Oekraïne en Europa houden hun hart vast nu de Amerikaanse wapenhulp aan Kyiv is gepauzeerd. Wat zijn de grootste gevolgen voor de strijd van het Oekraïense leger? ‘Als dit lang gaat duren, ziet het er slecht uit.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Voor het Oekraïense leger dreigt met de opschorting van de wapenhulp van de Verenigde Staten het nachtmerriescenario. Sinds Donald Trump het Witte Huis betrad, 43 dagen geleden, waren de wapenleveranties al in gevaar gekomen. In die tijd kondigde hij geen enkel nieuw hulppakket aan, zoals president Joe Biden wel geregeld deed.
Door de opschorting dreigen zelfs de wapens die Biden al had toegezegd aan het Oekraïense leger voorbij te gaan, net als de miljarden dollars die het Congres al heeft vrijgemaakt voor militaire steun aan Oekraïne. De 67 miljard dollar aan wapens die de VS tot nu toe hebben gegeven, waren voor Oekraïne cruciaal om zich te verdedigen tegen de Russen.
Geruzie tussen leiders
De ontmoeting tussen Zelensky en Trump ontaardde in een schreeuwwedstrijd, waarbij Zelensky werd verweten ‘niet dankbaar genoeg’ te zijn. Zelensky verliet daarop prompt het Witte Huis, en Trump zette kort daarna alle wapensteun stop.
En dus ligt het initiatief bij Europa. De Britse premier Starmer nam daarin het voortouw door Oekraïne veiligheidsgaranties te geven: ‘Europa moet het zware werk doen’.
EU-commissievoorzitter Von der Leyen opperde zelfs dat EU-landen ‘800 miljard extra moeten investeren’ in de bescherming van Europa en Oekraïne.
Vooral met Amerikaanse antitankwapens, luchtdoelraketten, artilleriegranaten, raketsystemen en kamikazedrones voorkwamen de Oekraïners in de eerste maanden van de invasie dat de Russen ze onder de voet liepen. Met de Europese wapenstroom erbij slaagde Kyiv daarna erin Rusland vast te zetten langs een 1.200 kilometer lange frontlijn.
De grote vraag is hoelang het Oekraïense leger kan standhouden zonder de Amerikaanse leveringen. ‘Stopzetten zou de balans van de oorlog kunnen doen omslaan en Rusland grotere voordelen op het slagveld kunnen geven’, waarschuwt het Institute for the Study of War (ISW), de denktank die de oorlog nauwgezet volgt. ‘Rusland zal het stopzetten gebruiken om meer grondgebied in te nemen en proberen de Europese steun uit te putten. Het zou Poetin ook moed geven en zijn geloof versterken dat Rusland Oekraïne en andere voormalige Sovjet-naties kan veroveren en controleren.’
Op deze terreinen zou beëindiging van de Amerikaanse steun de grootste gevolgen hebben:
Oekraïne vertrouwt op het Amerikaanse luchtverdedigingssysteem Patriot om Kyiv en andere grote steden te beschermen tegen vooral Russische ballistische raketten en kruisraketten en gevechtsvliegtuigen. Met de Patriots kan het doelwitten op meer dan 100 kilometer afstand en op grote hoogte neerhalen. Dit wapen behoort tot de modernste Amerikaanse luchtverdedigingssystemen.
Oekraïne zou nu beschikken over zes tot zeven batterijen. Cruciaal is dat Oekraïne over genoeg Patriot-raketten blijft beschikken. De VS zijn daarvan een belangrijke leverancier. Als Trump de leverantie van deze raketten en reserveonderdelen stopzet, zullen de achttien andere landen die over de Patriot beschikken, moeten bijspringen. Zoals Duitsland en Nederland, die ook een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de Patriot-inzet in Oekraïne.
Als de Amerikaanse opschorting van wapenleveranties lang gaat duren en Europa de Oekraïense luchtverdediging niet snel versterkt, worden de Oekraïense steden en de energievoorziening kwetsbaar voor Russische aanvallen. Ook krijgt de Russische luchtmacht meer ruimte om dieper in Oekraïne toe te slaan.
Een alternatief voor de Patriots is het Noors-Amerikaanse Nasam-raketsysteem, hoewel dit met 60 kilometer een korter bereik heeft. De VS hebben twaalf Nasam-batterijen geleverd. Noorwegen, dat vier systemen heeft gegeven, zal flink in actie moeten komen als de raketten opraken. De Noorse fabrikant heeft plannen om de Nasam-raketten op grote schaal te produceren in Oekraïne.
Voor de vernietiging van Russische raketten op tientallen kilometers is er het Duitse Iris-T-systeem. Vanwege de beperkte actieradius is dat geen alternatief voor de Patriots. De honderden Shahed-kamikazedrones die de Russen wekelijks lanceren, worden op lage hoogte onderschept door onder andere snelvuurkanonnen.
De meer dan drie miljoen 155 mm-granaten die de VS sinds de invasie aan Oekraïne hebben geleverd, stelden Kyiv in staat de artillerieduels met de Russen vol te houden. Bij het begin van de invasie was het Oekraïense leger afhankelijk van houwitsers van Russische makelij. Dankzij de snelle verschijning op het slagveld van Amerikaanse M777-houwitsers konden de Oekraïense artillerie-eenheden over grote afstanden terugslaan.
Dat deed Oekraïne bovendien met grote precisie. De VS leverden onder andere duizenden Excalibur-granaten, die tot 2 meter precies zijn bij doelwitten meer dan 40 kilometer verderop.
In totaal leverden de VS 201 houwitsers, meer dan de Europese landen die op de tweede en derde plaats komen: het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Ook het raketsysteem Himars, waarvan Oekraïne er meer dan veertig heeft gekregen, speelde een cruciale rol, onder andere om troepenconcentraties en logistieke doelwitten tot zo’n 80 kilometer onder vuur te nemen. Met de Amerikaanse Atacms-raket werden zelfs belangrijke Russische doelwitten tot op zo’n 300 kilometer in de as gelegd.
Rusland heeft het initiatief langs de frontlijn, al heeft het ten koste van veel doden slechts marginale terreinwinst geboekt. Als deze Amerikaanse vuurkracht tot stilstand komt, door een gebrek aan granaten, raketten en reserveonderdelen, wordt het moeilijker voor de Oekraïners om lang stand te houden.
Zeker nu Rusland de artillerieproductie heeft opgevoerd en het Noord-Koreaanse granaten en raketten krijgt. ‘De Russische productie van artilleriegranaten blijft de gezamenlijke Amerikaanse, Europese en Oekraïense productie overtreffen’, aldus de Amerikaanse oud-militair Mark Cancian van de denktank CSIS in een analyse.
Kortom: het wegvallen van de Amerikaanse militaire steun zal op termijn volgens hem funest zijn. Onduidelijk is hoeveel granaten en raketten het Oekraïense leger nog heeft.
Cancian: ‘Met wat Oekraïne geleverd krijgt van de Europeanen, andere bronnen wereldwijd en van de eigen industrie, zal het de troepen op het slagveld kunnen houden, maar ze zullen steeds minder kunnen. De Russen zullen meer en meer grondgebied veroveren. Op een gegeven moment zullen de Oekraïense linies breken. En Oekraïne zal een ongunstige, zelfs draconische vrede moeten accepteren.’
Trump heeft alle militaire hulp stopgezet, maar niets gezegd over inlichtingen. De VS voorzien de Oekraïners al sinds het begin van de oorlog van informatie over het Russische invasieleger, al wil Washington daarover zo min mogelijk kwijt. Met informatie vergaard door satellieten, drones en spionagevliegtuigen wordt Kyiv op de hoogte gehouden over onder andere Russische troepenverplaatsingen en belangrijke doelwitten.
De VS zetten in 2023, toen het langverwachte Oekraïense tegenoffensief van start ging, onder andere de drone Global Hawk in boven de Zwarte Zee om bezet Russisch gebied in kaart te brengen. Met de camera’s van deze bijna 15 meter lange drone, Amerika’s grootste, kan meer dan dertig uur onafgebroken en op grote hoogte vijandelijk gebied in de gaten worden gehouden. De nieuwste versie, de Triton, is ook al ingezet.
Als het Oekraïense leger verstoken blijft van deze belangrijke Amerikaanse inlichtingen, wordt het moeilijker voor ze om Russische eenheden over grote afstanden aan te vallen. De Russen op hun beurt krijgen door deze Oekraïense aderlating een grotere bewegingsvrijheid.
De Navo beschikt ook over een versie van de Global Hawk. En de Britten hebben, met het E-7 Wedgetail-vliegtuig, eveneens ‘ogen in de lucht’ om grote gebieden te bespioneren. De vraag is of Europa zo ver zal en kan gaan om deze en andere toestellen snel in te zetten om de rol van de VS over te nemen.
‘De pauzering van de wapenleverancies is een flinke aderlating’, zegt luitenant-generaal b.d Hans van Griensven, oud-commandant van de Nederlandse troepen in de Afghaanse provincie Uruzgan, over de Amerikaanse opschorting. ‘Als de Oekraïners verstandig zijn, en dat zijn ze, dan hebben ze rekening gehouden met dit scenario om dit te overbruggen. Behalve aan munitie worden er dagelijks ook veel reserveonderdelen gebruikt. Maar als dit lang gaat duren, dan hebben ze een probleem en ziet het er slecht uit. Ook moreel zal dit invloed hebben op de soldaten. En Poetin wordt nu gestimuleerd om de strijd vol te houden en er zelfs er een schepje bovenop te doen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant