Volgens president Donald Trump is een grondstoffendeal ophanden met Oekraïne. De VS willen 500 miljard dollar aan Oekraïense bodemschatten in ruil voor de militaire steun. Maar volgens geologen is dit bedrag ‘volledig uit de lucht gegrepen’.
Waar gaat de mineralendeal over?
Quid pro quo: Oekraïense zeldzame aardmetalen in ruil voor militaire steun. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky opperde die ruil al in zijn ‘overwinningsplan’ van afgelopen herfst. Hij hoopte daarmee Donald Trump, die als presidentskandidaat al openlijk zinspeelde op het intrekken van steun aan Oekraïne, binnenboord te houden.
Begin februari legde Washington een concreet voorstel op tafel dat volgens Amerikaanse media niet veel afweek van de huidige tekst. Omdat dit geen Amerikaanse militaire hulp tegen de aanvallen van Rusland bevatte, wees Zelensky het af. De onderhandelingen gingen wel door.
In een tweede versie van het voorstel, ingezien door The New York Times, wordt gesproken over een constructie waarbij 50 procent van de toekomstige inkomsten van alle gedolven grondstoffen naar de VS zouden moeten gaan, bij wijze van terugbetaling voor de militaire steun. Daarbij zou het niet alleen om de opbrengsten van zeldzame aardmetalen gaan, maar ook om die van olie en gas. Het totale prijskaartje: 500 miljard dollar.
Maandagavond zei Trump dat Zelensky deze of komende week zijn handtekening onder de deal zal zetten. Nog diezelfde dag hield het Kremlin de Amerikaanse leider een worst voor door te stellen dat Rusland over nog veel meer aardmetalen beschikt, waar het de VS potentieel toegang tot wil geven.
Welke metalen kan Oekraïne de VS bieden?
De Oekraïense bodem is op papier rijk aan een waaier aan belangrijke grondstoffen. Het gaat daarbij onder meer om zogeheten zeldzame aardmetalen, een groep van zeventien elementen waarvan er een aantal cruciaal zijn voor zowel de energietransitie als militaire wapens. Bijvoorbeeld neodymium, nodig om de extreem sterke magneten in windmolens, elektrische auto’s en de Joint Strike Fighter te maken. Ook andersoortige metalen, zoals lithium (gebruikt in de batterijen van elektrische auto’s) en titanium (belangrijk in de lucht- en ruimtevaart), zitten in de vruchtbare Oekraïense bodem.
Toegang tot deze materialen is van cruciaal belang nu er een wedloop is ontstaan tussen China en de VS. China produceert momenteel bijvoorbeeld 60 procent van alle zeldzame aardmetalen en raffineert 90 procent, terwijl de Amerikanen (en Europeanen) figuranten zijn. De VS willen die concurrentie aangaan.
Is een bedrag van 500 miljard dollar realistisch als ‘tegenprestatie’?
De Oekraïense vicepremier Joelia Svyrydenko stelde zondag dat er voor zeker 350 miljard dollar aan grondstoffen in door Rusland bezette bodem zit. Het gaat dan met name om stoffen in de oostelijke regio Donetsk, die sinds 2014 bijna volledig in handen is van pro-Russische separatisten, zo tekende The Kyiv Independent op.
De krant merkte daarbij meteen op dat het om een ruwe schatting ging en dat het verre van duidelijk is voor hoeveel miljarden er precies in de bodem zit. Om die reden noemt de Oekraïense geoloog Boris Malyuk de 500 miljard dollar die Trump eerder noemde dan ook ‘bullshit’. Malyuk, werkzaam voor het Franse Bureau de Recherches Géologiques et Minières, publiceerde onlangs een boek over de natuurlijke rijkdommen van Oekraïne.
‘Zelfs in Oekraïne weten we niet precies hoeveel zeldzame aardmetalen onze bodem bevat’, vertelt hij. ‘De schattingen die we hebben, stammen nog uit de tijd van de Sovjet-Unie, toen zeldzame aardmetalen nog niet zo’n belangrijke rol speelden in de wereldeconomie als nu. Al die grondstoffen zullen we dus opnieuw in kaart moeten brengen.’
Magnus Ericsson, een Zweedse hoogleraar minerale economie aan de Technische Universiteit van Luleå, gaat een stap verder. ‘Het bedrag van 500 miljard dollar is volledig uit de lucht gegrepen. Allereerst is het zeer dubieus of eventuele zeldzame aardmetalen in de Oekraïense bodem te delven zijn. Bovendien bedraagt de waarde van alle geproduceerde zeldzame aardmetalen in de hele wereld momenteel slechts zo’n 10 à 15 miljard dollar. Alleen op mondiale schaal zou er naar de huidige prijzen dus al minstens 33 jaar voor nodig zijn om 500 miljard dollar te verdienen.’
Niet alleen in geologische, maar ook in militaire zin snijdt het bedrag van 500 miljard dollar geen hout, vindt de Oekraïense regering. Vorige week stelde Zelensky dat de steun van de VS aan Oekraïne neerkwam op nog geen 100 miljard dollar, waarvan wapensteun 67 miljard uitmaakte.
‘Ik kan mijn land niet zomaar verkopen’, reageerde hij gepikeerd, daaraan toevoegend dat hij de toekomstige generaties daarmee met een enorme schuld zou opzadelen. In de meest recente versie van het akkoord is de 500 miljard inmiddels komen te vervallen, schreef The New York Times maandag. Dat werd door de onderhandelaars niet bevestigd.
Hoe makkelijk zijn de Oekraïense grondstoffen eigenlijk te winnen?
Dat kon nog wel eens lastig blijken. Oekraïne richt zich van oudsher op de landbouw en niet zozeer op de delving van zeldzame metalen. Bovendien is het onduidelijk of de grondstoffen überhaupt gedolven kunnen worden, concludeerde het in Washington gevestigde Center for Strategic and International Studies. Het mijnen kost veel energie, terwijl de Oekraïense energie-infrastructuur door de oorlog voor de helft vernietigd is.
Ook hoogleraar Ericsson heeft er daarom een hard hoofd in. ‘Het gaat er niet alleen om of er zeldzame aarden in de bodem zitten, maar ook om de vraag of ze er rendabel uit zijn te halen. Zo ja, dan moeten er eerst forse investeringen in mijnbouwapparatuur worden gedaan, en er moet een vergunningsproces worden doorlopen. Alles bij elkaar duurt dit zo’n vijftien tot twintig jaar. Dus voordat Donald Trump zijn 500 miljard dollar heeft, mochten de Oekraïners het überhaupt voor elkaar krijgen, is hij minstens een jaartje of 130.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant