De geest van twee gevallen mannen was de afgelopen dagen vaardig over de televisie. Een kon zijn val navertellen, de andere niet. Die laatste is Wim Brands, dichter en programmamaker van literaire radio- en tv-uitzendingen als VPRO Boeken. In 2016 beëindigde hij, 56 en depressief, zijn leven.
Zijn bevriende collega David Kleijwegt maakte het donderdag door de VPRO uitgezonden eerbetoon Strijdmakker. Opgebouwd uit Brands’ interviewfragmenten met onder anderen schrijvers Karl Ove Knausgård en David Sedaris. Knausgård, de ‘treurigste man die ik ooit heb gezien’, aldus zijn beste vriend. Sedaris, dwangneurotisch, sprak met Brands een maand na de zelfmoord van zijn zus. Brands koos zijn gesprekspartners spiegelbeeldig, vertelde Kleijwegt tegen de VPRO Gids: er waren veel karakterologische overeenkomsten.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Vooral indrukwekkend zijn de fragmenten die niet voor uitzending waren bedoeld – flarden voorafgaand aan of na het ‘echte’ interview. Een monoloog van Brands, in gedachten verzonken in een Zweeds graanveld, zich afvragend: wat doe ik hier? Een onheilspellend grapje voorafgaand aan het interview met Sedaris bij hem thuis. De schrijver vraagt naar Brands’ voornaam, en die mijmert uit het ongerijmde: ‘Wim, de man die zelfmoord pleegde in mijn Engelse woonhuis.’
De documentaire is een melancholische zoektocht naar een getroebleerde en gepassioneerde ziel, en uiteraard vindt Kleijwegt die niet. Maar soms vangt hij een glimp op: een desperate blik, of pure ontroering, als schrijver Ellen Deckwitz aan het eind van een interview Brands’ handen vasthoudt, hem diep in de ogen kijkt en het gedicht Dagsluiting van Gerard Reve reciteert: (soms)… denk ik, dat Gij liefde zijt, en eenzaam, / en dat, in dezelfde wanhoop, Gij mij zoekt / zoals ik U. Probeer dit fragment eens met droge ogen te bekijken.
Dwangmatig was Brands tegen het eind van zijn leven met fitness bezig – misschien een poging om grip te krijgen op tenminste één aspect van het bestaan, zijn sixpack. Ik moest eraan denken – schuurt topsport niet vrijwel altijd tegen compulsie aan? – bij de docu Jan Ykema, handgranaat, zaterdag bij Andere tijden sport van de NOS. Ykema (61), de eerste Nederlandse langebaanschaatssprinter die, in 1988, zilver won op de Olympische Spelen. Een explosief ADHD-karakter, verslavingsgevoelig: nadat hij abrupt was gestopt met topsport, raakte hij aan de coke, drank en heroïne.
In de docu blikt hij, afgekickt en herstellend van een recent hartinfarct, ogenschijnlijk onaangedaan terug op zijn leven van pieken, dalen en levensgevaarlijke roes: met 200 kilometer per uur onder invloed in de auto, baby in het kinderzitje naast hem. Begrijpelijk dat je bij zo veel duisternis de emoties beteugelt.
Prachtig was het moment waarop Ykema zijn ‘pikstart’ van weleer nog eens overdeed voor de camera: na een paar katachtige krabbels ging hij bijna onderuit. Met nieuwe knieën ging dat nog niet zo soepel. Maar de scène typeerde hem woordloos: eerst doen, dan nadenken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant