De EU kiest voor grootschalige herbewapening na decennia van steeds lagere defensie-uitgaven. De Europese regeringsleiders gingen donderdagavond tijdens een speciale EU-top akkoord met een pakket voorstellen dat de komende vier jaar zeker 800 miljard euro vrijmaakt voor versterking van de defensie-industrie.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De leiders beloofden ook ‘met spoed’ extra militaire en financiële hulp voor Oekraïne. Het precieze bedrag wordt naar verwachting nog deze maand bekendgemaakt. In de Brusselse wandelgangen wordt al enige tijd gesproken over 20 tot 30 miljard euro. Dat komt bovenop de ruim 30 miljard euro die al voor 2025 was toegezegd aan Kyiv.
De extra hulp is nodig nu de Verenigde Staten hun steun aan Kyiv hebben opgeschort. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky, die bij de start van de topontmoeting aanwezig was, toonde zich dankbaar voor de toezeggingen van de leiders. De steunverklaring werd niet ondertekend door de Hongaarse premier Viktor Orbán, die warme banden onderhoudt met Moskou. Voor de omvang van de hulp maakt dat niet uit: die komt niet uit Brussel, maar wordt door de landen zelf direct aan Oekraïne gegeven. ‘Hongarije heeft zichzelf geïsoleerd, de andere 26 lidstaten zijn verenigd’, zei EU-president António Costa na afloop van het overleg.
Over het versterken van de Europese defensie was grote eensgezindheid. ‘We hebben geschiedenis geschreven’, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. De voortwoekerende oorlog in Oekraïne en de onberekenbaarheid van de Amerikaanse president Donald Trump als bondgenoot, maken dat de EU fors gaat investeren in de eigen defensie-industrie. ‘Europa heeft genoeg tijd verspild’, zei de Poolse premier Donald Tusk. ‘Maar vandaag is alles veranderd.’
Europa moet in staat zijn ‘autonoom op alle uitdagingen en bedreigingen’ te reageren, stelden de leiders tijdens de EU-top. Daarvoor wordt versneld geld vrijgemaakt. Het ‘Herbewapen Europa’-plan dat Von der Leyen eerder deze week presenteerde, kreeg brede steun. ‘Dit is een eerste stap om Europa klaar te maken voor de strijd. We hebben geen andere keuze’, aldus Tusk. Ook voor premier Dick Schoof is het ‘glashelder’ dat Europa meer moet doen voor zijn veiligheid.
Het Herbewapen-plan van Von der Leyen voorziet in een tijdelijke (vier jaar) versoepeling van de Europese begrotingsregels zoals die zijn vastgelegd in het Stabiliteitspact. EU-landen mogen straks 1,5 procent van hun bruto binnenlands product extra aan defensie uitgeven, ook als daardoor hun begrotingstekort en staatsschuld de normen uit het pact overschrijden. Als de EU-landen deze mogelijkheid benutten, genereert dat zeker 650 miljard euro voor defensie-investeringen.
Bondskanselier Olaf Scholz wil nog verder gaan. Hij vindt dat de uitzondering op de begrotingsregels voor defensie-uitgaven voor ‘een lange termijn’ moet gaan gelden. Een opvallende draai van Berlijn, dat normaliter in de EU tot de begrotingshaviken hoort. Eerder deze week zette de aankomende Duitse regering de sluizen thuis al open voor vrijwel ongelimiteerde investeringen in defensie.
De Deense premier Mette Frederiksen, gewoonlijk ook budgettair strikt in de leer, had donderdag maar één boodschap: ‘Spend, spend, spend!’ De Litouwse president Gitanas Nauseda zei dat ‘de geschiedenis ons zal straffen als we nu geen besluiten nemen’. Nederland houdt vooralsnog vast aan naleving van het Stabiliteitspact. ‘De schulden moeten beheersbaar blijven’, aldus Schoof.
Ook het voorstel van Von der Leyen voor een nieuw defensiefonds van 150 miljard euro werd door de leiders toegejuicht. De Commissie leent het geld relatief goedkoop op de financiële markten met het EU-budget als waarborg. Zij kan het dan doorlenen aan lidstaten voor de aanschaf en ontwikkeling van wapens. Een deel van deze wapens gaat naar Oekraïne, dat percentage moeten de EU-landen nog vaststellen. De regeringsleiders riepen de ministers van Financiën op dit voorstel met spoed te behandelen.
Verder stemden de regeringsleiders ermee in dat EU-subsidies bedoeld voor armere regio’s een militaire bestemming krijgen. De Commissie komt deze maand met nog meer voorstellen om geld vrij te maken voor defensie-investeringen. Mogelijk wordt dan ook de uitgifte van Europees schuldpapier (eurobonds) op tafel gelegd. ‘Er zijn geen taboes’, benadrukte Costa. Nederland is fel gekant tegen eurobonds.
Verschillende Oost-Europese leiders waarschuwden dat de Russische president Vladimir Poetin niet bij Oekraïne zal stoppen als hij ziet dat de EU-landen militair zwak zijn. ‘Ik weet zeker − en dat is niet alleen mijn mening − dat Rusland zich voorbereidt op iets groters’, aldus Tusk.
De regeringsleiders toonden zich bereid bij te dragen aan de handhaving van een eventueel vredesakkoord tussen Oekraïne en Rusland. Dat kan gaan om het leveren van troepen, maar dat blijft wel een besluit van elke lidstaat zelf. De meeste leiders achten Amerikaanse steun noodzakelijk bij de naleving van een akkoord.
Zij willen niet dat de EU zich afkeert van de VS, ook al doet de Amerikaanse president dat andersom wel. Trump zei onlangs dat de EU is opgericht om de VS ‘te naaien’ en daar succesvol in is. Hij dreigt met importheffingen van 25 procent op Europese producten om de handelsstroom tussen de twee economische blokken meer in balans te brengen. Hoewel de Europese leiders de heffingen en taal van Trump verafschuwen, menen ze dat de VS voor de veiligheid van Europa vooralsnog onmisbaar zijn.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant