De nieuwe Duitse bondskanselier Friedrich Merz (CDU) wil de Europese defensie zo snel mogelijk versterken om onafhankelijk van de Verenigde Staten te worden. Zal hij hierin slagen in een coalitie met de SPD, terwijl de economie kwakkelend is?
‘Voor mij is het een absolute prioriteit om Europa snel te versterken, stap voor stap, zodat we echt onafhankelijk van de VS kunnen worden’, zei CDU-leider Friedrich Merz zondagavond, nadat hij de Duitse Bondsdagverkiezingen had gewonnen. ‘Europa wacht op ons, op Duitsland, om weer een leidende rol te nemen.’
Na vier jaar van irritatie over de aarzelende bondskanselier Olaf Scholz en zijn immer ruziënde vechtcoalitie verlangt Europa naar krachtig Duits leiderschap. ‘Adieu, Olaf Scholz, zonder spijt’, kopte het Franse weekblad Le Point maandagochtend. De Franse president Emmanuel Macron feliciteerde Merz en zei op X: ‘We zijn meer dan ooit vastbesloten om samen grote dingen te bereiken voor Frankrijk en Duitsland, en te werken aan een sterk en soeverein Europa.’
Ook de Franse krant Le Monde was positief: ‘Dat Duitsland zich, op dit historische moment, met duidelijkheid en vastbeslotenheid inzet voor de Europese eenheid is van het allergrootste belang, vooral voor Frankrijk.’
Toch was Merz uiterst voorzichtig in zijn verkiezingscampagne. Anders dan Scholz was hij wel voor levering van Taurus-raketten aan Oekraïne, die wat hem betreft ook gebruikt mogen worden om doelen op Russische bodem te treffen. Maar net als Scholz was hij heel terughoudend over het sturen van Duitse vredestroepen naar Oekraïne, om een eventueel bestand te bewaken.
De CDU is de grootste partij van Duitsland, maar de AfD mag zich de grote winnaar van de verkiezingen noemen. Vooral in Oost-Duitsland is de radicaal-rechtse partij populair. Hoe valt dit te verklaren?
Het is nu aan CDU-leider Merz om een nieuwe regering te vormen. Het belooft een van de ingewikkeldste formaties in de naoorlogse Duitse geschiedenis te worden.
Volg het laatste nieuws over de verkiezingen in ons liveblog.
Niettemin beseft Merz dat de wereld snel verandert en Duitsland niet meer op de VS kan vertrouwen. De vijandige rede van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance op de veiligheidsconferentie in München heeft grote indruk gemaakt in Duitsland, evenals het gemak waarmee president Donald Trump Oekraïne in de steek lijkt te laten. ‘Het is duidelijk dat de Amerikanen, in elk geval een deel van de Amerikanen, deze regering, grotendeels onverschillig staan ten opzichte van het lot van Europa’, zei Merz zondagavond.
Voor een atlanticus als Merz is de opstelling van Trump een existentiële schok. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Duitsland zijn status van fatsoenlijke natie terug door Westbindung, de inbedding in Europa en het Westen. De Amerikanen boden Duitsland bescherming, zodat het zijn eeuwenoude militarisme achter zich kon laten en zich kon concentreren op industrie en export.
De terugkeer van Trump haalt deze fundamentele bouwsteen van de Duitse naoorlogse identiteit onderuit. Zondagavond zei Merz niet te weten of er tijdens de Navo-top van juni in Den Haag nog wel ‘over de Navo in zijn huidige vorm’ gesproken kan worden. Misschien moet er veel sneller dan gedacht een onafhankelijke Europese defensiemacht tot stand worden gebracht, aldus Merz.
De christendemocraten van Merz zullen waarschijnlijk een coalitie vormen met de sociaaldemocratische SPD. Bondskanselier Olaf Scholz heeft al gezegd dat hij geen deel wil uitmaken van zo’n regering. Waarschijnlijk zal het SPD-smaldeel worden aangevoerd door de huidige minister van Defensie Boris Pistorius, die geldt als een groot voorstander van steun aan Oekraïne en versterking van de Europese defensie. ‘Als Merz en Pistorius de volgende coalitie leiden, lijkt Duitsland opeens een ruggengraat te hebben op het gebied van veiligheidspolitiek, precies op het moment dat Europa dat nodig heeft’, schreef de Europese nieuwssite Politico maandagochtend.
Niettemin zal de coalitie voor een grote opgave staan. Veel Duitsers, onder wie een flink deel van de SPD, blijven huiverig staan tegenover een militaire rol van Duitsland, omdat die herinnert aan een duister verleden.
Een tweede probleem is geld. Een kwakkelende economie bemoeilijkt de financiering van een sterke uitbreiding van de krijgsmacht. Bovendien is het aangaan van nieuwe schulden aan een strenge limiet gebonden door de grondwettelijk vastgelegde Schuldenbremse (schuldenrem). Merz heeft gezegd open te staan voor een debat over de schuldenrem, maar voor afschaffing is een tweederdemeerderheid in de Bondsdag nodig. De flankpartijen AfD en Die Linke hebben samen genoeg zetels om een grondwetsherziening te blokkeren.
Zo komen toch de eurobonds, gemeenschappelijke Europese schulden, in beeld. Traditioneel gruwt Duitsland hiervan, maar de versterking van de Europese defensie is zo urgent dat oude dogma’s kunnen sneuvelen, net als destijds bij het coronaherstelfonds gebeurde. Merz heeft gezegd gemeenschappelijke Europese schulden niet uit te sluiten. Als Duitsland overstag gaat, wordt Nederland, fel tegenstander van eurobonds, voor het blok gezet.
De coalitie voelt de hete adem van de AfD in haar nek. Hoewel de radicaal-rechtse partij een recordscore haalde, kan zij buiten de regering worden gehouden. De pogingen van Elon Musk en J.D. Vance om de Duitse verkiezingen te beïnvloeden hebben geen zichtbaar resultaat gehad. De AfD scoorde ongeveer even hoog als in de peilingen.
Maar voor de nieuwe coalitie staat veel op het spel. De extremen zullen profiteren als de regering-Merz even zwak en verdeeld zal opereren als de ‘stoplichtcoalitie’ van Olaf Scholz, waarschuwde de Britse Financial Times zondag. In dat geval komt zelfs de overleving van de EU in gevaar, aldus de krant: ‘Met de AfD die wacht om munt te slaan uit de publieke desillusie over het onvermogen van de gevestigde partijen, zal nog eens vier jaar aarzelend regeren tot een ramp leiden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant