Ooit was Leon een supermarktkreeft, gedoemd voor de kookpot. Totdat hij werd gekocht door een Amerikaan die besloot hem als huisdier te houden. Zijn YouTube-filmpjes werden een hit, mede omdat aan Leon (die vorige week overleed) menselijke eigenschappen werden toegedicht.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De Amerikaanse filmmaker Brady Brandwood kocht ruim drie jaar geleden een levende kreeft uit de plaatselijke supermarkt. Hoewel hij dol is op het sappige vlees, belandde dit exemplaar niet in de pan, maar in zijn zoutwateraquarium.
Brandwood volgde de ontwikkelingen van de supermarktkreeft nauwgezet en plaatste die filmpjes op YouTube. Dit resulteerde in 39 episodes over het leven van ‘Leon the Lobster’, die uitgroeide tot een ware internetsensatie. Zijn video’s werden miljoenen keren bekeken.
De schok was dan ook groot toen vorige week online een video verscheen met de titel ‘R.I.P. Leon The Lobster ... We will miss you Buddy’. Te zien was hoe Leon opgekruld in een hoekje van het aquarium lag, zacht meedeinend in het water. Brandwood sprak, duidelijk geëmotioneerd, van ‘een groot persoonlijk verlies’.
Krachttraining
Op het moment dat Brandwood de kreeft in een papieren box naar huis bracht en ontdeed van zijn rubberen elastieken, wist hij nog niets over deze schaaldieren. Hij leerde door te observeren en te experimenteren. Het dier had in eerste instantie moeite om zijn beschadigde scharen te gebruiken, maar na wat krachttraining – Brandwood daagde hem uit met een knijpertje – verslond hij de schelpdieren die zijn baasje voor hem meenam uit het vriesvak van de supermarkt naar hartenlust.
Op een gegeven moment dacht Brandwood zelfs het gedrag van zijn kreeft te kunnen herkennen. ‘Bulldozerde’ hij agressief zand voor zich uit, dan was hij duidelijk niet in zijn nopjes. Ook van de onderwatercamera die Brandwood gebruikte om hem te filmen, was Leon niet gediend (‘hij houdt niet van paparazzi’). Als hij relaxt was, zo stelde Brandwood vast, nam Leon kunstige yogaposes aan (‘de downward lobster’). Tikte hij tegen het glas, dan tikte Leon met zijn schaar drie keer terug.
‘Kreeften reageren via de zenuwbanen in hun lichaam instinctief op de omgeving en zijn erg alert op bewegingen’, zegt Aad Smaal, emeritus hoogleraar schelpdieren. ‘Net als octopussen in gevangenschap hebben ze het door als ze worden gevoerd. Bij gevaar trekken ze zich terug in hun holletje.’
Dit moet volgens Smaal niet worden verward met gevoel. Geregeld laait de discussie op over het levend koken van kreeften. Zowel in Nederland als op Europees niveau wordt gewerkt aan regelgeving om dit te verbieden. Dierenrechtenorganisaties verwijzen vaak naar een studie van de London School of Economics uit 2021 met ‘sterk wetenschappelijk bewijs’ dat koppotige weekdieren en schaaldieren, waaronder kreeften, pijn kunnen ervaren.
Vanuit eenzelfde overtuiging wist een Haarlemse restauranteigenaar in 2018 ternauwernood te voorkomen dat de bejaarde kreeft Louis als kerstmaal werd opgediend. Hij kon het niet over zijn hart verkrijgen om het enorme beest (8 kilo) in de kookpot te gooien en besloot een veiling op te zetten. Louis leverde 400 euro op en werd naar het Dolfinarium in Harderwijk overgebracht, waar hij elf dagen later alsnog stierf. Waarschijnlijk door de veranderde omstandigheden.
Smaal betwijfelt of kreeften kunnen lijden. ‘Kreeften hebben geen centraal zenuwstelsel, en dus ook geen hersenen, waardoor ze vermoedelijk heel anders op prikkels reageren dan hogere dieren.’ Er is volgens hem meer onderzoek nodig om dit met zekerheid vast te kunnen stellen. De wetenschapper ziet geen bezwaren tegen het houden van een kreeft als huisdier. ‘Zolang de waterkwaliteit in orde is en het aquarium groot genoeg.’
Toen Brandwood zijn kreeft ophaalde uit de supermarkt, was zijn intentie nog niet duidelijk. ‘Ik wist niet zeker of ik het dier redde of gewoon nieuwsgierig was naar hoe hij zich van dag tot dag zou gedragen’, zegt hij in zijn eerste video, die 26 miljoen keer is bekeken.
In de jaren die volgden, kreeg Leon een groter aquarium, met gezelschap van garnalen, krabben en een octopus. Leon vervelde tot twee keer toe, een proces dat kreeften jaarlijks doorstaan om te kunnen groeien. Tot in detail filmde Brandwood hoe de kreeft schokkerig zijn pantser afwierp, waarna zich opeens twee Leons in het aquarium leken te bevinden.
‘Het vervellen is een bijzonder verschijnsel’, zegt Smaal. ‘Het vlees van de kreeft wordt een soort papje, waardoor het dier zich flexibel kan terugtrekken uit zijn bestaande pantser. Vervolgens vult het vlees zich met water, waarna het pantser weer hard wordt.’
In het wild zijn kreeften tijdens het vervellen op hun kwetsbaarst en kunnen ze worden opgeslokt door een vis, inktvis of een kannibalistische soortgenoot. Een kreeft die dit gevaar weet te trotseren, kan heel oud worden – tot wel 70 jaar.
Ook in een aquarium schuilt het gevaar in een klein hoekje, blijkt uit het verhaal van Leon. Vier maanden geleden verloor de kreeft plotseling een van zijn scharen (‘Alleen Leon weet wat er is gebeurd’). Daarna ging het langzaam bergafwaarts. Zijn bewegingen werden trager, hij at minder. Leon probeerde nog één keer te vervellen, maar had daar de kracht niet meer voor. Hij stierf in zijn oude pantser.
Supermarktkreeft vrijlaten in zee?
Op YouTube circuleren verschillende video’s van mensen die supermarktkreeften ‘redden’ door ze terug te plaatsen in de zee. Goed idee? Nee, zegt Aad Smaal. ‘Het heeft voor de populatie, die niet met uitsterven wordt bedreigd, geen enkele zin om één losse kreeft terug te gooien.’ Ook het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) vindt het uitzetten van kreeften ‘allesbehalve een goed idee’. De woordvoerder wijst erop dat in de Oosterschelde een populatie Canadese kreeften is aangetroffen (‘waarschijnlijk vrijgelaten’), die een gevaar vormen voor de lokale populatie. ‘Je weet niet wat voor ziekteverwekkers zo’n kreeft bij zich heeft’. Door massale sterfte is het aantal kreeften in de Oosterschelde recent drastisch afgenomen. Er wordt nog onderzocht wat hiervan de oorzaak is.
.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant