Dat het gesprek vrijdag tussen Donald Trump en de Oekraïense president Volodymy Zelensky is ontaard in ruzie, is geen grote verrassing: de twee regeringsleiders en voormalige tv-persoonlijkheden hebben sinds een omineus telefoontje uit 2019 een haat-liefdeverhouding.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Het begon met een telefoontje, op 25 juli 2019. President Donald Trump vroeg de net gekozen president van Oekraïne een klusje voor hem op te knappen. Stok achter de deur was een pakket van 375 miljoen euro aan militaire hulp voor Oekraïne. Trump hield die hulp tegen, en zette Zelensky ermee onder druk. Hij deed hem, om met The Godfather te spreken: ‘een aanbod dat hij niet kon weigeren’.
Het was een allerhartelijks telefoontje. Trump was de ervaren president van de Verenigde Staten en Zelensky een politiek onervaren televisie-komiek die net was gekozen tot president van Oekraïne. Trump vroeg Zelensky ‘een gunst’ die door de BBC werd omschreven als ‘het opduiken van narigheid’ over Hunter Biden, de zoon van Trumps tegenstander in de verkiezingen: Joe Biden.
Trump hoopte op een corruptieschandaal te stuiten waarmee hij Biden in de aankomende presidentsverkiezingen, ruim een jaar later, zou kunnen aanpakken. De militaire hulp was al toegezegd en goedgekeurd door het Congres, maar ruim een week voor het telefoontje had Trump die alsnog even ‘bevroren’. Toen Zelensky beleefd beloofde dat ‘zijn mensen’ de kwestie zouden onderzoeken, was Trump tevreden. Op 11 september werd het pakket weer vrijgegeven. Trump ontkende later dat er sprake was geweest van een quid pro quo. Het was louter toeval.
Het woord ‘narigheid’ en de namen van de Bidens kwamen in het gesprek niet voor maar de implicaties waren zo helder, dat Trump in het Congres een eerste impeachment aan zijn broek kreeg. Dat leidde niet tot zijn aftreden, en ook Hunter Biden kwam ongeschonden uit de strijd, maar Trumps verhouding met Zelensky begon meteen te verzuren.
In 2016 had Zelensky nog grapjes gemaakt. Hij deed komische sketches op de Oekraïense televisie en nam daarin ook Trump weleens op de hak. Bijvoorbeeld dat Trump zich als baas van Miss World geen zorgen hoefde te maken over Hillary Clinton. Hij hoefde van de Amerikaanse verkiezingen alleen maar een bikini-show te maken en hij zat gebakken. In Zelensky’s show speelde ook een namaak-Trump op de piano Jingle Bells, met zijn penis. Veel aandacht besteedde Trump – voor zijn politieke leven zelf een televisiepersoonlijkheid – er niet aan. Hij noemde Zelensky later ergens ‘een matig succesvolle komediant’.
Een paar maanden na dat omineuze telefoontje met Zelensky was het gedaan met alle vriendelijkheid. Het onderzoek naar Biden was op niets uitgelopen, en Trumps voormalige veiligheidsadviseur John Bolton beschrijft in zijn boek The Room Where It Happened hoe Trump als een razende tekeer ging tegen Oekraïne: ‘Ik heb geen reet te maken met Oekraïne. Ze naaien me. Zij zijn corrupt...’ Trump noemde Bolton later een idioot en negeerde het citaat, maar ook zonder Boltons boek werd duidelijk dat hij weinig meer ophad met Zelensky, en later ook niet met de ‘eindeloze’ oorlog in Oekraïne.
Trump benoemde JD Vance tot vicepresident: de man die openlijk liet weten dat het ‘hem niets kon schelen wat er in Oekraïne gebeurt’. Tijdens de verkiezingscampagne beloofde Trump ook dat hij, als hij president zou worden, ‘binnen een dag’ een einde zou maken aan die oorlog. Dat is niet gelukt. Wel opende hij eenzijdig gesprekken met Rusland en veegde zowel zijn Europese bondgenoten als Zelensky opzij. Wie klaagde, kreeg te horen dat ‘elke deal, zelfs de slechtste, beter is dan wat er nu gebeurt’.
Na de eerste gesprekken met Poetins minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov was ineens niet Rusland, dat drie jaar geleden een grootscheepse invasie begon, maar Oekraïne zelf de aanstichter van de oorlog.
Toen een geïrriteerde en gefrustreerde Zelensky opmerkte dat Trump duidelijk in ‘een Russische informatiebubbel’ leefde reageerde Trump woedend. Hij noemde hij Zelensky op Truth Social een ‘onverkozen dictator’ die een ‘terrible job’ deed, wat meteen door zijn vertrouweling Elon Musk werd opgepikt, die Zelensky ‘een dictator die wordt veracht door zijn volk’ noemde en zijn regering ‘walgelijk, een enorme corruptiemachine die zich voedt met dode lichamen van Oekraïense soldaten’. Trump had volgens The Sun een ‘persoonlijk probleem met Zelensky’, en Zelensky voelde zich door Trump verraden.
Terwijl ze kort voor Trumps tweede verkiezingsoverwinning toch weer zo’n fijn telefoongesprek hadden gehad. ‘Uitzonderlijk goed’ zeiden ze in kringen rond Zelensky. Trump noemde de Oekraïense president zelfs ‘de grootste verkoper aller tijden’. Achteraf was dat misschien cynisch bedoeld, want hij zei het alleen omdat Zelensky Amerika miljarden had laten investeren in een oorlog die nergens toe leidde. Toen Trump president werd vroeg hij die miljarden meteen terug, in een nieuwe deal, die The Washington Post vergeleek met afpersing, en die volgens The Guardian een opvallende gelijkenis vertoonde met wat er in 2019 was gebeurd.
Deze week lijkt de mening van Trump over Zelensky opnieuw te zijn omgeslagen. Donderdag, na bliksembezoeken van de bezorgde Europese regeringsleiders Emmanuel Macron en Keir Starmer, zei hij op een persconferentie, op een vraag van een journalist of hij Zelensky echt een dictator vond: ‘Heb ik dat gezegd? Ik kan me niet voorstellen dat ik dat heb gezegd. Volgende vraag.’
Hij wilde de sfeer voor het bezoek van Zelensky, vrijdag, niet meteen verpesten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant