Na jaren van kritiek worden pensioenfondsen door de politiek en hun eigen deelnemers aangemoedigd om meer te investeren in wapenbedrijven. Dat kan, maar dan moet de overheid vooral zelf stappen zetten, zeggen de pensioenfondsen.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Pensioenfondsen en verzekeraars die geld staken in de defensie-industrie konden zich tot voor kort vooral verheugen op kritische onderzoeken en vragen van deelnemers. Maar nu het oorlog is op het Europese continent en de EU miljarden hamstert voor Europese bommen en granaten is dat sentiment gekanteld. En wordt er vanuit de politiek vooral hoopvol gekeken naar de honderden miljarden in de Nederlandse pensioenpotten. Kunnen die niet benut worden om de eigen wapenindustrie weer snel op te bouwen.
Een rondgang langs een aantal grote fondsen leert dat zij nooit zijn gestopt met investeren in defensiebedrijven. ‘Afhankelijk van welke definitie je hanteert, beleggen we tussen de 400 miljoen en 2 miljard euro in bedrijven die een bijdrage leveren aan de defensie-industrie’, zegt een woordvoerder van ambtenarenfonds ABP.
Zij benadrukt dat ruim een tiende van de achterban van het ABP bij defensie of de politie heeft gewerkt. ‘Wij weten dus dat er wapens nodig zijn om taken op het gebied van veiligheid, ordehandhaving uit te voeren.’ Iets vergelijkbaars zegt PME, het fonds voor de metaal- en technologische industrie waar veel deelnemers werken of hebben gewerkt voor bedrijven die (ook) spullen maken voor defensie.
Wel sluiten alle grote pensioenfondsen al jaren bedrijven uit die wapens maken die vaak veel onschuldige burgerslachtoffers maken: landmijnen, witte fosfor, clusterbommen en kernwapens. Daaraan willen ze allemaal voorlopig niets veranderen.
Ook Pax, de vredes-ngo die de defensiebeleggingen van pensioenfondsen en verzekeraars al jaren kritisch volgt, benadrukt dat het nooit heeft gepleit voor een totaalverbod op wapeninvesteringen. ‘Wij vinden dat landen zich moeten kunnen verdedigen, maar willen wel dat pensioenfondsen alles doen om schendingen van oorlogsrecht te voorkomen’, zegt programmamedewerker Cor Oudes. Pax is daarom ook scherp op bedrijven die zakendoen met landen die het met die rechten niet zo nauw nemen, zoals Saoedi-Arabië en China.
Volgens Oudes biedt de huidige situatie wat dat betreft zelfs kansen. ‘Als Europese landen nu grote bestellingen gaan plaatsen bij die bedrijven, kunnen ze ook eisen dat die stoppen met het leveren aan dubieuze regimes.’
Overigens heeft Pax de eigen uitgangspunten de afgelopen jaren wel op één punt aangepast. Volgens hun ‘oude’ criteria zouden wapenleveranties aan Oekraïne niet door de beugel kunnen. ‘Maar als Oekraïne door Rusland overlopen wordt, zou dat nog grotere schade voor de burgerbevolking betekenen.’
Ook bij de pensioenfondsen zijn er wel verschuivingen zichtbaar, zegt de woordvoerder van PME. ‘Uit onderzoek dat we doen onder onze deelnemers, zien we dat het sentiment over beleggen in defensie kentert. Ze vonden het tot voor kort niet heel aantrekkelijk, nu is dat duidelijk veel meer het geval.’
Toch wil dat niet direct zeggen dat de pensioenfondsen nu ook direct aandelen in wapenbouwers gaan kopen. Ten eerste omdat investeringen in grote beursgenoteerde defensiebedrijven niet direct passen bij de langetermijnbeleggingen die pensioenfondsen zoeken. Want het mag dan zo zijn dat Rheinmetall de komende jaren veel werk kan verwachten – het aandeel steeg daarom de afgelopen drie jaar van 50- naar 1.150 euro – toch is totaal ongewis of die vraag naar wapens ook echt lang aanhoudt.
‘Als het gaat om de beweging naar opschalen, dan draait het bij bedrijven uit de defensie-industrie vooral om een goedgevuld, langlopend, meerjarig orderboek en een consistent investeringsbeleid van overheden’, zegt de woordvoerder van ABP.
Voor de kleine defensiebedrijven geldt bovendien dat die doorgaans te klein zijn voor het type beleggingen dat pensioenfondsen doen. ‘Het is voor ons te duur om te werken met relatief kleine leningen van een paar miljoen euro in één klein bedrijf’, zegt de woordvoerder van PME.
Dit soort overwegingen zijn voor de ideologische Triodos Bank reden om sinds jaar en dag te pleiten tégen elke private financiering van wapenproductie. ‘Het is principieel problematisch dat het voor zulke investeerders van belang is dat de wapenproductie over langere periode stabiel blijft’, legt hoofdeconoom Hans Stegeman toe. ‘Wij vinden dus dat wapenfabrieken allemaal volledig in staatshanden zouden moeten zijn.’
Maar met die oproep staat Triodos dus redelijk alleen. De pensioenfondsen herhalen vooral wat zij vorig jaar ook al zeiden toen demissionair minister Kajsa Ollongren hen opriep om hun beleggingen in defensiebedrijven op te schroeven. ‘Als ze willen dat we meer investeren, moeten overheden ook orders plaatsen die die bedrijven over een langere termijn van werk voorzien.’
Ook voor de investeringen in kleinere bedrijven kaatsen de institutionele beleggers de bal terug naar de overheid. Zulke investeringen kan de regering stimuleren door een investeringsfonds te organiseren, waaruit meerdere kleine defensiebedrijven financiering kunnen krijgen. Die leningen kunnen dan weer in goed verhandelbare obligaties worden doorverkocht aan pensioenfondsen.
Afgelopen jaar is het met de overheid op dat vlak niet veel verder gekomen dan gesprekken, zegt de woordvoerder van PME. ‘Maar ik kan mij voorstellen dat de urgentie na deze week wel omhooggaat.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant