Het kabinet kan en moet eisen dat de Nederlandse F-16’s of andere militaire middelen niet gebruikt worden voor het inzetten van clustermunitie door Oekraïne, anders schendt het internationale verdragen.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft per direct alle militaire hulp aan Oekraïne gestopt. Ook militair materieel dat al onderweg is naar Oekraïne wordt gestopt. Dat betekent dat meer militaire steun door onder meer Nederland op de agenda komt.
Minister van Defensie Ruben Brekelmans nam daar in feite al een voorschot op. Onlangs zei hij in een toespraak in het Maastricht Museum: ‘Er moet vanuit Europese landen nog een flinke schep bovenop. Juist nu. Hoe sterker Oekraïne is op het slagveld, hoe groter de kans op een rechtvaardig en duurzaam vredesakkoord.’
Over de auteur
Peter Nicolaï is lid van de Eerste Kamer voor de Partij voor de Dieren. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Deze beslissing roept vragen op over de naleving van internationale verplichtingen, vooral gezien het gebruik van clustermunitie door Oekraïne.
Nederland is gebonden aan het Verdrag inzake Clustermunitie dat het gebruik, de productie, opslag en overdracht van clustermunitie verbiedt. Dit verdrag, dat Nederland in 2011 heeft geratificeerd, verplicht staten ook om geen steun te verlenen aan activiteiten die door het verdrag verboden zijn. Toch verleent Nederland militaire steun aan Oekraïne zonder expliciete voorwaarden te stellen die het gebruik van clustermunitie uitsluiten.
Clustermunitie vormt een aanzienlijk risico voor burgers, niet alleen tijdens het gebruik, maar ook lang na het einde van een conflict. Deze wapens verspreiden tientallen tot honderden kleinere explosieven over een groot gebied, waarvan een deel niet onmiddellijk ontploft en als verborgen explosieven achterblijft, vergelijkbaar met landmijnen.
Dit leidt tot langdurige humanitaire en economische gevolgen, vooral in gebieden waar burgers terugkeren naar hun woningen. In landen zoals Laos en Cambodja zijn nog steeds slachtoffers te betreuren door clustermunitie die decennia geleden is gebruikt. Recente inzet van clustermunitie in Syrië en Jemen heeft geleid tot een toename van burgerslachtoffers, waaronder kinderen die gewond raken of sterven bij contact met niet-ontplofte munitie.
Het Verdrag inzake Clustermunitie is opgericht om dergelijke humanitaire rampen te voorkomen en het gebruik van clustermunitie wereldwijd uit te bannen. Het verdrag is door meer dan honderd landen aanvaard. Een probleem is echter dat zowel Oekraïne als Rusland (evenals de VS) het verdrag niet hebben ondertekend. Dit betekent dat zij zich niet formeel hebben gebonden aan het verbod op clustermunitie en deze wapens dus blijven gebruiken.
Rusland heeft in Oekraïne herhaaldelijk clustermunitie ingezet, met verwoestende gevolgen voor de burgerbevolking. Aan de andere kant heeft Oekraïne eveneens toegegeven dat het clustermunitie gebruikt op door Rusland bezet grondgebied. Dit maakt de situatie nog urgenter en benadrukt de noodzaak dat staten die wél partij zijn bij het verdrag, zoals Nederland, zich strikt aan hun verplichtingen houden en niet bijdragen aan de inzet van deze wapens.
Volgens het verdrag is het staten niet toegestaan om op enige wijze het gebruik van deze wapens door anderen te faciliteren of te bevorderen. Bovendien eist het internationaal humanitair recht dat staten niet alleen zelf de regels van het oorlogsrecht naleven, maar ook anderen aansporen om dit te doen.
Nederland heeft de verantwoordelijkheid om Oekraïne te ontmoedigen in het gebruik van clustermunitie en moet erop toezien dat de geleverde middelen niet voor dergelijke verboden handelingen worden ingezet. Daarnaast verplicht het Wapenhandelsverdrag Nederland om vooraf te beoordelen of militaire steun kan bijdragen aan schendingen van internationaal recht.
Nederland schendt deze verdragen door Oekraïne steun te verlenen zonder de voorwaarde te stellen dat deze niet aangewend mag worden voor gebruik van clustermunitie. Dat is de conclusie van twee adviezen, van hoogleraar en advocaat Liesbeth Zegveld en van jurist Johanna Trittenbach, die de Eerste Kamer in december heeft voorgelegd aan minister Brekelmans.
Door zo’n beperking niet op te leggen, schaadt Nederland niet alleen het verdrag en de internationale rechtsorde die zij op grond van artikel van artikel 90 van de Grondwet dient te bevorderen, maar draagt zij ook bij aan de verzwakking van het humanitair oorlogsrecht.
Het opleggen van voorwaarden aan militaire steun is een gangbare praktijk in internationale wapenleveranties. In veel gevallen worden restricties gesteld om te voorkomen dat materieel wordt ingezet voor handelingen die in strijd zijn met het oorlogsrecht of onwenselijk worden geacht. Zo legden de VS aanvankelijk beperkingen op aan het gebruik van geleverde raketten en gaf Nederland aanvankelijk geen toestemming om de F-16’s boven Russisch grondgebied te laten opereren.
Het kabinet kan dus eenvoudig eisen dat de F-16’s of andere militaire middelen niet gebruikt worden voor het inzetten van clustermunitie. Dit zou een belangrijke stap zijn in de richting van naleving van verdragsverplichtingen en het behoud van morele geloofwaardigheid. Juist in tijden waarin vredesonderhandelingen kansrijker en noodzakelijk gevonden worden zou elke vorm van escalatie van de oorlog en schending van internationale verdragen voorkomen moeten worden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant