Het oude stadscentrum van Arnhem werd donderdag getroffen door een ‘complexe’ uitslaande brand. Tien oude panden brandden af. Het roept de vraag op hoe kwetsbaar historische binnensteden in Nederland zijn. ‘De brand in Arnhem heeft iedereen weer wakker geschud.’
Zijn oude binnensteden extra kwetsbaar voor brand?
Dat zijn ze zeker. ‘Toen we in de nacht van woensdag op donderdag aankwamen, zagen we het meteen’, zei Albert-Jan van Maren van de brandweer donderdagmiddag op een persconferentie in Arnhem. ‘Dit is een complexe brand, in een wirwar van oude, vaak onderling verbonden panden.’
De verdiepingen in Nederlandse gebouwen worden pas sinds de 20ste eeuw van beton gemaakt. Gebouwen die ouder zijn, en helemaal die in historische binnensteden, hebben vaak nog houten balken, vloeren en ook wanden. Dat hout is door de eeuwen heen behoorlijk droog geworden en kan gemakkelijk vlamvatten. Door de onderlinge verbindingen slaat het vuur vaak snel over naar naastgelegen panden.
In Arnhem bleven veel stenen gevels staan, maar stortten de houten verdiepingen in. Onderop bleef het vuur steeds oplaaien door het opgestapelde hout. De brandweer kon de brand pas na 23 uur volledig blussen, omdat ze vanwege instortingsgevaar niet bij deze brandhaarden in het midden van het blok kon komen. Uiteindelijk moest er een gigantische kraan aan te pas komen om een pand volledig te slopen en zo een doorgang voor de brandweer te maken.
Waarom zien we toch relatief weinig grote branden zoals in Arnhem?
Er breken geregeld branden uit in oude binnensteden, zoals deze maand nog in Leeuwarden, in januari in Zutphen, en met regelmaat in grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Volgens de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed ontstaat gemiddeld 33 keer per jaar brand in een rijksmonument, met als kanttekening dat niet alle oude stadsgebouwen monumenten zijn en daar ook kastelen en buitenhuizen onder vallen.
Dat het niet dagelijks misgaat in steden, en dat niet elke brand zich uitbreidt naar naastgelegen panden, heeft onder meer te maken met de eisen die overheden tegenwoordig stellen aan oude gebouwen. Zo moeten monumenten na een verbouwing voldoen aan de voorschriften uit het Bouwbesluit. Daarin staat onder meer dat het 20 tot 60 minuten moet duren voordat een brand naar de buren kan overslaan.
De risico’s in binnensteden zijn bekend. De brandweer rukt daarom in het centrum vaak uit met extra mankracht en materieel. Daardoor kan ze sneller opschalen als dat nodig is en voorkomen dat branden overslaan. Uit onderzoek moet straks blijken waardoor de brand in Arnhem donderdag toch ‘ongekend’ werd, zoals locoburgemeester Cathelijne Bouwkamp het noemde.
Hoe kunnen historische panden (nog) beter worden beschermd?
‘Goede, scheidende wanden plaatsen van materiaal dat niet makkelijk brandt is een van de belangrijkste maatregelen die je kunt nemen om te voorkomen dat een brand snel overslaat’, stelt brandveiligheidsexpert Ivo de Hoogen. Dat is volgens de expert in veel historische binnensteden, ook in die van Arnhem, ‘nog niet goed op orde’. Veel wanden die woningen met elkaar verbinden, zijn bij oude panden van hout gemaakt, waardoor het vuur snel kan overslaan.
De Hoogen geeft als voorbeeld een eerdere brand in Arnhem, bij een oud huizenblok aan de Van Kinsbergenstraat. ‘Tussen die woningen zaten helemaal geen scheidende wanden. In het kader van de energietransitie werden er zonnepanelen op de woningen geplaatst, maar die begonnen te lekken, waardoor er brand ontstond.’ Die verspreidde zich in rap tempo over het blok.
Daarnaast noemt de brandexpert het belangrijk dat de bewoners van historische panden zich goed bewust zijn van het feit dat ze in een pand wonen dat makkelijk brandt. ‘Heel Nederland denkt: een brand begint nooit bij mij, maar bij de buren. Maar mensen hebben tegenwoordig allerlei producten in huis die potentieel gevaarlijk zijn.’ Denk aan de opladers van elektrische fietsen of telefoons, zegt de expert. ‘Leg die niet op een brandbare ondergrond.’
Uiteindelijk zijn gemeenten verantwoordelijk voor de brandveiligheid van hun panden, en De Hoogen verwacht de komende tijd in ieder geval nieuwe initiatieven om gebouwen veiliger te maken. ‘De brand in Arnhem heeft iedereen weer wakker geschud. We blijven een door incidenten gestuurd land.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant