‘Een peperdure praatclub’, noemt BBB-Kamerlid Henk Vermeer het Nationaal Burgerberaad Klimaat. ‘Een overblijfsel van een kabinet dat de band met de samenleving volledig kwijt was.’ Het beraad is nog nauwelijks begonnen, maar zijn partij wil er nu al vanaf. Vermeer vreest dat het niet eerlijk zal verlopen, dat ‘kritische stemmen structureel worden uitgesloten’ en dat ‘het hele beraad wordt geframed binnen activistische denkbeelden’.
Dat activisme, dat blijkt vooral te gaan over betrokken onderzoekers en organisaties, die – gewoon in lijn met de wetenschap – vinden dat de opwarming van de aarde zowel dringend als ernstig is. Bovendien zitten in het beraad zelf ongeveer evenveel burgers zonder grote klimaatzorgen als met, evenveel tegenstanders van meer klimaatbeleid als voorstanders, en mogen die zelf kiezen welke deskundigen ze willen aanhoren.
Vermeer kan het niet bekoren. ‘Wij erkennen dit burgerberaad niet als representatief of democratisch’, zegt hij. ‘Het parlement is de plek waar beleid wordt gemaakt, gebaseerd op de wil van de kiezer, niet op schimmige processen die de deur openzetten voor activistische beïnvloeding.’ Volgens hem hebben Nederlanders tijdens de verkiezingen in 2023 ‘duidelijk gemaakt dat ze genoeg hebben van onrealistisch en peperduur klimaatbeleid.’
Over de auteur
Asha ten Broeke is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Om met dat laatste te beginnen: op zich klinkt dat redelijk, omdat we momenteel geregeerd worden door een aantal partijen die geen bal geven om de klimaatcrisis. Maar wie het verkiezingsonderzoek erbij pakt dat Ipsos destijds uitvoerde, ziet dat in 2023 het klimaat alleen voor linkse kiezers een belangrijk thema was. De rechtse stemmers ging het vooral om bestaanszekerheid, normen en waarden, een betrouwbare overheid, zorg en migratie.
In het boek The invisible doctrine schrijven George Monbiot en Peter Hutchison dat tijdens verkiezingen altijd honderden issues samengebundeld raken. Maar hoe mensen stemmen, hangt meestal maar af van enkele onderwerpen. De regeringspartijen nemen vervolgens aan dat ze ‘consent’ (instemming) hebben voor ál hun politieke plannen. Maar, schrijven Monbiot en Hutchison, ‘als het gaat om seks vinden we veronderstelde instemming ook niet acceptabel. Waarom dan wel in de politiek?’
Het andere punt dat Vermeer lijkt te willen maken, is dat een burgerberaad per definitie ondemocratisch is. Dat idee zeilt ter rechterflanke vaker langs, bijvoorbeeld in een stuk van arts en advocaat Lucas Bergkamp op internetmagazine Wynia’s week. Hij noemt het burgerberaad ‘een democratisch gedrocht’ en denkt dat ‘de technocratie’ de deelnemers komt ‘manipuleren’ en ‘hersenspoelen’ om zo ‘de gewenste uitkomst zeker te stellen’.
Als we hier de paranoïde superlatieven even af schrapen, houden we niet alleen een verdrietige kijk op wetenschap over, maar ook een bijzonder schrale visie op democratie: eentje waarin burgers zo zwak zijn dat je hun maar beter niet al te veel macht kunt geven. Eens per vier jaar stemmen, daar blijft het bij. ‘Dit is democratie in haar meest oppervlakkige en zwakke vorm’, schrijven Monbiot en Hutchison.
Het burgerberaad, daarentegen, staat voor een sterkere vorm: de deliberatieve democratie. Het idee is dat mensen samen informatie vergaren over een politieke kwestie, en hier rustig over nadenken en discussiëren. Dit is een paar keer uitgeprobeerd, met succes: de beslissingen die burgers op deze manier nemen, zijn over het algemeen groener, eerlijker, wijzer en meer in lijn met wetenschappelijk onderzoek. Mensen raken meer betrokken bij elkaar en begrijpen elkaar beter.
Er schuilt ook een compleet ander wereldbeeld achter: dat het goed is als burgers voortdurend in alle vrijheid actief betrokken zijn bij alles wat hen aangaat. Democratie is dan idealiter iets dat altijd plaatsvindt, op zoveel mogelijk plekken, onder zoveel mogelijk mensen, over zoveel mogelijk onderwerpen.
Dit is een beangstigend idee voor populisten en fascisten, die weliswaar beweren de wil van het volk te vertegenwoordigen, maar er ook op rekenen dat zij die wil kunnen voorschrijven aan een massa van jaknikkers die ze in hun echokamers op sociale media voeden met fake news en haat. In het huidige politieke systeem kunnen ze, als ze doeltreffend aan deze knopjes draaien, vervolgens vier jaar lang hun goddelijke gang gaan. In Amerika zien we nu hoe gevaarlijk kwetsbaar deze vorm van democratie is. Laat het een waarschuwing zijn: we hebben veel meer democratie nodig, niet minder. Nooit minder.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant