Nu Spoorloos stopt, moet de overheid geld beschikbaar stellen voor geadopteerden die naar verwanten zoeken. Dat zeggen deskundigen en betrokkenen. Donderdag worden oud-redactieleden van het tv-programma in de rechtszaal verhoord.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant. Hij publiceerde eerder geruchtmakende artikelen over Spoorloos.
Vlak nadat de geadopteerde Iris Kolthof van een Spoorloos-redacteur had gehoord dat ze zou worden herenigd met biologische familieleden, bleek dat het tv-programma per direct van de buis wordt gehaald. Dat besluit volgde ruim een week na het nieuws, in de Volkskrant van 12 februari, dat de redactie Marthainès de Vries aan de verkeerde verwanten in Colombia had gekoppeld.
Na grote ophef over De Vries’ hartverscheurende verhaal besloot KRO-NCRV te stoppen met Spoorloos en de opnamen voor komend seizoen weg te gooien. Om te voorkomen dat De Vries en andere slachtoffers van een mismatch – officieel zijn het er acht – opnieuw met het programma worden geconfronteerd.
Kolthof (32) werd vijf minuten voor het persbericht geïnformeerd. ‘Ik schrok. Half maart zou ik met een ploeg van Spoorloos naar Brazilië reizen. Ze hadden een DNA-match, wist ik. De rest zou ik daar horen.’ Tot haar opluchting bleek dat de reis gewoon doorgaat, omdat die al in gang was gezet. ‘Maar de hereniging wordt niet gefilmd of uitgezonden.’
Dat ze niet op televisie komt, vindt Kolthof niet erg. ‘Waar ik boos en verdrietig over ben, is dat een programma wordt weggevaagd dat voor mij en andere geadopteerden van levensbelang is geweest. Als tiener herkende ik mezelf al in interviews, over zoeken naar je identiteit en afkomst, onzekerheid en gevoelens van verlies en verwarring. Dankzij Spoorloos voelde ik me minder eenzaam.’
Veertien jaar geleden, op haar 18de, nam ze voor het eerst contact op met de redactie. ‘Toen lieten ze weten dat ik nog niet klaar was voor een eventuele hereniging. Ze hadden gelijk, de begeleiding was top. Mede daarom snap ik niet dat ze stoppen, hoe schrijnend het ook is dat acht anderen aan de verkeerde familie zijn gekoppeld. Het is meer dan achthonderd keer wél goed gegaan.
‘Ik ben lang niet de enige die dit vindt, Facebook stond vol teleurgestelde reacties van geadopteerden. Spoorloos was voor velen de eerste, laagdrempelige stap in hun zoektocht. Het heeft zoveel deuren geopend die anders dicht waren gebleven. Waar moeten we nu naartoe?’
Spoorloos is natuurlijk niet de enige manier om je biologische familie terug te vinden, legt jurist Dewi Deijle uit. Zij staat geadopteerden bij in juridische kwesties. ‘De redactie heeft altijd maar een beperkt aantal zaken in behandeling genomen. Ik ben zelf geadopteerd, uit Indonesië. Toen ik ze een brief schreef, als tiener, werd mijn hulpvraag afgewezen.’
Voor sommige landen, zoals Bangladesh, zijn er volgens haar organisaties die helpen met zoektochten. ‘Maar je kunt ook zelf zoeken, via internationale DNA-databanken, sociale media, en lokale kranten en radiostations. Gebleken is dat dit ook tot succes kan leiden.
‘Helaas kan niet iedereen een gedegen zoektocht betalen, en kun je niet alles doen vanuit je bureaustoel’, zegt Deijle. Je moet volgens haar geld en tijd steken in het controleren van officiële documenten, reizen en veldwerk doen in het land van herkomst, al dan niet met hulp van derden.
De overheid moet daarvoor budget beschikbaar stellen, vindt ze. Al is het maar omdat geadopteerden de Nederlandse nationaliteit hebben en met toestemming van de staat naar ons land zijn gehaald, ook toen bleek dat er werd gefraudeerd met afstands- en adoptiedocumenten. ‘Dan heb je als Nederlandse overheid ook een zorgplicht.’
Ze pleit voor een fonds zoals dat eerder is opgericht voor slachtoffers van geweld in de jeugdzorg. ‘Als geadopteerden in het land van herkomst naar hun roots willen zoeken, kunnen ze vanuit zo’n fonds een financiële tegemoetkoming krijgen.’
Ook emeritus-hoogleraar adoptie René Hoksbergen vindt dat de overheid haar verantwoordelijkheid moet nemen. ‘Er zijn nog altijd veel geadopteerden, in totaal 40 duizend in Nederland, die op zoek zijn naar hun identiteit. Dit is een kwetsbare groep, die mogen we niet aan hun lot overlaten.’
Hij wil dat de staat 5 miljoen euro reserveert voor zoektochten naar verwanten. ‘Geef dat geld aan Inea, het Expertisecentrum interlandelijke adoptie. Daar bieden ze nu al psychische begeleiding; waarom zouden ze niet kunnen helpen zoeken?’
De Nederlands-Colombiaanse Marthainès de Vries heeft KRO-NCRV inmiddels aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van haar mismatch. Een jaar geleden deden vijf andere gedupeerden uit dat land hetzelfde. De advocaten van deze vijf beginnen donderdag bij de rechtbank in Utrecht met het verhoren van oud-redactieleden, onder wie presentator Derk Bolt, over de werkwijze van de redactie.
De gedupeerden noemen het onvermijdelijk dat Spoorloos stopt, gezien de impact van de fouten. Maar ze beklemtonen dat de problemen daarmee niet zijn opgelost en pleiten voor een groot, onafhankelijk onderzoek naar andere zoektochten van het programma.
Dat is ook de mening van Fiona Teggatz van de stichting Buscas tu familia en Colombia, die De Vries heeft geholpen haar biologische familie te vinden. ‘Ik heb van tientallen geadopteerden en adoptieouders gehoord dat ze twijfelen of ze door de redactie aan de juiste familie zijn gekoppeld. Vaak durven ze daar niets mee te doen’, zegt ze.
‘Stel dat ze, net als Marthainès, al heel lang contact met de verkeerden hebben? We moeten zo snel mogelijk vaststellen of die acht officiële mismatches het topje van de ijsberg zijn. Benoem een onafhankelijke commissie waar oud-deelnemers zich kunnen melden, die bij voorkeur alle zoektochten doorlicht. Op basis van de Spoorloos-dossiers die ik heb gezien, denk ik dat er veel meer is misgegaan.’
Emeritus-hoogleraar Hoksbergen vermoedt dat dit wel zal loslopen, maar ook hij is voor wetenschappelijk onderzoek: ‘Dan is voor eens en altijd duidelijk waar we aan toe zijn.’
Wie niet twijfelt aan Spoorloos, is Iris Kolthof: ‘Ik heb net van de redactie gehoord welke van mijn familieleden nog leven en wie ik volgende week in Brazilië ga ontmoeten – dat houd ik nog even voor mezelf. Het voelt heel spannend, maar ook fijn. Eindelijk!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant