De Canadese Liberalen maakten zich op voor de grootste verkiezingsnederlaag in hun geschiedenis. Maar de komst van Trump zette de politieke verhoudingen in het buurland van de VS op hun kop. Zondag kiest de partij een opvolger voor premier Trudeau.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, Canada en de Trans-Atlantische betrekkingen.
‘Dit is een heel domme actie.’ Met die woorden richtte Justin Trudeau zich dinsdagavond tot zijn zuiderbuur en politieke antagonist, een paar uur nadat Donald Trump een handelsoorlog met Canada had ontketend met importheffingen van 25 procent op producten uit het buurland. Aan zijn eigen bevolking beloofde Trudeau ‘Canadese banen te verdedigen, omdat dit land het waard is om voor te vechten.’
Wie niet beter weet, zag een zelfverzekerde, strijdbare premier, klaar om zijn land te leiden door een onvoorspelbare tijd – niet de geslagen hond op weg naar de uitgang die Trudeau tot voor kort leek te zijn. Begin januari kondigde hij zijn vertrek aan, gedwongen door desastreuze peilingen op de drempel van een verkiezingsjaar. Het electoraat was vastbesloten Trudeau af te straffen voor de economische stagnatie in Canada, de vastgelopen huizenmarkt en, volgens het cultureel conservatieve deel der natie, ook een veel te ‘woke’ politiek.
De gedoodverfde winnaar van de Canadese parlementsverkiezingen leek Pierre Poilievre. De 45-jarige leider van de Conservatieven voerde onder de slogan ‘Canada is broken’ campagne voor belastingverlaging (met name die op CO2-uitstoot), immigratiebeperking en meer ‘gezond verstand’.
Toen kwam Trump. Zijn handelsoorlog en zijn dreigement Canada in te lijven als 51ste staat, verenigt de bevolking in woede en anti-Amerikaans nationalisme, dat zich uit in boegeroep tijdens sportwedstrijden en bekende Canadezen die op sociale media opbiechten te zijn omgereden voor de aanschaf van tandpasta die níét in de VS is geproduceerd, ongekend voor een land waarover het hardnekkige stereotype bestaat dat de inwoners te allen tijde nice zijn.
Het gevolg is een sensationele ommekeer van de politieke verhoudingen. Rond de jaarwisseling bedroeg de voorsprong van Poilievre op Trudeau een schier onoverbrugbare 26 procentpunten. Die is in zes weken tijd geheel verdampt. Zouden er dit weekend parlementsverkiezingen worden gehouden, liepen die uit op een nek-aan-nek-race tussen de twee grote partijen, losjes vergelijkbaar met de Republikeinen en Democraten in de VS.
Opeens draaien deze verkiezingen vooral om de vraag welke partij en welke kandidaat de politieke en economische bedreiging door Trump het best het hoofd kan bieden, zegt hoogleraar politicologie Lisa Young in de Washington Post, en niet langer om binnenlandse thema’s en onvrede over het tijdperk en de persoon Trudeau.
Wie er ook wint krijgt het zwaar te verduren, omdat de Canadese economie vrijwel zeker zal lijden onder de gevolgen van de Amerikaanse importtarieven en de heffingen op Amerikaanse producten die Trudeau daarna afkondigde als represaille. Canadese economen vrezen dat hun land binnen een half jaar in een recessie zal belanden en dat de handelsbeperkingen alleen al in grensprovincie Quebec 100 duizend banen zou kunnen kosten, vooral in de industrie.
Desondanks is er grote waardering voor Trudeaus rechte rug richting Washington, zijn redes die in toon en inhoud compromislozer zijn dan die van zijn Europese ambtsgenoten, en zijn afgelopen weekend in Londen opnieuw bekrachtigde onvoorwaardelijke steun aan Oekraïne.
Wel blijkt uit kiezersonderzoeken dat de bereidheid om toch op de Liberalen te stemmen groter is met een nieuwe lijsttrekker op de verkiezingsposters – en dat Trudeaus besluit om op te stappen dus bijdraagt aan de succesvolle inhaalrace van zijn partij.
De grootste kanshebber bij de interne verkiezing van komende zondag is Mark Carney, de man die Canada als president van de centrale bank relatief ongeschonden door de economische crisis van 2008 hielp. Vervolgens zat Carney tijdens de Brexit aan de knoppen bij de centrale bank van Groot-Brittannië – ook dat overleefde hij zonder kleerscheuren, als eerste buitenlander in die positie sinds de oprichting van de bank in de 17de eeuw. Dat maakt Carneys pitch als economisch crisismanager met een internationaal netwerk geloofwaardig.
Carney legt in televisiedebatten steeds nadruk op zijn buitenstaanderschap, daarmee bewust afstand van scheppend van Trudeau. Maar het volledige gebrek aan politieke ervaring van de 59-jarige econoom is ook zijn achilleshiel. Bovendien spreekt hij nauwelijks Frans, wat politici normaal gesproken op een boycot van kiezers uit Quebec komt te staan. Maar in deze tijd van ongekende nationale eenheid lijken de kiezers wat rekkelijker.
Carneys belangrijkste concurrent is Chrystia Freeland, voormalig minister van Financiën, die dit vorig najaar ontslag nam na een conflict met Trudeau. Haar voornaamste wapenfeit is dat ze tijdens Trumps eerste termijn het vrijhandelsverdrag tussen Canada en de VS uitonderhandelde.
Beide kandidaten proberen concurrent Poilievre in hun campagnes zoveel mogelijk in verbinding te brengen met Trump. ‘Wie is de minst geschikte persoon om op te staan tegen Donald Trump?’, vroeg Carney retorisch in een televisiedebat, doelend op Pierre Poilievre. ‘Hij aanbidt de man. Hij gebruikt zijn taal!’
Inderdaad was Poilievre al lang voor Trumps herverkiezing de lieveling van de Amerikaanse president en diens geestverwanten en kreeg hij de vipbehandeling die inmiddels bekend is van radicaal-rechtse leiders in Europa: financiering en tamtam op X van Elon Musk, een optreden in de podcast van Joe Rogan en af en toe een compliment uit de heup van Trump zelf.
Sinds een paar weken probeert Poilievre zich op X af te zetten tegen Trump en heeft ‘Canada is broken’ plaatsgemaakt voor ‘Canada first’. Maar zijn grootste probleem is dat de binnenlandse onvrede waarop zijn campagne dreef opeens irrelevant lijkt in het licht van de door Trump veroorzaakte dreiging.
De vraag is hoe bestendig het liberale momentum is in deze onvoorspelbare tijd. Daarom heeft Carney ook aangekondigd dat hij, mocht hij de strijd om het Liberale leiderschap winnen, direct verkiezingen uitschrijft. In dat geval gaan de Canadezen nog voor de zomer naar de stembus.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant