Het is een hoge vorm van documentaire vertelkunst, Het verhaal van Nederland (NTR), waarvan woensdag de vierde en laatste aflevering over Amsterdam werd getoond. Verbazingwekkend hoeveel historische wetenswaardigheden hier in vijftig minuten worden verteld, van context voorzien en op een aansprekende manier in beeld gebracht. Met knappe fictieve scènes die het archiefmateriaal versterken – alles om de blik van de kijker gevangen te houden.
De documentaireserie, zoals altijd gedragen door verteller Daan Schuurmans, behandelt woensdag de naoorlogse geschiedenis van Amsterdam. Te beginnen bij het beschamende onrecht dat de schaarse Joden die de Duitse concentratiekampen hadden overleefd bij terugkeer in de stad kregen te verduren.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Een Joodse overlevende zoekt in de voortuin naar de voor haar deportatie verstopte sleutel van haar woning, vindt die en opent de voordeur om in de huiskamer de nieuwe bewoner met haar twee kindjes aan te treffen. Een aangrijpende, nagenoeg woordloze scène: resoluut wordt de rechtmatige eigenaar de deur gewezen. In de rechtbank waar zij, tevergeefs, haar woning opeist, geeft Schuurmans vanaf de achterste rij in de zaal uitleg. Kwam die constructie van een hedendaagse verteller die ter plekke (pre)historische scènes becommentarieert in eerdere afleveringen soms gekunsteld over, inmiddels is het een vertrouwde en in deze setting volstrekt geloofwaardige vertelvorm.
Op eenzelfde manier brengt Het verhaal van… grote, soms abstracte begrippen als wederopbouw, Provo, woningnood, kraakbeweging, no future en punk terug tot scènes van menselijke proporties. Een gezinnetje in de wederopbouwbuurt Geuzenveld, op een (net iets te museaal ingerichte) etage in pastelkleuren keert in de aflevering veelvuldig terug.
De dochter des huizes bekeert zich in de seventies tot punk. Ze valt, prachtige scène, in punktempel Paradiso voor een jonge blonde vrouw. Het stelletje begeeft zich in de voorhoede van de kraakbeweging en vecht in de voorste linies van de Vondelstraatrellen. De gevierde, volkse PvdA-wethouder van Volkshuisvesting Jan Schaefer (‘In gelul kun je niet wonen’) duikt even op. Het stel gaat op bezoek bij pa en ma in Geuzenveld, waar vader laat merken niets te moeten hebben van hun lesbische verhouding.
Jaren later, als Schuurmans het homohuwelijk behandelt, zien we de vader in een ruimdenkende versie: bij het huwelijk van zijn dochter en haar geliefde meldt hij zich op het laatste moment, schutterend met een bosje bloemen. Knap hoe dergelijke woordloze vertellingen over individuen in de grote stad zijn vervlochten met de grote maatschappelijke bewegingen. Waarbij terloops een aangename stortvloed aan kennis de kijker overspoelt.
Niets aan te merken dan? Jawel, de historici die in de aflevering het verhaal van Amsterdam in context plaatsen zijn allemaal man, op slechts één vrouw, Nadia Bouras, na. Misschien viel het me daarom op dat, in de noodzakelijkerwijs harde keuzes die uit de te behandelen thema’s moesten worden gemaakt, Dolle Mina en de vrouwenemancipatiestrijd zijn afgevallen. Bouwfoutje in een programma met allure dat staat als een huis.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns