Een pil, een spiraal, een condoom, een pleister of vaginale ring. Aan mogelijkheden geen gebrek, maar hoe kies je een voorbehoedsmiddel dat bij jou past?
schrijft voor de Volkskrant over praktische adviezen voor het dagelijks leven.
Al twee jaar op rij stijgt het aantal abortussen in Nederland. Tussen 2015 en 2021 werden ongeveer 31 duizend zwangerschappen per jaar afgebroken. In 2022 liep het aantal abortussen op tot 35 duizend en in 2023 zelfs tot 39 duizend.
De oorzaak van die plotselinge toename is nog onbekend, maar mogelijk speelt een veranderend gebruik van anticonceptie een rol. In 2017 slikte 30 procent van de Nederlandse vrouwen van 18 tot en met 49 jaar die ooit vaginale seks hadden gehad de pil. In 2023 was het aantal pilgebruikers gedaald naar 24 procent.
Tegelijkertijd gebruikt een fors aantal vrouwen natuurlijke methoden om niet zwanger te raken. Zij hebben bijvoorbeeld geen penis-in-vagina-seks op dagen dat ze vruchtbaar (denken te) zijn. Van de seksueel actieve vrouwen van 18 tot en met 29 jaar gebruikt 14 procent een natuurlijke methode. Onder vrouwen die een abortuskliniek bezoeken, ligt dat percentage zelfs op 32 procent.
Wie niet zwanger wil raken of maken, kan kiezen uit vele soorten anticonceptie. De standaard anticonceptiepil, de vaginale hormoonring en de hormoonpleister bestaan uit twee soorten hormonen: oestrogeen en progestageen. Andere hormonale anticonceptiemiddelen – de minipil, de hormoonspiraal, het hormoonstaafje en de prikpil – bevatten alleen progestageen. En dan zijn er nog voorbehoedsmiddelen zonder hormonen, zoals de koperspiraal, het mannen- of vrouwencondoom en het pessarium.
Er is niet één type anticonceptie dat altijd de voorkeur verdient, vindt huisarts Tamara Platteel, tevens universitair docent aan het UMC Utrecht. ‘Je moet vooral kijken naar wat bij jou en jouw wensen past.’
Gebruiksgemak is bijvoorbeeld een heel persoonlijke factor. Sommige vrouwen vinden het geen moeite om elke avond na het tandenpoetsen de (mini)pil te slikken. Voor vrouwen die bang zijn om dat te vergeten kan een spiraal of een hormoonstaafje een uitkomst zijn. Die plaatst de arts in de baarmoeder of de arm, waarna je er jarenlang niet naar hoeft om te kijken.
Wie wisselende sekspartners heeft, doet er goed aan om zichzelf en de ander ook tegen soa’s te beschermen. Dat kan met het mannencondoom (dat je om de penis doet), het vrouwencondoom (dat je in de vagina stopt) of een beflapje (voor orale seks). Een pessarium, een rubberen kapje dat je tegen de baarmoedermond plaatst, beschermt niet tegen soa’s.
Steeds meer vrouwen willen geen anticonceptie met hormonen gebruiken uit angst voor bijwerkingen. Platteel ziet inderdaad ‘vrouwen die onprettig reageren op hormonen’ op haar spreekuur. Zij ervaren somberheid of hebben minder zin in seks. Maar, zo nuanceert de huisarts: ‘Het overgrote merendeel van de vrouwen heeft daar geen last van. En meestal verdwijnen de klachten na drie maanden.’
Voor vrouwen met een zware menstruatie kan hormonale anticonceptie juist positieve effecten hebben. De hormonen zorgen ervoor dat het slijmvlies in de baarmoeder minder dik wordt, waardoor de menstruatie met minder pijn en bloedverlies gepaard gaat. Sommige vrouwen worden zelfs helemaal niet meer ongesteld.
Vrouwen met een koperspiraal worden vaak heviger ongesteld, zeker in de eerste maanden na plaatsing. Daarom is een koperspiraal minder geschikt voor vrouwen die van zichzelf al veel bloed verliezen of andere zware menstruatieklachten hebben.
‘De ingebrachte anticonceptiemiddelen, dus spiralen en een hormoonstaafje, zijn per definitie het veiligst. Want die hebben niks te maken met hoe jij ze gebruikt’, vertelt Carla van der Wijden. Zij werkt als gynaecoloog in haar eigen praktijk in Amsterdam en schreef mee aan de landelijke richtlijn over anticonceptie.
Minder dan 1 op de 100 vrouwen met een spiraal of hormoonstaafje raakt in het eerste jaar van gebruik zwanger. Andere hormonale anticonceptie zijn net zo betrouwbaar, mits ze perfect gebruikt worden. In de praktijk wordt 6 tot 9 procent van de vrouwen die de (mini)pil, hormoonpleister, hormoonring of prikpil een jaar lang gebruiken zwanger.
Natuurlijke methoden zijn een stuk minder betrouwbaar. Gebruikers van zulke methoden schatten in wanneer ze vruchtbaar zijn door hun lichaamstemperatuur te meten, het slijm bij hun baarmoedermond te voelen, of het aantal dagen na hun laatste menstruatie te tellen.
‘Hoe meer van die factoren je meeneemt, hoe minder onbetrouwbaar de methode wordt’, vertelt Van der Wijden. Maar het probleem blijft: de timing van de eisprong is niet altijd goed te voorspellen, ook niet bij vrouwen met een regelmatige cyclus, en spermacellen kunnen bijna een week overleven. Vrijwel een kwart van de gebruikers van natuurlijke anticonceptiemethoden raakt binnen een jaar zwanger.
Voor stellen die geen actieve kinderwens hebben, maar voor wie een ongeplande zwangerschap toch welkom zou zijn, kan natuurlijke anticonceptie een overweging zijn. ‘Maar als je echt geen kinderen wilt, dan moet je hiervan weg blijven’, waarschuwt Platteel.
Wie zeker weet dat die geen kinderwens meer heeft, kan zich ook laten steriliseren. Bij mannen worden dan de zaadleiders dichtgemaakt, bij vrouwen de eileiders. Operaties om die ingreep ongedaan te maken bestaan, maar zijn niet altijd effectief. Beide ingrepen zijn dus in principe definitief, al kunnen gesteriliseerde vrouwen alsnog zwanger worden via ivf.
Ten slotte spelen bij de keuze voor een voorbehoedsmiddel ook medische factoren een rol. Vrouwen met een verhoogd risico op trombose mogen bijvoorbeeld geen anticonceptiepil met twee hormonen gebruiken. En bij vrouwen die een maagverkleining hebben gehad wordt de (mini)pil niet goed genoeg opgenomen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant