Ook de Nederlandse topdiplomaten Ben Bot en Tom de Bruijn zijn nog niet helemaal bekomen van de schok. In hun decennialange loopbanen hebben ze nooit zo’n tafereel aanschouwd als de openlijke ruzie tussen Volodymyr Zelensky en Donald Trump: ‘Het is zaak dat Europa snel zijn koelbloedigheid terugvindt.’
Van stevige woordenwisselingen schrikt voormalig topdiplomaat Tom de Bruijn niet. Hij was van 2003 tot 2011 ambassadeur voor Nederland bij de Europese Unie en daar heeft hij de nodige ruzies meegemaakt. Bijvoorbeeld in 2011, toen de Duitsers overhoop lagen met Frankrijk en Groot-Brittannië over een militaire interventie in Libië. Maar: ‘Wat vrijdagavond in het Oval Office voor het oog van de wereldpers gebeurde, slaat alles.’
Hij noemt de aanvaring ‘redelijk beangstigend’: ‘Zelfs bij de heftigste discussies laat je elkaar uitpraten. Voordat je naar buiten gaat worden de meningsverschillen gladgestreken,’ zegt De Bruijn in gesprek met de Volkskrant.
Eigenlijk weet de Bruijn nog steeds niet waar hij vrijdagavond nu precies naar keek, toen de Amerikaanse president Donald Trump de Oekraïense president Volodymyr Zelensky vernederde. ‘Was dit onderhandelingstactiek om meer uit de grondstoffendeal met Oekraïne te slepen of liet Trump Oekraïne definitief in de steek? Zonder antwoord op deze vragen kunnen Europese regeringsleiders moeilijk een positie innemen. Het is zorgwekkend dat wij Europeanen Washington niet meer begrijpen. Tot we weten wat er achter Trumps gedrag zit, moeten we heel voorzichtig zijn met onze reactie.’
Ook Ben Bot, van 2003 tot 2007 minister van Buitenlandse Zaken, doet een beroep op de koelbloedigheid van Europese regeringsleiders. ‘Ik verbaas me over het geweeklaag en de emoties. Alsof we ineens op nul staan.’ Trump wil immers nog steeds een deal, denkt Bot. ‘Hij wil voor elkaar krijgen wat zijn voorgangers niet gelukt is, een vredesdeal over Oekraïne met Rusland, en die mineralen. Zelensky wil veiligheidsgaranties. Die twee kanten moet een onafhankelijke onderhandelaar aan elkaar zien te plakken. Als Europeanen kalm en beleefd een eendrachtig standpunt overbrengen, denk ik dat de zaak nog ten goede te keren is.’
De Bruijn is daar minder zeker van. ‘Wij zijn nu niet in staat om onszelf militair te verdedigen en het gaat jaren duren voordat we zover zijn. Krijgen we die tijd van de Amerikanen? De Engelsen en de Fransen waren bereid troepen te leveren voor een eventuele vredesmacht naar Oekraïne, maar dat idee staat nu op losse schroeven. Eerder gaf Trump geen garanties voor Amerikaanse militaire bescherming van zo’n vredesmacht en na vrijdag heeft de betrouwbaarheid van het Navo-bondgenootschap nog een flinke knauw gekregen.’
Tot Europa zijn eigen defensie op orde heeft, vinden zowel Bot als De Bruijn de oproep van de EU-buitenlandchef Kaja Kallas om op zoek te gaan naar ‘een nieuwe leider voor de vrije wereld’ onverstandig. ‘Zo laat je de Russische president Vladimir Poetin zien hoe snel Europese leiders van de kook zijn gebracht zijn. Zo’n schrikreactie toont onze zwakheid, die Trump ook zal uitbuiten,’ aldus Bot.
Tom de Bruijn vindt ‘olie op het vuur gooien’ gevaarlijk, zeker omdat Europa zo’n leider niet heeft. ‘Als één regeringsleider die rol probeert te pakken, staan bij andere Europeanen de stekels al overeind. Europeanen moeten niet voortdurend allerlei dingen roepen, maar hun reacties op alle mogelijke scenario’s voorbereiden. En doe dat achter gesloten deuren.’
Veelzeggend vinden zowel Bot als De Bruijn de stilte bij Aziatische militaire bondgenoten van de VS. Japan en Zuid-Korea, die Oekraïne tot dusver gul hebben gesteund, deden er zaterdag het zwijgen toe. ‘Daar zien ze dit met angst en beven aan, daar vragen ze zich af of ook aan de Amerikaanse bescherming van hun landen zal worden getornd,’ zegt De Bruijn.
Die angst kan leiden tot verdere proliferatie van kernwapens in Azië, zeggen de diplomaten. De Aziatische veiligheidspartners van Trump liggen vlakbij China, Rusland en Noord-Korea, drie kernmogendheden die onvriendelijk staan tegenover vrienden van de VS. Vandaar dat een meerderheid van de Zuid-Koreaanse bevolking tegenwoordig voorstander is van een eigen kernbom. Ook in Japan, het enige land dat ooit is aangevallen met kernwapens, slijt het taboe op atoomwapens.
Ook met het oog op de spanningen in Azië is het zaak dat Europa het hoofd koel houdt in de omgang met Trump, zegt Bot. ‘Laat Europa alle zeilen bijzetten om het bondgenootschap met de Amerikanen overeind te houden. We moeten het nooit laten aankomen op een definitieve breuk. Europa moet de wereld laten zien dat we nog niet uitgespeeld zijn. We hebben diplomatieke macht, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hebben kernwapens en de Europese Unie is nog steeds het grootste handelsblok ter wereld.’
De Bruijn voorziet echter grote problemen voor Europa als Trump zijn handelspolitiek met zijn internationale veiligheidsbeleid zou verweven. ‘Er is niets aan de hand zolang Trump zo’n handelsoorlog beperkt tot de economie, maar als hij reageert op Europese economische tegenmaatregelen door bijvoorbeeld Amerikaanse troepen uit Europa weg te halen, dan zitten we diep in de penarie. Tot we zelf in staat zijn de Navo overeind te houden kan Europa maar beter niet te parmantig doen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant