Europa moet snel op duurzame wijze herindustrialiseren, wil het zijn welvaart en rol in de wereld behouden. Daarom presenteerde de Europese Commissie woensdag de Clean Industrial Deal, een pakket van 400 miljard euro aan maatregelen die de Europese industrie competitiever én schoner moeten maken.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Een groot deel van het geld moet via de private sector komen, maar ook de nationale begrotingen en het EU-budget zullen een aandeel leveren. De Commissie zet hoog in op maatregelen die de energieprijzen voor bedrijven verlagen. Verder is het volgens Brussel tijd om serieus werk te maken van de circulaire economie: het hergebruik van grondstoffen verlaagt de productiekosten en maakt de EU minder afhankelijk van dubieuze exporteurs.
De Commissie meent dat de EU-landen nu moeten handelen. De klimaatcrisis, de zwakke economische groei, de afkalvende concurrentiekracht van het bedrijfsleven en de grote geopolitieke spanningen (met Moskou, Washington en Beijing) vergen een omvattend omschakelingsplan: de Clean Industrial Deal. ‘Europa moet dringend naar de hoogste versnelling’, zei commissaris Wopke Hoekstra (Klimaat & Schone Groei) bij de presentatie van de Clean Deal. ‘Dit is een gamechanger voor de Europese economie.’
De Commissie wil speciale aandacht voor de omschakeling van energie-intensieve bedrijven (staal, chemie, cement, papier). Europese bedrijven betalen fors meer voor hun energie dan de Amerikaanse concurrentie. Om te voorkomen dat deze zware industrieën wegtrekken uit Europa, kiest de Commissie voor het versneld uitfaseren van dure (en vaak geïmporteerde) olie en gas. Europa moet zelfvoorzienend worden met eigen goedkopere schone energie. Dat vergt een snellere vergunningverlening voor de aanleg van wind- en zonneparken, maar ook meer mogelijkheden voor staatssteun bij de financiering van die parken. De Commissie wil de bestaande staatssteunregels versoepelen.
Om de productie van schone energie aan te moedigen, zou de Europese Investeringsbank (EIB) bedrijven financieel kunnen helpen bij langetermijncontracten voor de afname van duurzame stroom. De EIB dient ook haar eigen investeringen in windmolens, zonnepanelen, de productie en opslag van groene waterstof en energienetwerken te verhogen.
Omdat een flink deel van de stroomprijs bestaat uit belastingen en heffingen, vraagt de Commissie de EU-landen die te verlagen. Grote bedrijven moeten makkelijker contracten met energieleveranciers kunnen afsluiten waarin de elektraprijzen minder fluctueren. De prijs van elektra zou bij crises niet langer gekoppeld moeten zijn aan de gasprijs. De Commissie wil ook meer flexibiliteit bij het vullen van de gasvoorraden voor de winter. Het huidige verplichte vulpercentage (90 procent van de gasopslagtanks moet vol zijn) leidt tot ongewenste prijsstijgingen omdat alle lidstaten min of meer tegelijk inkopen.
Alles bij elkaar kunnen bedrijven met deze maatregelen fors besparen op hun energierekening: dit jaar al 45 miljard euro, oplopend naar 260 miljard euro vanaf 2040.
De omschakeling naar schone productie en nieuwe technologieën (betere accu’s, zonnepanelen, waterstof, CO2-opslag) vergt veel geld. Alle voorstellen uit de Clean Deal maken volgens de Commissie de komende jaren 400 miljard euro vrij voor investeringen. Deels komt dat door soepelere staatssteunregels, maar het gaat ook om het anders inzetten van bestaande EU-subsidies.
Maar dat is niet genoeg, volgens de Commissie. Zij wil een nieuwe klimaatneutraliteitsbank van 100 miljard euro om bedrijven te helpen met de overgang naar schone productie. Een deel van dit startkapitaal van de klimaatbank komt uit de opbrengst van de CO2-uitstootrechten. Volgens Hoekstra zorgt deze bank ervoor dat private financiers eerder over de brug komen.
Om schone bedrijven te helpen, stelt de Commissie voor de aanbestedingsregels in hun voordeel bij te buigen. Bedrijven die bijvoorbeeld groene staal en cement leveren, zouden eerder overheidsopdrachten moeten krijgen. Ook zouden lidstaten de winstbelasting voor bedrijven zo moeten inrichten dat die schoon ondernemen aanmoedigt.
In een handreiking naar de groene en sociaaldemocratische partijen in het Europees Parlement, toont de Commissie zich ambitieus bij het hergebruik van grondstoffen. De EU moet in 2030 de mondiale marktleider zijn in de circulaire economie. Dat betekent grenzen aan de export van afval, anders wordt het doel voor 2030 (minstens 25 procent van gebruikte grondstoffen moeten uit hergebruik komen) niet gehaald.
De Clean Industrial Deal is een eerste schets, concrete voorstellen voor sectoren (auto, staal, chemie, transport) komen later dit jaar. De Commissie benadrukt dat de klimaatdoelen uit de Green Deal – 55 procent minder broeikasgassen in 2030; klimaatneutraliteit in 2050 – overeind blijven.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant