De ruzie tussen Trump en Zelensky zet Europa voor het blok. Is het in staat om Oekraïne overeind te houden als de hulp van de Amerikanen wegvalt? Een top in Londen geeft zondag een eerste antwoord.
‘Vandaag werd duidelijk dat de vrije wereld een nieuwe leider nodig heeft. Het is aan ons, Europeanen, om deze uitdaging aan te nemen’, zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas, na de rampzalig verlopen ontmoeting tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump in Washington.
In Brussel keken hoge EU-ambtenaren vrijdagavond compleet geschokt en sprakeloos naar de beelden uit de Oval Office. De Verenigde Staten lijken Oekraïne te laten vallen. Dat zet Europa voor het blok. Europa zegt onvoorwaardelijk achter Oekraïne te staan, maar is het in staat om Kyiv overeind te houden zonder steun van de Amerikanen?
Een eerste antwoord komt mogelijk deze zondag, als achttien Europese leiders bij elkaar komen in Lancaster House in Londen, naast Buckingham Palace. Gastheer het Verenigd Koninkrijk heeft elf EU-lidstaten (waaronder Frankrijk, Duitsland en Nederland) uitgenodigd, alsmede Oekraïne, Turkije en Noorwegen. Ook EU-president António Costa, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Navo-chef Mark Rutte zijn van de partij.
Zij moeten de vraag beantwoorden of Europa in staat is om Oekraïne zelfstandig geloofwaardige veiligheidsgaranties te bieden? Of zal de bijeenkomst eindigen in verdeeldheid en nietszeggende verklaringen, zoals bij het politieke onderonsje van deels dezelfde leiders twee weken geleden in Parijs?
Volgende week donderdag is er nog een extra Europese top in Brussel. De gebeurtenissen in het Witte Huis dwingen Europa – niet alleen de EU, maar ook het Verenigd Koninkrijk en andere niet-lidstaten – om met concrete en verregaande voorstellen te komen om zijn geloofwaardigheid niet te verliezen.
Na de veiligheidsconferentie in München formuleerde Europa een tweesporenbeleid, in een poging een plaats tafel bij de onderhandelingen tussen Rusland en de VS te bevechten.
Spoor één is nog meer steun voor Oekraïne, in wapens, munitie en geld. In de ontwerpconclusies voor de Europese top van volgende week konden de lidstaten echter nog geen overeenstemming bereiken over een initiatief van Kallas voor miljarden extra militaire hulp.
De veiligheidsgaranties aan Oekraïne bij een eventueel vredesakkoord, inclusief Europese vredestroepen, boots on the ground, vormen spoor twee. Die moeten een eventueel bestand tussen Rusland en Oekraïne bewaken. Europa zou daarmee het signaal geven dat het bereid is zelf risico te lopen voor vrede in Oekraïne. In Parijs weigerden Duitsland, Polen, Italië en Spanje militairen te sturen, in Londen zal zondag blijken of zij van mening veranderd zijn door de Amerikaanse opstelling.
De afgelopen week reisden de Franse president Emmanuel Macron en de Britse premier Keir Starmer naar Washington om Amerikaanse rugdekking te krijgen voor deze troepen. Garanties van de Amerikanen zijn cruciaal, aldus Macron en Starmer. Allereerst ter afschrikking: met Amerikaanse garanties zal Poetin terugdeinzen voor een aanval op Europese troepen. Daarnaast zijn de Europeanen aangewezen op Amerikaanse inlichtingen en transportfaciliteiten, ook voor een evacuatie als het misgaat.
‘Ik ben gelukkig’, zei Starmer in het vliegtuig tegen journalisten. De bezoeken van Macron en Starmer werden als een voorzichtig succes gezien, omdat Trump zich niet onwelwillend leek op te stellen. Niettemin weigerde hij harde toezeggingen te doen. ‘Ik ga niet veel veiligheidsgaranties geven’, zei hij tijdens het bezoek van Starmer. ‘Europa moet dat doen.’
Niettemin gaf het de EU weer een sprankje hoop op medewerking van de VS. Op basis daarvan werden ook de eerste ontwerpconclusies van de Europese top van volgende week geschreven. Het was een zeer terughoudende tekst waarin buitenlandchef Kallas werd gevraagd om ‘de voorwaarden’ voor een EU-bijdrage aan veiligheidsgaranties voor Oekraïne te onderzoeken.
Door de botsing tussen Zelensky en Trump kunnen zulke vage formuleringen niet langer worden gebruikt. De EU moet met meer komen, als zij op een geloofwaardige manier achter Oekraïne wil blijven staan.
Dat is echter niet eenvoudig. Tachtig jaar afhankelijkheid van de Amerikanen laat zich niet binnen een paar maanden ongedaan maken. De Europeanen komen op cruciale onderdelen, zoals inlichtingen, militaire kracht tekort. Ze zijn bereid om meer dan voorheen in defensie te investeren, maar ook dat kost tijd en veel geld.
Op de achtergrond speelt bovendien een dreigende handelsoorlog, als de VS importheffingen gaat opleggen op Europese goederen. Als de economie in een recessie komt, wordt het nog moeilijker om snel in defensie te investeren. De EU overweegt ook om de onderhandelingen met Oekraïne over een EU-lidmaatschap te versnellen, maar dat is een politiek gebaar dat niets verandert aan de militaire zwakte van de Europeanen.
De trans-Atlantische breuk dreigt zich in razend tempo te voltrekken. De nieuwe Duitse bondskanselier Friedrich Merz vroeg zich zondag af over welke Navo we nog praten, als het bondgenootschap in juni zijn top in Den Haag houdt. De Italiaanse premier Giorgia Meloni pleitte daarom voor een speciale top tussen de EU en de VS. In Brussel wordt dat een onverstandig idee gevonden, omdat zo’n bijeenkomst kan leiden tot een frontale botsing die de breuk eerder bespoedigt dan vertraagt.
De Europese top in Brussel zal in elk geval niet tot gezamenlijke conclusies van de 27 lidstaten leiden. Hongarije heeft al gezegd daar niet voor te voelen. ‘President Donald Trump heeft de vrede moedig verdedigd’, zei premier Viktor Orbán na de botsing in het Witte Huis. ‘Sterke mannen sluiten vrede, zwakke mannen voeren oorlog.’ Waarschijnlijk komt er een verklaring van 25 of 26 lidstaten.
‘We hebben meer dan ooit behoefte aan een sterk Europa’, schreef president Macron vrijdagavond op X. ‘Nu is het tijd voor een sprong voorwaarts.’ De ontmoeting in Londen is een testcase: is Europa in staat zo’n sprong te maken?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant