De energienota gaat de komende jaren flink omhoog door de miljardeninvesteringen in het stroomnet. Als het kabinet niet ingrijpt, betalen we in 2040 twee keer zoveel voor elektriciteit, schrijven ambtenaren in een belangrijk advies aan het kabinet.
Huishoudens voelen de pijn het meest: hun rekening gaat de komende jaren veel sneller omhoog dan die van grote bedrijven, blijkt uit het langverwachte onderzoek dat ambtenaren van verschillende ministeries vrijdag publiceren.
Zonder ingrijpen van het kabinet betaalt een gemiddeld huishouden in 2040 twee keer zoveel voor elektriciteit als nu. Dat komt doordat de vaste jaarlijkse nettarieven snel stijgen, van minder dan 500 naar 1.100 euro per jaar. De stijging van de energienota is voor grote bedrijven minder extreem.
De hoge stroomkosten zijn vooral een probleem voor mensen die nu al moeite hebben om de energierekening te betalen, waarschuwen de ambtenaren. Maar ook de energie-intensieve industrie wordt erdoor geraakt.
Het onderzoek benadrukt dat de investeringen in het stroomnet ook grote voordelen hebben. We worden veel minder afhankelijk van gas en olie uit het buitenland. Daardoor hebben we minder last van prijsschommelingen en de grillen van landen als Rusland.
Ook financieel levert het wat op. In 2040 zullen veel huishoudens van het gas af zijn, en daardoor geen kosten meer hebben voor een aansluiting op het gasnet. Ook zullen veel meer mensen elektrisch rijden en voordeliger uit zijn dan met een benzineauto.
De ambtenaren hebben niet berekend wat het totale effect van al deze ontwikkelingen is op het huishoudboekje van Jan(tine) Modaal. Wel constateren ze dat er voor miljarden aan economische schade ontstaat doordat bedrijven en woonwijken geen aansluiting kunnen krijgen op het stroomnet. De investeringen moeten dus worden doorgezet terwijl Den Haag probeert om de kosten te drukken, luidt het advies.
De ambtenaren geven het kabinet een dertigtal opties om de prijsstijgingen te dempen of eerlijker te verdelen. Het kan bijvoorbeeld al veel helpen om ervoor te zorgen dat burgers en bedrijven tijdens de spits op het elektriciteitsnet minder stroom gebruiken, schrijven ze.
Op korte termijn zorgt dit ervoor dat veel meer woningen en bedrijven een aansluiting kunnen krijgen op het stroomnet, met miljarden aan economische winst als gevolg. Op de langere termijn zorgt het ook voor lagere kosten op de energienota.
Ook kunnen de kosten eerlijker worden verdeeld. Toezichthouder ACM onderzoekt al een plan om de nettarieven afhankelijk te maken van de hoeveelheid stroom die mensen gebruiken. Nu betaalt elk huishouden jaarlijks hetzelfde, waardoor rijkere gezinnen met stekkerauto's en een warmtepomp relatief goedkoop uit zijn. Zuinige gezinnen die in een appartement wonen betalen juist relatief veel.
Het moet in de toekomst ook gaan lonen om de spits te mijden. Wie juist tussen 17.00 en 19.00 uur veel stroom verbruikt, gaat meer betalen. Volgens de ambtenaren zou het goed zijn om ervoor te zorgen dat apparaten als warmtepompen en laadpalen hier zoveel mogelijk automatisch rekening mee houden.
Het kabinet kan er ook voor kiezen om huishoudens gericht steun te geven bij het betalen van de energierekening, bijvoorbeeld door belastingen te verlagen of door een 'sociaal tarief' in te stellen voor mensen met een laag inkomen. Ook de industrie kan met subsidies worden ondersteund.
Als het kabinet iedereen tegelijk wil helpen, kan het er ook voor kiezen om direct de aanleg van het stroomnet te subsidiëren. Elke miljard aan jaarlijkse subsidie aan netbeheerder TenneT komt overeen met een energierekening die 50 euro lager uitkomt voor huishoudens, berekenen de ambtenaren. Zo'n subsidie is relatief gunstiger voor grote bedrijven dan voor huishoudens.
Voor dit soort ingrepen zou het kabinet ruimte moeten vinden op de begroting. Daarover onderhandelen coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB de komende maanden. Dat wordt nog een lastige kluif, want zij zijn het op allerlei vlakken oneens over de benodigde uitgaven, bezuinigingen en belastingopbrengsten. Op uiteenlopende thema's als de steun aan Oekraïne, klimaatbeleid en de btw denken de partijen hier heel anders over.
Volgens de ambtenaren heeft het voor de energierekening weinig zin om meer in te zetten op kernenergie in plaats van windenergie van zee. Dat heeft weinig invloed op de totale kosten van het elektriciteitssysteem.
Wel zou het volgens het onderzoek eerlijker zijn als andere landen in de toekomst gaan bijdragen aan de kosten van het Nederlandse elektriciteitsnet. Als we nog meer windparken op zee bouwen, gaan België en Duitsland daar flink van meeprofiteren, maar draagt Nederland als enige de kosten. Het zou volgens de ambtenaren goed zijn om internationaal afspraken te maken over een eerlijkere verdeling.
Source: Nu.nl economisch