De boerderij van landbouwhervormer Sicco Mansholt in de Wieringermeer wordt gesloopt. Op de vruchtbare poldergrond verrijst binnenkort een datacentrum van Microsoft. ‘Je houdt de ontwikkelingen niet tegen.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
De landbouw moet met zijn tijd mee, vond Sicco Mansholt. Nu valt de boerderij van de oud-minister en grondlegger van het Europese landbouwbeleid zelf ten prooi aan de vooruitgang. Van het dak van de schuur rest alleen nog het geraamte. Voor het woonhuis liggen een wasmachine en een stapel huisraad, achtergelaten door de laatste bewoners.
Verderop langs de weg in de Wieringermeer doemt eerst een grote parkeerplaats op en vervolgens een nachtblauw complex. Het is een datacentrum van Microsoft. Mansholts boerderij maakt plaats voor nog zo’n blokkendoos vol computerservers.
Sicco Mansholt arriveerde in 1937 in de Wieringermeer, drie jaar na de eerste bewoners. De Noord-Groningse boerderij waar was hij opgegroeid, was in 1922 verkocht vanwege een geschil tussen de erfgenamen van zijn grootvader. Dankzij de drooglegging van de Wieringermeer kon Mansholt alsnog boer worden.
Na de oorlog maakte hij faam als moderniseerder van achtereenvolgens de Nederlandse en Europese landbouw. Uit eigen ervaring wist hij hoe boeren moesten sappelen voor hun levensonderhoud. De sociaaldemocraat gunde ze een fatsoenlijk en stabiel inkomen en een paar weken vakantie per jaar. Daarvoor moest het grootschaliger en intensiever: paarden eruit, de tractor erin.
Naast de schuur van Mansholts boerderij graasden ooit werkpaarden en een rund. Het weiland is inmiddels voor de helft afgegraven om de grond voor te bereiden op zijn nieuwe gebruiker. ‘Triest hoe het er nu uitziet’, zegt Krijn Dekker (61). Na Mansholts vertrek naar Brussel pachtten achtereenvolgens zijn grootouders en oom en tante het bedrijf. Dekker bracht als kind zijn vakanties er door en werkte er enkele jaren.
Of hij het zonde vindt? Dekker schudt zijn hoofd. ‘Ik werk ook in de landbouw, maar de ontwikkelingen gaan door. Dat houd je niet tegen. We willen allemaal een telefoon en internet. In een welvarende maatschappij moet je dit soort dingen op de koop toe nemen.’
De Wieringermeer, in het noorden van Noord-Holland, is onderdeel van de Zuiderzeewerken. Het was de eerste polder die Nederland op de Zuiderzee veroverde. Al in 1930, nog voor de voltooiing van de Afsluitdijk, werd het gebied drooggemaakt.
Plannen voor de inpoldering van de Zuiderzee waren er al eeuwen, maar de toenemende bevolkingsgroei gaf het idee eind 19de eeuw nieuwe urgentie. Waar zouden al die Nederlanders in de toekomst hun eten vandaan halen? Door delen van de Zuiderzee droog te leggen zou nieuwe, vruchtbare landbouwgrond vrijkomen. Voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog, en de Zuiderzeevloed van 1916 gaven het laatste zetje.
Nu valt die vruchtbare grond ten prooi aan de kapitaalkracht van Microsoft, in beurswaarde een van de drie grootste bedrijven ter wereld. De goede bereikbaarheid via de A7, relatief betaalbare grondprijzen en de mogelijkheid om datacentra op lokale windenergie te laten draaien brachten de Amerikaanse gigant al in 2013 naar Middenmeer. Google volgde vijf jaar later, zichtbaar aan de overkant van de A7.
In een map in zijn huis in Middenmeer bewaart Dekker een kopie van het pachtcontract van Mansholt. Voor 56 hectare betaalde hij aanvankelijk 2.524 gulden per jaar, oplopend naar 4.236 in contractjaren vijf en zes. De aanleg van ‘Rijksweg n. 07’ over een deel van zijn land was reeds voorzien.
Ze verbouwden onder meer aardappels, graan en suikerbieten. ‘Aardappels op niet meer dan vier hectare, want alles moest met de hand’, vertelt Dekker. Vooral het rooien was arbeidsintensief werk. In de schuur was ruimte voor zes paarden die hielpen bij het werk op het land.
In zijn huis trekt Dekker een map uit de kast met foto’s van bijna alle boerderijen in de Wieringermeer. Beelden van Mansholts boerderij kort na de oorlog tonen een schuur zonder zijmuren. De Duitsers hadden de Wieringermeer in april 1945 opzettelijk onder water laten lopen. ‘Dit was de schade’, vertelt Dekker.
In 1945 werd Mansholt minister van Landbouw, wat hij bleef tot 1958. In zijn periode als Eurocommissaris van Landbouw (1958-1972) ontwierp Mansholt het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de toen net opgerichte Europese Economische Gemeenschap. Minimumprijzen stutten het inkomen van boeren, exportsubsidies en importheffingen versterkten hun positie op de wereldmarkt.
Het beleid was zo succesvol dat de Europese landbouwproductie al snel de pan uit rees. Mansholt voorzag de boterbergen en melkplassen, maar zijn plan om grote stukken landbouwgrond uit productie te nemen stuitte op fel boerenverzet. Hij ondervond in 1971 wat anno 2025 nog altijd een waarheid is als een koe: gedwongen krimp is – voor de sector zelf althans – onbespreekbaar.
In de tussentijd deed de markt zijn werk: het aantal landbouwbedrijven nam met ruim 70 procent af, de hoeveelheid landbouwgrond met 15 procent. Maar dankzij hogere opbrengsten per hectare is de totale productie juist toegenomen.
Een optimist zou zeggen dat Mansholts beleid zo succesvol is geweest dat de grond die hij ooit zelf verbouwde niet meer nodig is voor voedselproductie. Nederland is tegenwoordig meer dan zelfvoorzienend. Dekker: ‘In de tijd van Mansholt haalden ze drie tot vier ton tarwe van een hectare. Tegenwoordig lachen ze je uit als je tien zegt.’ Het opgeven van vruchtbare landbouwgrond voor datacentra is klaarblijkelijk een luxe die Nederland zich kan permitteren. Dekker snuift. ‘Als het oorlog wordt, hebben we een probleem.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant