Minister Hermans moet in april met een stevig maatregelenpakket komen, wil Nederland zijn klimaatdoelen halen. Maar de coalitie lijkt daar niet voor te porren, nu klimaatbeleid wereldwijd zakt op de politieke prioriteitenlijstjes.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
VVD-minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei) krijgt deze week twee rapporten overhandigd die de noodzaak van nieuw klimaatbeleid nog eens onderstrepen. Dinsdag publiceert de Raad van State (RvS) zijn vijfjaarlijkse analyse van het Klimaatplan, waarin het kabinet beschrijft hoe het de komende tien jaar de landelijke broeikasgasuitstoot wil verlagen. Vrijdag stuurt Hermans een ambtelijk onderzoek naar de capaciteitsproblemen op het landelijk elektriciteitsnetwerk naar de Tweede Kamer.
Beide rapporten zullen haar niet vrolijk stemmen. Net als het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in oktober al deed, zal de RvS waarschijnlijk concluderen dat Nederland niet op koers ligt om de wettelijke klimaatdoelen te halen. Hermans zal met de Voorjaarsnota een stevig pakket nieuwe maatregelen moeten presenteren om die koers te corrigeren.
Het rapport van de ambtelijke expertgroep dat vrijdag verschijnt zal nog eens benadrukken dat Nederlandse netbeheerders de komende decennia honderden miljarden euro’s moeten investeren in verzwaring van het stroomnet. De netbeheerders kwamen in december in een eigen berekening op 195 miljard euro voor de komende vijftien jaar. Het kabinet heeft de beheerder van het hoogspanningsnet, Tennet, al 44 miljard euro geleend om de kosten van de netverzwaring voor de komende jaren te dekken.
Het capaciteitsgebrek op het net verspert de weg naar de klimaatdoelen, omdat industriële grootgebruikers van fossiele energie daardoor niet kunnen omschakelen naar groene stroom. Het kabinet zal de netbeheerders mogelijk voor tientallen miljarden euro’s moeten subsidiëren om de netcongestie te verhelpen.
Alles over politiek vindt u hier.
Hermans heeft dus dringend geld nodig, en zal dat de komende zes weken tijdens de begrotingsonderhandelingen voor de Voorjaarsnota moeten lospeuteren. Dat zal niet meevallen, want twee van de vier coalitiepartijen (PVV en BBB) zien eigenlijk niets in klimaatbeleid. Aan het eind van de formatie hebben ze met frisse tegenzin beloofd de wettelijke klimaatdoelen te respecteren, maar nu dat extra maatregelen vereist krabbelen ze terug.
BBB-Kamerlid Henk Vermeer vindt de doelen niet langer realistisch. ‘Ze kunnen alleen gehaald worden als we de productie van de Nederlandse industrie verlagen. Door de netcongestie kunnen veel bedrijven niet van het gas af. Bedrijven zullen hun productie daarom naar het buitenland verplaatsen. Dat gaat ten koste van het verdienvermogen van de Nederlandse economie, terwijl het klimaat er niets mee opschiet.’ Vermeer wil daarom de komende weken de discussie openen over de klimaatdoelen.
PVV-leider Geert Wilders presenteerde zijn ideeën voor de Voorjaarsnota op X. Twee weken geleden stelde hij voor de klimaatmiljarden van Hermans te confisqueren voor het verlagen van de btw op voedingsmiddelen en de gasrekening voor huishoudens. Vorige week was Wilders nog explicieter: ‘De PVV is wel klaar met het klimaatgedram van de VVD.’
De klimaatwoordvoerder van de PVV, Alexander Kops, liet onlangs verstek gaan bij een lunch met Hermans waarvoor alle vier coalitiewoordvoerders waren uitgenodigd. Formeel was Kops verhinderd, maar anderen vermoeden dat hij wegbleef omdat de PVV zijn handen niet wil branden aan nieuw klimaatbeleid.
NSC ligt niet openlijk dwars, maar klimaatbeleid lijkt weinig prioriteit te hebben voor de partij van Pieter Omtzigt. Net als de drie coalitiegenoten (dus inclusief Hermans’ VVD) wil hij de energiebelasting voor huishoudens verlagen ter compensatie van de stijgende gasprijzen. Dat kost honderden miljoenen en is feitelijk een anti-klimaatmaatregel, die het energieverbruik stimuleert in plaats van afremt. De coalitie wil daarnaast ook de verlaging van de brandstofaccijns met een jaar verlengen.
De politieke reactie op de hoge energieprijzen illustreert hoe lastig het is om effectief klimaatbeleid te voeren. Het klimaat is er in principe bij gebaat als (fossiele) energie duur is, want dat zet bedrijven en consumenten aan tot energiebesparing en tot overschakelen op duurzamere energiebronnen. Maar in de praktijk kiezen kabinetten er telkens voor prijsstijgingen in elk geval deels te compenseren omdat die de koopkracht van consumenten en de concurrentiepositie van het bedrijfsleven aantasten.
De afgelopen maand stuurde de energieintensieve industrie meerdere brandbrieven naar het kabinet over hun hoge energiekosten. De netwerkkosten en energiebelasting zijn in Nederland relatief hoog vergeleken met andere Europese landen. Zo heeft Nederland in 2021 een nationale CO2-heffing ingevoerd, bovenop de Europese ETS-heffing. Deze milieubelasting gaat elk jaar een stukje omhoog om de industrie een vergroeningsimpuls te geven.
Maar nu die heffing pijn steeds meer pijn gaat doen, claimt de industrie de lasten niet te kunnen dragen. Ze kunnen ook niet elektrificeren, omdat ze vanwege de netcongestie geen stroomaansluiting kunnen krijgen. En tenslotte kunnen ze de hogere kosten van duurzame producten niet doorberekenen aan hun klanten, omdat die er niet naar vragen. De industrie dreigt met vertrek naar het goedkopere buitenland en met faillissementen en het bijbehorende banenverlies.
De coalitie lijkt gevoelig voor dit argument, dus het is de vraag wat er met de nationale CO2-heffing en de nog in te voeren plasticheffing gaat gebeuren. Dat de Verenigde Staten onder president Trump al hun klimaatinspanningen laten varen, maakt het voor Europa moeilijker de eigen klimaatambities waar te maken. Oliemultinationals hebben na Trumps verkiezing hun duurzaamheidsdoelen flink verlaagd. Hermans moet zich bij het maken van klimaatplannen tot zich deze internationale ontwikkelingen verhouden.
‘We kunnen de geopolitieke context niet negeren’, zegt BBB-Kamerlid Vermeer. ‘In China en de VS zijn de energieprijzen en milieunormen veel lager dan hier.’ VVD’er Silvio Erkens zei recentelijk tegen het AD dat ‘de extra maatregelen betaalbaar en uitvoerbaar moeten zijn en de positie van onze industrie moeten versterken’. In deze context lijkt het voor Hermans nagenoeg onmogelijk om in de volgende Klimaat- en Energieverkenning van het PBL wél een schouderklopje te scoren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant