De Arabische Liga komt dinsdag in Egypte bijeen om een alternatief plan op te stellen voor de toekomst van Gaza. Alles is beter dan het nachtmerriescenario dat Donald Trump onlangs schetste. Toch is de eenheid ver te zoeken.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Nee zeggen is makkelijker dan een alternatief bedenken. Dat zal dinsdag opnieuw blijken als de regeringsleiders uit de belangrijkste Arabische staten bijeenkomen in de Egyptische hoofdstad Caïro. Hun opdracht: een gezamenlijk alternatief presenteren voor het nachtmerriescenario dat president Donald Trump recentelijk opperde, waarbij Palestijnen massaal uit Gaza zouden worden verdreven. De meeste Arabische regeringsleiders zijn daar fel op tegen.
Maar hoe moet het dan verder met Gaza als Israëls verwoestende oorlog (ruim 48 duizend doden), door een VN-comité aangemerkt als genocide, op een dag eindigt?
Op papier ligt er een plan, uitgewerkt door de gastheren in Caïro. Dinsdag zullen zij proberen de rest van de regio van de haalbaarheid van die plannen te overtuigen. De exacte details zijn niet bekendgemaakt, maar een deel lekte via de media uit.
Het meest overzichtelijke deel is economisch van aard, en draait om wederopbouw. De Egyptenaren willen daar vijf jaar voor uittrekken. Er moeten ‘veilige zones’ komen met tijdelijke huisvesting (tenten, caravans) voor honderdduizenden Palestijnen, terwijl elders in de Gazastrook het puin wordt opgeruimd. Egyptische en Turkse projectontwikkelaars die meedingen naar de klus, zeggen de vele tonnen aan puin deels te kunnen recyclen. Het vermoedelijke prijskaartje voor de eerste drie jaar: ruim 19 miljard euro, waarvoor de Golfstaten en westerse donoren zouden moeten opdraaien.
Dat is het haalbare deel.
Veel ingewikkelder is de vraag wie Gaza in de tussentijd gaat besturen. Afgezien van Qatar (de thuisbasis voor de Hamas-leiding) is er geen land dat een prominente rol ziet weggelegd voor Hamas. Als het aan de Egyptenaren ligt, komt er een ‘technocratisch’ bestuur van vijftien prominente Palestijnen, onder wie enkele stamhoofden. Ze moeten onafhankelijk zijn van Hamas en liefst óók van de rivaliserende Palestijnse Autoriteit, die aan de macht is op de bezette Westelijke Jordaanoever. Tegelijkertijd moeten beide facties wel groen licht geven voor de benoemingen.
Op papier klinkt dat mooi, maar in werkelijkheid roept het grote vragen op. Gesteld dat Hamas niet langer de macht heeft in Gaza, wat voor rol krijgt de militante beweging dan? Op dat heikele punt zijn de Arabische staten verdeeld. Een land als de Verenigde Arabische Emiraten, dat een lucratief vredesverdrag heeft met Israël, wil net als Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dat ieder spoortje van Hamas uit Gaza verdwijnt: de wapens, de leiders, alles.
Krijgen de Verenigde Arabische Emiraten hun zin, dan neemt de Palestijnse Autoriteit de macht over in Gaza. Niet onder leiding van de huidige PA-president Mahmoud Abbas, met zijn 89 jaar en geringe legitimiteit een weinig populair figuur, maar onder leiding van een nieuw gezicht. Het is goed mogelijk dat Abu Dhabi lobbyt voor Mohammed Dahlan, ex-leider van de Palestijnse partij Fatah en tegenwoordig adviseur van de Emiraatse president. Of de Emiraten te porren vallen voor het Egyptische plan, is onduidelijk. Achter de schermen verspreidden de Emiraten de verdenking dat Caïro vooral een slaatje wil slaan uit de wederopbouw.
Daartegenover staat de opstelling van onder meer Egypte en Saoedi-Arabië. Zij willen dat Hamas weliswaar ontwapend wordt, maar beschouwen een politieke eliminatie als wensdenken. De rol van Hamas zou tot een minimum moeten worden beperkt. Rond de overdracht van Israëlische gijzelaars, de voorbije weken, heeft de groepering laten zien allerminst volledig verslagen te zijn.
Ontwapening is sowieso makkelijker gezegd dan gedaan. In Caïro werd recentelijk geopperd dat Hamas’ raketten tijdelijk in depots moeten worden geplaatst die onder Egyptische en Europese supervisie zouden komen te staan. Na tien à twintig jaar, als er een Palestijnse staat gevestigd zou moeten zijn, zou de supervisie worden opgeheven. Hamas-onderhandelaar Khalil al-Hayya deed het voorstel van de hand. Voor de groepering zou het neerkomen op capitulatie.
Al met al is de kans op een doorbraak dinsdag klein. Toppen van de Arabische Liga resulteerden in het verleden vaak in platitudes (‘We scharen ons achter de tweestatenoplossing’) die een gebrek aan eenheid moesten maskeren.
Eén sta-in-de-weg is nog niet genoemd, en dat is Israël. Het kabinet-Netanyahu kan ieder Arabisch plan, hoe doorwrocht ook, torpederen als het er niks in ziet. Het probleem is dat Israël niet één optie lijkt te willen overwegen. Hamas aan de macht? Onbespreekbaar. De Palestijnse Autoriteit dan? Idem. Palestijnse eenheid (hetzelfde bestuur voor zowel de Westoever als Gaza) is Netanyahu en diens ultrarechtse kabinet een gruwel, omdat het de opmaat zou kunnen zijn naar een Palestijnse staat. Het Egyptische voorstel? Weinig kansrijk. Het genoemde comité van wijzen zou zijn legitimiteit te veel ontlenen aan het zittende PA-bestuur in Ramallah. Het riekt naar eenheid.
De enige manier om Israël doorgaans te overreden, is zware Amerikaanse druk. Maar of president Trump zin heeft in een openlijke confrontatie met Netanyahu, is hoogst twijfelachtig. Hij lijkt meer te zien in zijn – door Israël toegejuichte – suggestie van een ‘vrijwillige’ etnische zuivering. Voor Arabische diplomaten valt het niet mee de moed erin te houden. Gaza is een ‘vuurbal’ die iedereen gelijk weggooit, verzuchtte een Egyptische functionaris tegenover nieuwssite Mada Masr. Als je niet oplet, brand je je handen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant