Na de stembusuitslag in Duitsland is het nu wachten op de installatie van de nieuwe Bondsdag, en de formatie van een nieuwe regering. Daarvoor moeten de naar rechts opgeschoven CDU en de linkse SPD het wel eens worden.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dinsdag komen de nieuwverkozen Bondsdagleden voor het eerst bijeen. Dan worden de (vice-)fractievoorzitters verkozen en andere posten verdeeld. De installatie van de nieuwe Bondsdag laat nog wel even op zich wachten. Volgens de Duitse grondwet moet de nieuwe Bondsdag binnen een maand na de verkiezingen voor het eerst bijeenkomen. Die tijd wordt doorgaans ten volle benut, Duitse media verwachten dat op 25 maart het parlement wordt beëdigd.
De eerste vergadering wordt voorgezeten door het langstzittende Bondsdaglid, tot er diezelfde dag een nieuwe voorzitter verkozen wordt. Meestal is dat iemand van de grootste partij, in dit geval de CDU.
De nieuw Bondsdag heeft 630 leden, ruim honderd minder dan de huidige Bondsdag. Het aantal parlementariërs fluctueert in Duitsland, als gevolg van het kiessysteem waarbij de districtstem een rol van betekenis speelt. De nieuwe Duits Bondsdag kent meer ervaring dan bijvoorbeeld de Tweede Kamer: 400 parlementariërs zaten al in de Bondsdag. Wel komen er, door het succes van de AfD en CDU, minder vrouwen in de Bondsdag: 68 procent zal man zijn.
Bij het aantreden van de nieuwe Bondsdag zal er hoogstwaarschijnlijk nog geen nieuwe regering zijn. Daags na de verkiezingen beginnen de Sondierungsgespräche, verkennende, informele gesprekken, waarbij iedereen het initiatief kan nemen tot mogelijke coalitievorming, minderheidssteun, of andere samenwerkingsvormen.
Het initiatief ligt duidelijk bij Kanselierskandidaat Merz. De CDU’er is direct begonnen met gesprekken met de SPD. In eerste instantie sprak hij dinsdag nog met de huidige SPD-kanselier Scholz, die aanblijft tot een nieuwe regering is gevormd. De verwachting is dat defensieminister Pistorius de daadwerkelijke onderhandelingen zal doen namens de SPD. Merz zegt voor Pasen, over minder dan twee maanden, een nieuwe regering te hebben gevormd.
Pas na de inleidende beschietingen beginnen de echte coalitieonderhandelingen. Die voeren de partijleiders zelf, het Duitse systeem kent geen formateur. Specialisten van de onderhandelende partijen komen op hetzelfde moment bijeen in zogenoemde ‘werkgroepen’ op deelonderwerpen. Bij de vorige formatie waren dit er 22. Bij een akkoord draagt president Steinmeier de nieuwe regering voor aan de Bondsdag.
Een regering vóór Pasen kan nog wel eens lastig worden. Bij de SPD klinken geluiden dat de formatie ingewikkeld zal worden. De nieuwe fractievoorzitter van de sociaaldemocraten Lars Klingbeil eist nu al flinke concessies van Merz en zegt niet per se te hoeven regeren. De CDU is onder Merz flink naar rechts opgeschoven, waardoor samenwerken moeilijker zal gaan dan in het tijdperk-Merkel. Klingbeil zegt dat Merz ‘de kloof met de SPD nog groter gemaakt heeft’.
Vooral op onderwerpen als migratie en de financiën liggen de partijen ver uit elkaar. De SPD en CDU zijn het erover eens dat asielmigratie moet worden beperkt, maar Merz is de afgelopen jaren steeds verder naar de AfD opgeschoven op dit vlak. Hij wil zelfs alle asielzoekers aan de grens per direct tegenhouden, zo herhaalde hij maandag.
Ook over de wettelijke schuldenrem, die ertoe moet leiden dat de Duitse staatsschuld niet te ver oploopt, kan onenigheid ontstaan. De vorige coalitie viel omdat de liberale FDP halsstarrig vasthield aan een beperking van de schulden. Merz’ CDU staat een vergelijkbaar streng begrotingsbeleid voor. Vermoedelijke SPD-onderhandelaar Pistorius zei maandag dat bepaalde investeringen, bijvoorbeeld in defensie, dusdanig noodzakelijk zijn dat het overheidsbudget juist moet verdubbelen.
Andere opties dan een coalitie tussen de CDU en SPD zijn er echter nauwelijks. De Duitse formatie kent geen wettelijke deadline zoals in andere landen, maar gaat doorgaans een stuk sneller dan in Nederland.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant