De energietransitie is in haar meest kritieke periode aanbeland: afgelopen jaar was een tumultueus jaar, zowel in geopolitiek opzicht als dichter bij huis, met in Nederland en Duitsland de komst van nieuwe regeringen.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Europa worstelt met zijn concurrentievermogen, nu de industrie door onder meer hoge energiekosten haar koppositie aan het verliezen is. Ook zijn er nog problemen met files op het stroomnet, waardoor bedrijven niet kunnen verduurzamen. In Nederland wachten negenhonderd klanten op een aansluiting op het hoogspanningsnet, in Duitsland, waar Tennet ook een deel van het hoogspanningsnet in handen heeft, gaat het om ongeveer vijfhonderd bedrijven en instellingen. Naast deze problemen is ook de animo voor nieuwe, grote windparken op zee tanende.
CEO van Tennet Manon van Beek schetste donderdag een somber beeld van de staat waarin de energietransitie zich bevindt. ‘Het blijft echter van het grootste belang dat we blijven doorwerken aan de transitie, omdat dit Europa helpt om zijn energieonafhankelijkheid te vergroten’, aldus Van Beek tijdens de presentatie van de jaarcijfers van de hoogspanningsbeheerder.
‘Ik ben bezorgd over het debat over nut en noodzaak van de energietransitie dat de laatste tijd opspeelt’, zegt Van Beek. ‘En dus over de noodzakelijke investeringen.’
Die lopen inmiddels steeds hoger in de miljarden. Alleen Tennet gaf vorig jaar al meer dan 10 miljard euro uit aan uitbreiding en modernisering van het hoogspanningsnet, op land en op zee. De komende jaren blijven die verder oplopen: in totaal is een duizelingwekkende 195 miljard euro nodig om het stroomnet toekomstgereed te krijgen. Om alle investeringen te kunnen bekostigen, sprong de Nederlandse overheid onlangs al bij door Tennet twee leningen te verschaffen van in totaal 44 miljard euro.
Al deze investeringen leiden tot hogere kosten voor burgers en bedrijven. Van Beek zegt de zorgen hierover te begrijpen. Ongeveer een kwart van de elektriciteitsprijs bestaat nu al uit netwerkkosten. Ze vindt dat de overheid maatregelen moet nemen om industrie en kwetsbare burgers te ontzien, en is positief over de onlangs door Brussel voorgestelde snelle verlaging van de stroomprijs.
Lagere elektriciteits- en netwerktarieven zullen de vraag naar stroom opstuwen, en helpen zo de donkere wolken te verdrijven die zijn samengepakt boven de ambitieuze plannen voor wind op zee. Tot halverwege het volgende decennium lijken die plannen geen gevaar te lopen, maar voor het volgende deel van de energietransitie is Van Beek minder zeker.
Er zijn overigens ook positieve geluiden, benadrukt de CEO. ‘We zijn blij met initiatieven om het vergunningenproces te versnellen. En de eerste zogenoemde tijdsduurgebonden contracten met bedrijven zijn afgesloten. Bedrijven die zo’n contract opstellen, kunnen niet altijd honderd procent van hun vermogen gebruiken, maar krijgen wel een flinke korting op de nettarieven. Tennet verwacht hier veel van. Verder zijn contracten getekend voor de bouw van toekomstige, grotere stopcontacten voor windparken op zee en is ook de aanleg van de benodigde kabels verzekerd, liet Van Beek donderdag weten.
Collega Rutger van der Leeuw, de CEO van netbeheerder Enexis, kijkt ook met ‘gemengde gevoelens’ terug op 2024. Enexis (actief in Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg) boekte een record met bijna 1,5 miljard euro aan investeringen. ‘We hebben nog nooit zoveel kabels getrokken en transformatorhuisjes gebouwd.’
Ook heeft Enexis afgelopen jaar 1.225 megawatt extra capaciteit gerealiseerd en 500 megawatt aan zogenoemde flexibele capaciteit toegevoegd. Dit laatste gebeurde door de kabels en transformatoren extra te belasten. Ook zijn meer bedrijven bereid een flexcontract af te sluiten.
Het overtuigen van bedrijven om zo’n contract te tekenen, blijkt echter een moeizaam proces: slechts 4 procent van de klanten met wie Enexis in gesprek gaat, zet uiteindelijk een handtekening. Maar het begint wel te versnellen, zegt CFO Mariëlle Vogt. Bedrijven raken er steeds meer van doordrongen dat ze anders moeten gaan opereren, willen ze aanspraak kunnen maken op een grotere stroomaansluiting voor vergroening. Vorig jaar werd voor 200 megawatt aan flexcontracten afgesloten.
Niettemin lukt het de netbeheerder niet de vraag van klanten bij te benen: die groeit nog altijd sneller dan het aanbod van netwerkcapaciteit. Wanneer het omslagpunt wordt bereikt, durft Van der Leeuw niet te zeggen. De enorme uitgaven zetten druk op de financiële positie van de netbeheerder. Het afgelopen jaar gaf Enexis dagelijks gemiddeld ruim 1,5 miljoen euro meer uit dan er binnenkwam.
Niettemin verwacht Vogt op korte termijn geen problemen. ‘We zijn een bedrijf dat lang vooruitkijkt en daarbij is onze kredietwaardigheid belangrijk.’ Die is met een zogenoemde AA-status nog altijd hoog en garandeert zo dat het bedrijf tegen lage kosten geld uit de markt kan halen. Ook wil Enexis aandeelhouders (provincies en gemeenten) vragen minder dividend te ontvangen. Tijdens de komende jaarvergadering zal het netwerkbedrijf hiertoe een voorstel doen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant