De Leidse techexpert en rechtenpromovendus Danny Mekić klaagde twee jaar geleden socialemediaplatform X aan, dat zonder toelichting zijn account onvindbaar maakte. De rechter gaf hem gelijk, X zette de hakken in het zand. Voor beide partijen is het een principezaak geworden.
zijn techredacteuren bij de Volkskrant.
‘Twitter handelt niet te goeder trouw.’ De woorden van Danny Mekić weerspiegelen zijn diepe wantrouwen richting X, zoals het bedrijf na de overname door Elon Musk heet. Dat het juridische team van X bij herhaling zegt dat X ‘naar eer en geweten handelt’, overtuigt hem niet.
De twee partijen zitten woensdagmorgen in de Amsterdamse rechtbank tegenover elkaar. Opnieuw. Mekić , techexpert en onderzoeker aan de Universiteit van Leiden, hoopte dat een eerdere uitspraak van de rechter het einde van zijn strijd met X betekende, maar kwam bedrogen uit.
Het gaat allemaal om toegang tot persoonlijke data. Mekić wil tot in detail zien op basis van welke gegevens X tot geautomatiseerde beslissingen komt, terwijl X daar geen trek in heeft. Het is daarmee niet alleen de klassieke strijd van een individu tegen een machtig bedrijf. De zaak symboliseert tegelijk de al even klassieke kloof tussen de Europese en Amerikaanse benadering van data. Zijn deze van het individu, zoals Europeanen graag zien, of van bedrijven zoals X?
De inmiddels langslepende juridische saga begon twee jaar terug, toen Mekić in de Volkskrant een opiniestuk publiceerde over een beoogde Europese wet ter bestrijding van online kindermisbruik. Een nobel doel, maar Mekić beargumenteerde dat de wet massasurveillance mogelijk zou maken.
Mekić plaatste op X een bericht over zijn stuk. ‘Kort daarop kreeg ik van twitteraars te horen dat ze me niet meer konden vinden’, vertelde Mekić vorig jaar aan de Volkskrant. Mekić was slachtoffer geworden van een zogeheten ‘shadowban’. Hierbij verwijdert een platform een account niet, maar krijgen volgers de berichten van (in dit geval) Mekić niet meer in hun tijdlijnen te zien.
Een toelichting krijgt hij niet: X laat Mekić niets weten over de reden van zijn straf. Meerdere keren zoekt hij contact met X, maar een antwoord krijgt hij niet. Zelf vermoedt hij dan al dat zijn bericht over het extreem gevoelige onderwerp (kinderporno) door een algoritme is geoormerkt als problematisch, met de ingreep tot gevolg.
Maar zeker weten doet Mekić niets. Boven alles is het voor hem een principezaak. In 2023 stapt hij daarom naar de rechter. Hij meent dat X de Europese Digital Services Act, een techwet over transparantie en moderatie, schendt. De rechtbank Amsterdam geeft hem een aantal maanden later gelijk en tikt X op de vingers: X mag gebruikers niet zomaar ‘shadowbannen’.
Het is een overwinning voor Mekić, die zichzelf nog altijd zonder verdere juridische ondersteuning verdedigt in de rechtbank. Mensenrechtenorganisatie Bits of Freedom beloonde Mekić deze maand met de ‘Felipe Rodriquez Award’, een jaarlijkse prijs voor privacyvoorvechters. ‘Door X voor de rechter te slepen en de rechtszaak te winnen, liet hij zien hoe je tegenmacht kunt bieden aan de machtige bigtechplatformen’, schreef de jury.
Onder een dwangsom van 4.000 euro per dag moet X Mekić inzage geven in de manier waarop X zijn persoonsgegevens verwerkte. De onderzoeker krijgt die gegevens echter niet; een groot deel van de persoonlijke data is door X zwartgelakt.
Die 4.000 euro is de reden dat de partijen nu weer tegenover elkaar zitten. Het socialemediabedrijf vraagt de rechtbank woensdag om de eerder opgelegde dwangsom te stoppen, totdat een hogere rechterlijke instantie heeft beslist over de zaak. De advocaten spreken van ‘disproportionele bedragen’.
Maar waarom dan niet gewoon alle gegevens overhandigen, zoals vorig jaar ook door de rechtbank is geëist? Daarover is X uitgesproken: ‘Ja, er is veel zwartgelakt, maar met goede redenen.’ Centraal in deze zaak staat een systeem van X met de naam Guano. Dat zorgt voor allerlei geautomatiseerde acties die op basis van een bepaald account worden genomen.
Zo zet X Guano naar eigen zeggen in om verspreiding van spam en ongewenste berichten tegen te houden. Maar ook speelt het geheimzinnige systeem een rol bij het plaatsen van advertenties bij berichten. X wil niet dat details van Guano ‘op straat komen te liggen’, zo betogen de juristen.
Sterker nog: X is ‘principieel van mening’ dat ze die gegevens niet hoeft te verstrekken. Het socialemediabedrijf is naar eigen zeggen bang voor ‘precedentwerking’: ‘Straks kan iedere betrokkene onbeperkt inzage vragen in het systeem dat Twitter intern gebruikt om zijn systeem veilig te houden. Ze kunnen dan precies zien hoe dat werkt en hoe Twitter omgaat met spam, illegale informatie en hoe het zijn adverteerders beschermt. Dat gaat Twitter stellig te ver.’
Inderdaad gaat het niet om hem, zegt ook Mekić. ‘Twitter wil niet transparant zijn naar al die andere miljoenen gebruikers en vertelt niet eerlijk dat ze rechten hebben die ze kunnen uitoefenen.’
De rechtbank doet op 26 maart een uitspraak.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant