Het Amerikaanse Hooggerechtshof bezorgde de Amerikaanse president Trump deze week een tegenvaller. De opperrechters schaarden zich achter het vonnis van een lagere rechtbank: de Amerikaanse ontwikkelingshulp mag niet zomaar bevroren worden. We bellen erover met onze correspondent Thomas Rueb in New York.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Thomas, een rechter bepaalde donderdag dat president Trump niet zomaar in de budgetten voor medisch onderzoek mag snijden. Eerder waren er al uitspraken tegen het beleid om duizenden ambtenaren te ontslaan. Wat zegt dit?
‘Wat je hier ziet, is de grote strijd in de VS over hoeveel macht een president heeft. Hoeveel ruimte mag Trump innemen om zelfstandig besluiten te nemen zonder tussenkomst van het Congres? Die kwestie speelt op veel terreinen. Mag Trump bijvoorbeeld in z’n eentje besluiten Usaid uit te kleden en geld dat door het Congres is vrijgemaakt voor ontwikkelingshulp niet langer uit te betalen? Mag hij op eigen houtje ambtenaren ontslaan die wettelijke bescherming genieten? Mag hij zelfstandig het ministerie van Onderwijs wegbezuinigen?
‘Die fundamentele vragen worden op twee plekken beantwoord. Ten eerste door de Amerikaanse politiek, dus het Congres. Daar is het antwoord inmiddels volmondig ‘ja’. Het Congres ziet toe hoe Trump hun feitelijk macht afhandig maakt, bijvoorbeeld door eerdere besluiten van hen ongeldig te verklaren. De Republikeinen hebben de meerderheid in beide huizen en zij bewegen simpelweg mee met Trump. Verzet klinkt er niet. Dat betekent dat hij één van de twee potentiële obstakels feitelijk al omver heeft getikt.
‘De vraag is nu hoe het verder gaat met die andere pilaar van de democratie, die van de rechtspraak. Er lopen momenteel zo’n honderd rechtszaken rond allerlei besluiten die hij heeft genomen. Die spelen op verschillende gerechtelijke niveaus, maar de uitspraken in al die zaken, klein of groot, zullen uiteindelijk samen de toekomst bepalen van het Amerikaanse politieke stelsel. Gaat de rechtspraak mee met Trumps visie van een autoritairder presidentschap of wijzen ze die af?’
Is het gebruikelijk dat een nieuwe president verregaande beslissingen neemt buiten het Congres om?
‘De VS bevinden zich op onbekend terrein. Eerdere presidenten gingen nooit zo ver. Hoewel Trump dingen doet die zijn voorgangers niet in hun hoofd haalden, lukt niet alles zomaar. Donderdag besloot een federale rechter bijvoorbeeld nog dat Trump zijn boekje te buiten gaat met het eigenhandig tegenhouden van miljarden dollars aan overheidsgeld, door het Congres vastgesteld, bedoeld voor 22 staten. Volgens de rechter plaatst de president zichzelf daarmee ‘boven het Congres’. Trump krijgt te horen: ‘Wat u doet, dat mag niet’. En dat is iets wat de politiek niet tegen hem zegt.
‘De spannendste tijd komt als deze kwesties terechtkomen bij het Hooggerechtshof, de hoogste rechterlijke macht. Wat betreft Usaid en de ontwikkelingshulp heeft het Hooggerechtshof nu gezegd dat de regering zich moet houden aan een vonnis van een lagere rechtbank. De fundamentele vraag is straks of de opperrechters Trumps meer autocratische invulling van het presidentschap zullen omarmen.
‘Gaan zij hierin mee, dan krijgt hij ongekende ruimte. Zo niet, als de opperrechters besluiten hem terugfluiten, dan komt de volgende grote vraag: zal hij zich neerleggen bij hun oordeel? Of zegt Trump: ik heb een mandaat van het volk, het Congres buigt mee, ik doe dit gewoon. Negeert de president de rechterlijke macht, dan is dat een constitutionele crisis.
‘Rechtbanken hebben al wat zaken over zijn beleid behandeld, maar de echte grote confrontatie moet nog komen. Vorig jaar heeft het Hooggerechtshof Trump al immuniteit van vervolging gegeven. Als zij het presidentschap straks nog machtiger maken, dan is dat een fundamentele verandering van hoe de Amerikaanse democratie functioneert.’
Hoe reageert de VS hierop? Komt het verzet niet van de grond?
‘De linkse kiezers zijn goeddeels afgehaakt en gedesillusioneerd achtergebleven. Het vuur lijkt daar simpelweg gedoofd, voor nu. Dat is niet volstrekt ongebruikelijk na een verlies, maar het komt wel op een precair moment.
‘Wat ook niet helpt: deze rechtszaken over Trumps beleid gaan veel Amerikanen de pet te boven. Dit zijn ingewikkelde kwesties, die minder goed doordringen dan spectaculairdere zaken, zoals de naamsverandering van de Golf van Mexico. Maar juist in de kleine lettertjes, deze vonnissen en de besluiten van rechters, wordt momenteel de toekomst van het land bepaald. In de rechtbanken wordt de echte strijd gestreden.
‘Dat krijgen de Democraten nauwelijks overgebracht. Ze kunnen politiek gezien ook weinig, want ze hebben nergens een meerderheid. Het valt kiezers hier wel op dat de Democraten de volledige verkiezingscampagne hebben gewaarschuwd voor het gevaar dat Trump voor de democratie zou zijn, maar dat ze behoorlijk stil zijn nu hij die democratie daadwerkelijk hervormt. Dat leidt tot verwarring. De Congresleden zelf denken hoogstwaarschijnlijk aan de volgende verkiezingen, die over twee jaar plaatsvinden. Ze richten zich nu vooral op de economie, een thema waarvan zij denken dat het beter aanslaat bij kiezers.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant