Charlotte Waaijers
correspondent Duitsland
Charlotte Waaijers
correspondent Duitsland
De beelden gaan deze dagen de hele wereld over: die van de Britse premier Starmer en de Franse president Macron als aanvoerders van Europa. Ze reizen naar Washington en ontvangen regeringsleiders om in allerijl een crisisplan te smeden voor de verdediging van Europa.
Op de achterste rij op de groepsfoto staat de leider van Duitsland, het machtigste land in de EU dat na de VS de meeste steun aan Oekraïne levert. Dat Duitsland op het wereldtoneel momenteel naar de achtergrond verdwijnt, ligt aan de ongelukkig getimede Duitse verkiezingen, maar niet alleen daaraan.
De wereld wacht niet op Duitsland, zei CDU-leider Friedrich Merz nog aan de vooravond van de Duitse verkiezingen. Het was bedoeld als aansporing om hem snel de nieuwe bondskanselier te maken, maar nu zijn partij de verkiezingen heeft gewonnen, moet hij eerst nog een regering zien te vormen.
Tot die tijd is het nog altijd Olaf Scholz die Duitsland op het internationale toneel vertegenwoordigt. Toezeggingen die hij kan doen, zijn alleen wat waard als zijn opvolger die ook waar wil maken. Ondertussen probeert het vertrekkende parlement nog snel honderden miljarden euro's voor defensie te bestemmen.
"De Duitse regering is volledig handlungsfähig en blijft dat ook tot de volgende regering is gevonden en beëdigd", verzekert regeringswoordvoerder Steffen Hebestreit in antwoord op vragen van de NOS. Scholz heeft bovendien regelmatig contact met Merz, benadrukt hij.
Daarnaast wijst Hebestreit erop dat de partij van Scholz zeer waarschijnlijk ook deel zal zijn van de nieuwe regering onder Merz. "Ook daar wordt nauw op elkaar afgestemd. Daar is dus geen 'gat', waarin men plotseling maandenlang niet kan handelen."
Maar wat Duitsland in samenwerking met andere landen bereid is om te doen om Oekraïne te beschermen, blijft vooralsnog onduidelijk. Toezeggingen zoals de Britten die momenteel doen, zoals boots on the ground, zijn vanuit Duitsland nog niet te horen. Daarvoor is het nog te vroeg en is er nog te veel onduidelijk, klinkt het van Scholz en ook Merz.
Waarop is het wachten? "Eerst moet er duidelijkheid komen over de vraag: hoe krijgen we een ontwikkeling richting vrede voor elkaar?", antwoordt Hebestreit. "Dat de gevechten op zijn minst onderbroken worden en het beschieten van Oekraïne met raketten ophoudt." Scholz noch Merz wil Duitse soldaten toezeggen als niet duidelijk is of er rugdekking is vanuit de VS.
Dat onder meer Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk wel al uitspreken wat ze willen leveren, en onder welke voorwaarden, komt volgens Hebestreit door "andere tradities". De inzet van het Duitse leger is na de Tweede Wereldoorlog wettelijk beperkt.
Daar zou in dit geval niet alleen toestemming van de Bondsdag voor nodig zijn. Oekraïne is ook out of area, ligt buiten het NAVO-gebied. Dan is er volgens Hebestreit ook een volkenrechtelijk mandaat nodig. "Dat zijn hoge eisen die we moeten toetsen."
Duidelijk is wel dat Merz flink in het Duitse leger en materiële steun aan Oekraïne wil investeren: in Duitsland wordt inmiddels gesproken over 500 miljard euro voor de komende tien jaar. Hoewel hij in de verkiezingscampagne nog vast wilde houden aan de schuldenrem, de wettelijke afspraak dat Duitsland grofweg niet meer geld leent dan er binnenkomt, lijkt hij nu bereid dat los te laten.
Alleen zit de verkiezingsuitslag hem daarvoor juist in de weg. Voor het loslaten van die schuldenrem of het aanleggen van een pot buiten de begroting is een tweederdemeerderheid in het parlement nodig. En ook al kan hij hier met de SPD en de Groenen wel over praten, zij hebben sinds de verkiezingen samen niet voldoende zetels over.
Het zijn de radicaal-rechtse AfD en de zeer linkse Linke die samen meer dan een derde van de zetels hebben veroverd. En zakendoen met die partijen is om principiële redenen voor de christendemocraten praktisch onmogelijk.
Dus tekent zich nu een noodgreep af in de dagen dat de 'oude' parlementariërs nog mogen blijven zitten, totdat de nieuwgekozen leden van de Bondsdag worden beëdigd. In die tijd hebben de middenpartijen nog een tweederdemeerderheid. Volgende week lijken zij in een bijzondere zitting nog een gigantische defensielening door het parlement te willen loodsen.
Een andere wens van de christendemocraten gaat voorlopig niet in vervulling. Zij wilden dat Scholz Merz alvast meeneemt naar internationale crisisbijeenkomsten, nog voordat hij officieel tot bondskanselier gekozen is.
Dat dat niet aan de orde is, maakt regeringswoordvoerder Hebestreit duidelijk. "Het kanselierschap is geen stageplek."
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws