Kysia Hekster
Correspondent NAVO
Kysia Hekster
Correspondent NAVO
In Londen komen vanmiddag Europese leiders bij elkaar, terwijl de publieke ruzie tussen de Amerikaanse president Trump en de Oekraïense president Zelensky in het Oval Office op vrijdag nog volop het wereldnieuws domineert.
De gastheer, de Britse premier Starmer, nodigde meer dan vijftien landen uit, onder wie Nederland. Met de aanwezigheid van NAVO-topman Rutte zit ook de VS, veruit het belangrijkste land van het bondgenootschap, indirect aan tafel. Het wordt een bijeenkomst onder hoogspanning.
De ruzie tussen Trump en Zelensky, waarbij Zelensky uit het Witte Huis werd gestuurd, leidde tot een stroom van Europese steunbetuigingen aan het adres van de Oekraïense president waarin de centrale boodschap was dat zijn land niet alleen staat. Maar aan woorden heeft Zelensky niet genoeg. Nu de Amerikanen dreigen de wapenhulp aan Oekraïne helemaal stop te zetten, kijkt Zelensky naar Europa om in dat gat te springen.
In Londen gaat het vanmiddag over drie samenhangende vragen, zeggen diplomaten: wat kan Europa méér doen om Oekraïne bij te staan? Hoe kan het continent snel meer samenwerken en honderden miljarden meer investeren in veiligheid, nu Europese landen niet meer op rugdekking van de Amerikanen kunnen rekenen? En wat moet de nieuwe relatie met voormalig bondgenoot Amerika worden?
Deze vragen worden al een tijdje niet meer alleen in EU-verband besproken. Binnen de Europese Unie kunnen op het terrein van buitenlands beleid alleen besluiten vallen als álle 27 landen het eens zijn. Dat duurt lang, áls het al lukt. Want onder anderen de Hongaarse premier Orbán steunt niet Zelensky, maar Poetin.
Dus vormt er zich een kopgroep van gelijkgestemde Europese landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, om knopen door te kunnen hakken. Haast is geboden. De ontwikkelingen gaan razendsnel en dus moet de turbo erop.
"De rol die premier Starmer probeert in te vullen als een brug tussen Europa en de VS is na de ruzie tussen Zelensky en Trump nog noodzakelijker geworden. Want zo hoopvol als de stemming donderdag nog was na het bezoek van Starmer aan Trump, zo verpletterend slecht was die op vrijdag na de publieke confrontatie tussen Zelensky.
Het is voor Starmer een wankel evenwicht: hij wil Zelensky steunen en Europese leiders op Brits grondgebied ontvangen, maar toch ook de rol van bemiddelaar spelen in de ruzie met de Amerikanen.
Starmer heeft sinds zijn aantreden veel tijd en moeite gestoken in betere relaties met EU-leiders. Die inzet, gecombineerd met de zorgelijke situatie in de wereld en het terugtrekken van de VS, maakt dat er een duidelijke leidende rol voor de Britten ligt binnen Europa. Of ze nu wel of geen lid zijn van de Europese Unie, doet er nu even niet toe."
Meerdere landen hebben laten weten te werken aan nieuwe steunpakketten voor Oekraïne. Volgende week donderdag is in Brussel een extra Europese top. EU-buitenlandchef Kallas liet eerder weten daar met concrete bedragen te willen komen. Ook wordt opnieuw gesproken over het sturen van Europese troepen naar Oekraïne op het moment dat er een bestand zou zijn tussen Rusland en Oekraïne.
Maar zonder Amerikaanse veiligheidsgaranties kunnen we niet, zeggen politici keer op keer. Dat is een gevolg van decennia bezuinigen op defensie, waardoor Europa afhankelijk geworden is van bijvoorbeeld militaire inlichtingen en luchtafweersystemen uit de Verenigde Staten. Trump lijkt niet van plan die veiligheidsgaranties af te geven.
Brusselse diplomaten zeggen dat besluiten over extra investeringen in de Europese defensie daarom sneller genomen moeten worden, onder druk van de nieuwe realiteit in de VS. Eerder kondigde Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, al aan de begrotingsregels te willen versoepelen voor landen die willen lenen voor investeringen in hun veiligheid.
Ook zou geld uit de huidige Europese begroting, dat eigenlijk bedoeld is voor andere zaken, nu naar defensie moeten kunnen gaan. Daarnaast wordt gekeken of ruim 200 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden in Europa gebruikt kan worden. Aanstaande dinsdag worden concrete voorstellen van de Europese Commissie verwacht.
Over de verhouding met de Verenigde Staten klinken vooral veel geschokte geluiden, met name over het tempo waarin de relaties tot een dieptepunt zijn gedaald.
Ruim twee weken geleden kwam de Amerikaanse minister van Defensie Hegseth naar Brussel om de Europeanen te zeggen dat ze niet langer hoeven te rekenen op steun voor defensie. Direct daarna liet vicepresident Vance weten dat niet Rusland of China, maar Europa zelf de grootste vijand voor zijn eigen veiligheid zou zijn.
Deze week trokken de Franse president Macron en de Britse premier Starmer naar Washington om te redden wat er te redden viel. Maar eigenlijk is er vrijwel niets meer over om te redden, wordt er gezegd in Brussel.
De Amerikanen stemden in de Verenigde Naties deze week mee met Rusland, in plaats van met Europa. Verder kondigde Trump aan binnenkort 25 procent aan heffingen te willen invoeren op alles wat vanuit de Europese Unie geïmporteerd wordt. Volgens hem is de EU opgericht "om Amerika te naaien".
Terwijl de sfeer tussen de VS en Europa almaar grimmiger wordt, werken de Europese leiders in Londen koortsachtig verder aan plannen voor hun onafhankelijkheid van de Verenigde Staten en geloofwaardige steun aan Oekraïne.
"De Britse premier Starmer hoopt op de top in Londen in ieder geval meer steun te verwerven voor een nieuwe, Europese veiligheidssamenwerking. De bedoeling is dat Europese leiders vandaag besluiten nemen over het opvoeren van de nationale defensiebudgetten en over hoe ze Oekraïne zo sterk mogelijk kunnen maken, voordat het land eventuele onderhandelingen met Rusland ingaat.
Starmer zal proberen toezeggingen te krijgen van Europese leiders voor troepen op de grond in Oekraïne als aanvulling op de troepen die het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk al hebben toegezegd.
Het goede nieuws is dat Trump de deur op een kier heeft gelaten om de gesprekken met Zelensky te hervatten. Op zijn eigen Truth Social schreef hij dat Zelensky kon terugkomen 'wanneer hij klaar is voor vrede'. Ook proberen Britse diplomaten achter de schermen de grondstoffendeal tussen de VS en Oekraïne nog te redden, in de hoop dat Trumps woede op Zelensky minder zwaar weegt dan zijn zucht naar Oekraïense grondstoffen."
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws