Met zijn machtsspel richting Zelensky wil president Trump Oekraïne dwingen akkoord te gaan met een ‘snelle vrede’. Europa zou daar iets tegenover kunnen stellen. Maar de kans daarop is niet groot. Ook Europese landen willen hun Amerikaanse veiligheidsgarantie niet riskeren door Trump in de wielen te rijden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het opschorten van de Amerikaanse militaire steun aan Oekraïne is een keiharde klap voor de Oekraïense en Europese veiligheid, maar het schept wel strategische duidelijkheid: als Europa zichzelf wil redden, zal het dat op eigen kracht moeten doen – voor het eerst, na elf jaar oorlog, in Oekraïne. Die conclusie loopt echter vooruit op het politieke bewustzijn in Europese landen.
De kernvraag is of de Europeanen in deze noodsituatie snel genoeg buiten hun gebruikelijke paden kunnen treden of gevangen blijven in hun afhankelijkheid van Amerikaanse veiligheidsgaranties – zelfs als die voor hun ogen verkruimelen. De voortekenen wijzen erop dat de bondgenoten hun veiligheidsband met de VS boven alles zullen plaatsen, en zeker boven de toekomst van ‘partner’ Oekraïne. Alleen de Fransen hebben ervoor gepleit desnoods zonder Amerikaanse garanties militairen naar Oekraïne te sturen, zo melden diplomatieke bronnen. Ze zijn hard teruggefloten door andere bondgenoten.
Daarmee is de kans groot dat in het kielzog van de Amerikanen ook de Europeanen Oekraïne zullen ‘verraden’, in de ogen van Oekraïners althans. Wat we nu zien zijn Europese ‘lijmpogingen’ om de huidige Amerikaanse koers enigszins in de richting van Oekraïense en Europese belangen af te buigen. Geen fraai schouwspel, maar de prijs voor vergaande en diepgewortelde militaire afhankelijkheid.
Die pijnlijke, vernederende exercitie mag niet het zicht ontnemen op de historische strategische ommekeer op dit continent. Rusland krijgt van de VS de facto ruimte voor expansie en een invloedssfeer terwijl Europa grotendeels zichzelf moet zien te verdedigen. Waarom zou Europa bijdragen aan zijn eigen ondergang door mee te werken aan een trumpiaanse, pro-Russische ‘vrede’ in Oekraïne? Het antwoord ligt in decennia van angst, luiheid en gewenning – condities die een leven na de Amerikaanse veiligheidsgarantie moeilijk voorstelbaar maken.
De zorgwekkende signalen uit Washington leidden de afgelopen tijd tot steeds intensievere pogingen om tegenover Donald Trump te bewijzen dat Europa ook een plekje aan tafel verdient en dat Oekraïne behoefte heeft aan een ‘duurzame vrede’. Maar Trump is vooral uit op herstel van de politieke en economische relaties met Vladimir Poetins Rusland.
De oorlog in Oekraïne is een stoorzender die moet worden geneutraliseerd. Trumps geopolitieke prioriteiten worden versterkt door verwantschap met Poetin: beiden zijn in de ogen van de Amerikaanse president slachtoffer van de gemene spelletjes van de Amerikaanse Democraten.
Trumps harde machtsspel richting Zelensky is erop gericht hem te laten instemmen met zijn wens voor een ‘snelle vrede’: een wapenstilstand, gevolgd door verkiezingen in Oekraïne. Het grondstoffenakkoord is daarbij de enige veiligheidsgarantie die Oekraïne kan verwachten, zei vicepresident JD Vance na de opschorting van de militaire hulp. Dat is overtuigender, zei hij in een verwijzing naar een Europese vredesmacht, ‘dan twintigduizend militairen uit een of ander land dat al veertig jaar geen oorlog heeft gevochten’.
Zo zijn nu - in woord, gebaar en daad - de Amerikaanse en Russische agenda’s bijna perfect in overeenstemming. Zelfs als Trump de opschorting terugdraait of gedeeltelijk uitvoert, is het signaal gegeven: Oekraïne moet inbinden. Dat door deze dwangdiplomatie een werkelijk duurzame vrede nog onwaarschijnlijker wordt, omdat Poetin nu zijn oorlogsdoelen op het slagveld én aan de onderhandelingstafel dichterbij ziet komen - speelt geen rol in de zucht naar een ‘quick fix’.
Dat Trump de banden tussen Amerikaanse en Europese veiligheidsbelangen doorsnijdt, willen Europeanen niet onderkennen. In theorie zouden ze kunnen opstaan en met een eigen vredesplan, vervijfvoudigde steun aan Oekraïne, een no fly zone en militairen achter de frontlinies in Oekraïne een lijn in het zand kunnen trekken. Geschraagd door duidelijker inzet van de nucleaire afschrikking door Fransen en Britten.
‘Het is nu Europa’s oorlog’, concludeert de voormalige minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, Dmytro Kuleba. Wie de Europese retoriek beluistert, zou hem bijna gelijk geven. Maar dat is buiten de waard gerekend: de Europeanen zelf, en vooral de West-Europeanen, zijn in hun denken en handelen de oorlog letterlijk en figuurlijk allang voorbij.
Bovendien is veiligheidsbeleid uiteindelijk altijd nationaal: voor bijna alle bondgenoten geldt dat ze hun Amerikaanse veiligheidsgarantie (hoe broos ook) niet willen riskeren voor een beleid dat Trump in de wielen rijdt. Gooi af en toe een land voor de wolven, en je kunt je eigen illusie van veiligheid nog wat langer koesteren.
Waarschijnlijk zullen Europese landen zich verschuilen achter realpolitik, de onmogelijkheid om zonder Amerikaanse garanties op te treden, de onmogelijkheid om nu al uit Amerika’s schaduw te treden, vergelijkingen maken met Srebrenica - terwijl de inzet hier vele malen hoger is -, en wijzen naar de honderden miljarden die ze de komende jaren gaan investeren.
Na het wegebben van de eerste verontwaardiging, zullen de woorden van de Britse premier Keir Starmer - ‘ik accepteer niet dat de VS een onbetrouwbare bondgenoot zijn’ - leidend blijven. Trump en Vance kennen deze blinde afhankelijkheid en bespotten de Europeanen er openlijk om. Wie zich opstelt als vazal, wordt vaak zo behandeld. Zo zal Europa proberen de hardste kantjes af te slijpen van Trumps ‘vrede’. Het is vijf voor twaalf, maar Europa waagt zich nog niet aan een plan B.
De Oekraïners hebben dat wél gedaan: ze houden niet drie dagen maar al drie jaar stand tegen een grote Russische invasie - deels met zelf ontworpen wapens die westerse partners hen onthielden. Maar ook voor hen geldt: zonder Amerikanen wordt het heel moeilijk, en daarom ging president Zelensky - hiertoe aangespoord door de Europeanen - dinsdag alsnog door de knieën voor Trumps eisen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant