Het bestand tussen Hamas en Israël wankelt wederom en Israël blokkeert sinds zondag alle hulptransporten naar Gaza. Gaat het staakt-het-vuren dit overleven of laait de oorlog opnieuw op?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Wat is er gebeurd?
De lezing van Israël is duidelijk: ‘Hamas gaat niet akkoord met een verlenging van het akkoord.’ En daarom blokkeert Israël sinds zondag alle hulptransporten naar Gaza. Misschien dat Hamas onder druk wel over de brug komt, stelt de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.
Het klinkt alsof Hamas opnieuw dwarsligt, maar deze voorstelling van zaken klopt niet: het is Israël dat de regels (samen met de Verenigde Staten) tijdens het spel heeft veranderd. Daarmee is Hamas inderdaad niet akkoord gegaan.
Hoe zit dat?
In januari sloten Israël en Hamas, onder grote druk van de Amerikaanse president Donald Trump, een akkoord, dat bestond uit drie fases. Eerst zouden er gijzelaars in handen van Hamas worden geruild voor Palestijnse gevangenen, en zou het Israëlische leger zich deels terugtrekken uit Gaza. Tijdens deze fase zou er worden onderhandeld over stap twee: nog meer gijzelaars in ruil voor nog meer Palestijnse gevangenen, en de volledige terugtrekking van het Israëlische leger. Stap drie gaat over de toekomst van Gaza, over de vraag wie het gebied moet besturen, en over de wederopbouw.
Israël bleef de onderhandelingen over de tweede fase echter uitstellen en daarom lag er niets op tafel toen fase 1 afgelopen zaterdag afliep. Dan verlengen jullie die eerste fase toch gewoon, stelden de VS voor: jullie blijven gevangenen uitruilen voor gijzelaars en dan tillen we de onderhandelingen over feestdagen (de ramadan en het Joodse paasfeest) heen.
Hamas weigert dit. De organisatie laat de laatste 25 levende gijzelaars, en de lichamen van ongeveer 30 anderen pas vrij, als Israël zich helemaal terugtrekt uit Gaza. Anders zijn ze hun belangrijkste onderhandelingstroef kwijt en kan Israël de oorlog alsnog voortzetten nadat de laatste gijzelaar is overgedragen.
Waarom speelt Israël het op deze manier?
Het is ondertussen een bekend refrein: de regering van Netanyahu blijft alleen overeind als de uiterst rechtse partij van minister Bezalel Smotrich niet opstapt. Deze partij wil de oorlog zo snel mogelijk hervatten en de Gazastrook bezetten. Netanyahu lijkt Smotrich tegemoet te komen, of op deze manier in elk geval tijd te kopen.
Smotrich is zeker gelukkig met het besluit. ‘Het stopzetten van alle hulp aan Gaza is een belangrijke stap in de juiste richting’, schreef hij op X. ‘Nu moeten we de poorten van de hel zo snel mogelijk openen voor de vijand, tot we de complete overwinning hebben behaald.’ Volgens de Israëlische krant Yedioth Achronot staan er rond de Gazastrook vijf divisies klaar om druk te zetten op Hamas en om de gevechten in volle hevigheid te hervatten.
Hoe is er op de ontwikkelingen gereageerd?
De internationale gemeenschap is geschokt en wijst erop dat het onthouden van hulp een oorlogsmisdaad is – het Internationaal Strafhof heeft eerder al arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen Netanyahu en oud-minister Yoav Gallant op verdenking van oorlogsmisdaden. Er wordt gesproken over de schending van ‘fundamentele rechten’ en een ‘alarmerende situatie’, maar er wordt door niemand met consequenties gedreigd.
Het besluit van Netanyahu valt slecht bij de families van de Israëlische gijzelaars, die vrezen dat hun geliefden het uitstel niet zullen overleven. Zij willen dat fase twee van het bestand zo snel mogelijk ingaat. Ook de Arabische landen, die dinsdag een conferentie houden over een eigen plan voor de wederopbouw van Gaza, hebben vol afschuw gereageerd.
Wat nu?
De gevolgen zijn voor de Israëlische gijzelaars die nog in Gaza gevangen zitten en voor de Palestijnse bevolking in Gaza. Die laatsten vieren nu ramadan in de open lucht, tussen de ruïnes, en vrezen wederom voor uithongering en geweld.
De Nationale Veiligheidsraad stelde afgelopen weekeinde dat Amerika elk besluit van Israël zal steunen ‘aangezien Hamas heeft aangegeven niet meer geïnteresseerd te zijn in een staakt-het-vuren’. Als de VS dat daadwerkelijk doen, bestaat de kans dat de oorlog weer losbarst.
Maar wellicht komt er een verrassende wending. Trump heeft, zo wordt gezegd, een interview met de bevrijde gijzelaar Eli Sharabi gezien, waarin hij de honger en het geweld beschrijft die hij tijdens zijn gevangenschap in Gaza heeft moeten doorstaan. Sharabi brengt, op uitnodiging van Trump, dinsdag een bezoek aan het Witte Huis. Hij zal daar zeker pleiten voor snelle vrijlating van alle gijzelaars. Wellicht dat dit de zienswijze van de Amerikaanse president, wiens beleid sterk wordt bepaald door zijn emoties, zal veranderen. Zijn gezant Steve Witkoff bezoekt het gebied later deze week.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant