van Strafrecht. Het moet een onaantastbaar recht worden.’
Kunnen vrouwen elkaar ook in de weg staan?
Sitalsing: ‘Lale en ik komen allebei uit een cultuur waarin mannen en broers vrij veel te zeggen hebben over de meisjes, en waarin moeders zich daar vaak naar schikken. Ze helpen hun dochters niet om zich te bevrijden. We hadden het erover hoe moeilijk dat is, om ze daarop aan te spreken.’
Zitten die moeders niet ook vast?
Sitalsing: ‘Ja, ze zijn natuurlijk ook onderhevig aan dat systeem. Maar sommige vrouwen, of het nou moeders zijn of andere vrouwen, doen met zoveel genoegen mee aan vrouwenonderdrukking, dat ik denk: jij bent niet alleen maar slachtoffer.’
Gül, droogjes: ‘Ik geloof niet zo in zusterschap. Vrouwen kunnen net zo goed conservatief zijn en patriarchaal denken. Toen in Iran protesten uitbraken, gingen vrouwen elkaar verlinken. Mijn moeder noemt mij een hoer, een slet, ze vindt dat ik zedeloos leef. Ik geloof in vrijdenkers, dat kunnen ook progressieve mannen zijn.’
Sheila, als het gaat om vrouwen in de politiek heb jij een brede invulling van het begrip zusterschap. Ik hoorde jou laatst in de podcast Old Girls Network zelfs zeggen dat je ‘God op je blote knieën’ dankt voor vrouwen als Caroline van der Plas en Dilan Yeşilgöz.
Lacht: ‘Nou, ik bedoelde dat ik blij ben met totaal verschillende soorten vrouwen in de politiek. Hoe meer vrouwen we elke dag zien op tv, hoe normaler het wordt voor andere vrouwen om zich op hun eigen manier te presenteren en te uiten. We moeten sowieso af van het idee dat vrouwen op topposities perfect moeten zijn. Er zitten nu ook middelmatig tot slecht functionerende mannen op invloedrijke plekken. Ik zie het als een vorm van emancipatie als ook middelmatige vrouwen ergens de baas mogen spelen.’
Houwink ten Cate: ‘Maar... dan vind je hopelijk toch ook dat we die vrouwen mogen bekritiseren?’
Sitalsing: ‘O ja, en dat doe ik ook! Je moet elkaar inhoudelijk bevechten, maar het feit dat deze vrouwen er zijn, vind ik winst. En je moet ook solidair zijn met vrouwen die je niet leuk vindt, je moet voor ze opkomen als ze seksistisch worden bejegend. Ik ben het inhoudelijk niet eens met Van der Plas, maar ik vind: wanneer ze als Ma Flodder wordt weggezet, dan ga je daar niet in mee.’
Partiman: ‘Vrouwen lopen in de politiek vaak tegen dezelfde problemen aan. Ze komen er niet tussen bij vergaderingen, ze worden online uitgescholden. Het sterke aan de vrouwenbeweging, en dat ervaar ik ook hier aan tafel: we hebben allemaal te maken met vrouwenhaat en daardoor is er een gedeelde ervaring. Ik heb twee keer een abortus gehad. Ik vond die vijf dagen bedenktijd verreweg het ergste. Ik merk dat ik hierover kan praten met iedereen die een baarmoeder heeft, ongeacht politieke kleur of ideologie. Zelfs binnen de meest christelijke partijen of conservatieve stromingen zijn het vaak de vrouwen die meer voor rede vatbaar zijn en bereid zijn te luisteren.’
Hoe zit het met solidariteit onder progressieve vrouwen?
Houwink ten Cate: ‘Wat ik lastig vind bij sommige vrouwen is dat je geen kritiek kunt geven, want dan ben je niet solidair. Dat zie ik als een exponent van het keuzefeminisme: zolang het je eigen keuze is, is het allemaal goed. Onderwerpen als cosmetische ingrepen en deeltijdwerken worden zo onbespreekbaar, want dan val je vrouwen aan op persoonlijke keuzes.’
Partiman: ‘Maar zodra je het over individuele vrouwen hebt, kom je nergens. Het gaat er niet om of je als vrouw wel of niet botox mag gebruiken, maar om het schoonheidsideaal en de industrie die daar winst mee maakt. En dan gaat het alsnog over mannen. Het moet systeemkritiek zijn, de focus op het individu ondermijnt uiteindelijk het zusterschap.’
Houwink ten Cate: ‘Vrouwen hebben daar zelf ook een rol in. We kunnen niet alleen naar systemen wijzen, vrouwelijke macht bestaat wel degelijk.’
Partiman, Sitalsing en Gomperts vertrekken naar hun volgende afspraken. Het overgebleven gezelschap bespreekt de rol van mannen binnen de vrouwenstrijd.
Lotte, jij zei in een interview met Human: ‘Wat je bij linkse mannen terugziet, is dat ze zich graag feminist noemen, maar als het op hun eigen leven aankomt, stellen ze zich teleurstellend op.’
Lacht: ‘En ik blijf maar op ze vallen. Het blijkt verrassend moeilijk om juist in de intieme sfeer tot gelijkwaardigheid te komen. Zo lukt het momenteel maar een op de tien stellen om de zorg voor kinderen gelijkwaardig te verdelen. Anticonceptie is nog altijd geen gedeelde verantwoordelijkheid. Progressieve mannen doen zich publiekelijk graag voor als feminist en dat levert ze applaus op, want in tegenstelling tot vrouwen worden zij niet afgeschilderd als zuur of boos. Maar hun feminisme stopt vaak bij de voordeur.’
D’Ancona: ‘Ik kan natuurlijk niet achter al die voordeuren kijken, maar dat type mannen kom je overal tegen. In mijn tijd kwamen ze soms naar me toe, en vertelden ze me dat ze hun vrouwen vrij lieten. Ik dacht: wat wil je van mij? Een stempel van goedkeuring? Een diploma?’
Gül: ‘Ik verwacht niet veel van mannen, het is vaak totaal niet in hun belang om te veranderen. Een vriend van mij wil trouwen dit jaar, hij verwacht van zijn aanstaande vrouw dat ze thuisblijft, alle huishoudelijke taken op zich neemt en voor de kinderen zorgt. Hij zegt: Ik heb daar gewoon geen zin in.’
D’Ancona: ‘Ik geloof het meteen wat je zegt. Maar ik denk toch: strijden tegen ongelijkheid hoeft niet in je eigen belang te zijn. Ik heb ook meegelopen in demonstraties tegen de apartheid en tegen de oorlog in Vietnam. ‘Uiteindelijk gaat het bij elke sociale beweging over een voorhoede die de rest meetrekt. Jammer genoeg zijn feministen daar minder goed in geslaagd.’
Hebben ze mannen niet genoeg meegekregen?
D’Ancona: ‘Nou, in het huiselijke is er wel wat veranderd. In mijn tijd was het heel ongebruikelijk om een man achter een kinderwagen te zien, laat staan met zo’n buidel op de buik, wat je nu veel ziet op straat. Ik heb een paar mannen uitgeprobeerd in mijn leven, ze konden geen van allen koken. Maar mijn zoon en kleinzoon wel, zelfs beter dan ik. We zouden eens moeten kijken hoeveel mannen er aanwezig zijn op de Feminist March op Internationale Vrouwendag. Misschien dat ze in groten getale komen opdagen als ze dit lezen, omdat ze toch dat diploma willen.’
Hoe moet volgens jullie feministisch verzet eruitzien in 2025?
D’Ancona: ‘Ik ben eigenlijk helemaal niet zo somber over de vrouwenstrijd. Er komen hier vaak meisjes langs die een profielwerkstuk over de vrouwenstrijd willen maken. Er zijn vrouwen die feministische boeken schrijven, die nieuwe clubs willen oprichten. Het leeft. Maar er is nog geen echte beweging, feministen moeten zich weer politiek organiseren.’
Houwink ten Cate: ‘Dat zou goed kunnen rondom het strijdpunt abortus uit het strafrecht. Verder hoop ik dat mannen begrijpen dat deze strijd hen ook aangaat. Dat feminisme ook over hun vrijheid gaat, en lijnrecht tegenover fascisme staat. Mijn vader voelt die urgentie wel, hij loopt dit jaar voor het eerst mee met de Feminist March. Er staat zoveel op het spel, iedereen moet zijn strijdkleding aantrekken.’
Gül: ‘Ik schrijf altijd in mijn columns hoe teleurgesteld ik ben dat de Dam niet vol staat omdat er in Nederland veertigduizend meisjes genitaal zijn verminkt. Omdat er elke acht dagen een Nederlandse vrouw wordt vermoord door haar partner of ex-partner. En ook omdat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat. Het is hoog tijd dat we massaal van ons laten horen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant