Duitsland gaat vandaag naar de stembus. Alle peilingen wijzen op een grote overwinning van rechts. De vraag is: met wie gaat de CDU regeren? En hoe groot wordt de radicaal en zelfs extreem genoemde partij AfD? We bellen met onze correspondent Remco Andersen, die de beweegredenen van de kiezers probeert te peilen in Berlijn.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Hoe rechts wordt het land?
‘Een ding lijkt zeker: de CDU gaat niet regeren met de AfD. CDU-lijsttrekker Friedrich Merz heeft dat met klem uitgesloten, hij zegt: ‘absoluut niet’, en ‘in geen geval’. Hij ‘zou de ziel van de CDU verkopen’ als hij een coalitie met de AfD zou vormen.
‘De CDU is de afgelopen jaren heel erg naar rechts opgeschoven op het gebied van migratie, maar er zijn zoveel andere onderwerpen waarop de partijen fundamenteel van elkaar verschillen: de AfD ontkent klimaatverandering, praat over ‘gender-brainwashing’ van kinderen, wil uit de EU, uit de Navo, uit de monetaire unie. Het is ondenkbaar dat de CDU samengaat met een partij die dat wil.
‘Als je naar de peilingen kijkt is dat ook nog niet aan de orde. De AfD staat daar op 20 procent van de stemmen, en mijn gevoel, en wat ik op straat zo hoor, zal dat misschien wel wat meer worden, maar niet genoeg om regeringsdeelname af te dwingen. Ik kom bijna niemand tegen die echt gelooft in enige coalitie met de AfD.’
Waar komt deze verschuiving naar rechts vandaan?
‘Er is zoveel onvrede. Duitsland verkeert al drie jaar in een crisis. Het kampt met de oorlog in Oekraïne, met inflatie, en oplossingen komen er niet. Het land werd geregeerd door een driepartijencoalitie die de afgelopen jaren alleen maar ruzie heeft gemaakt. Merz moet daar verandering in brengen. Hij zal een coalitie moeten vormen, en de meest waarschijnlijke coalitiepartner is de sociaaldemocratische SPD van Olaf Scholz.
‘Die partij staat op een historisch dieptepunt, maar samen zouden CDU en SPD rond de 50 procent uitkomen. Met reststemmen zou dat genoeg zijn om een meerderheid in het parlement te krijgen. In dat geval zou Duitsland weer teruggaan naar een ‘Grosse Koalition’, een grote coalitie van het midden.
‘Scholz zal in dat geval wel veel moeten slikken. Merz heeft in een debat met hem al onomwonden gezegd dat hij op twee kernthema’s een wezenlijke koerswisseling wil doorvoeren: migratie en economie.’
De AfD komt dus terecht in de oppositie. Maar ze wordt wel groot en dus moeilijk te negeren, nietwaar?
‘Alle partijen zullen zich tot de AfD moeten verhouden. Volgens de peilingen wordt de AfD namelijk de tweede partij van Duitsland. Ze gaan 20 procent halen, maar als ze 25 procent halen krijgen ze veel invloed. Als ze meer dan een derde van de zetels zouden winnen, wat echt niet gaat gebeuren, maar dan zouden ze echt voorstellen kunnen tegenhouden.
‘Merz gebruikt de AfD als drukmiddel: in de campagne heeft hij gezegd: als wij in het democratisch midden niet slagen iets op deze terreinen te bereiken, garandeer ik dat het land zal afglijden naar rechts. Niemand is bang dat de AfD nu al aan de macht komt, maar als de nieuwe coalitie de problemen niet kan oplossen kan dat bij de volgende verkiezingen heel anders zijn.
‘Iedereen kijkt daarom al vooruit naar de volgende verkiezingen: in 2029 kan het wel gaan gebeuren. Ook bij de AfD gaan ze daarvan uit. Ik sprak net een man die voorzag dat de AfD steeds meer zal normaliseren. Dat Merz dat afglijden naar rechts gaat gebruiken als drukmiddel en als dreigement om zijn zin te krijgen.’
Dat zijn allemaal sombere gedachten. Is er nog hoop?
‘Vandaag ben ik naar Prenzlauer Berg in Berlijn gegaan, een wijk van linkse, beter gesitueerde mensen. Mensen stemmen hier groen en progressief. Zelfs hier ben ik niet één SPD’er tegengekomen, dus dat zegt wel wat. En de rest twijfelt.
‘Ik trof een vrouw van een jaar of 40 die bekende dat ze altijd groen had gestemd. Door alle geruzie in de coalitie besloot ze deze keer ‘strategisch’ te stemmen. Ze vond dat er iets moest veranderen, maar toch ook weer niet te veel. Daarom heeft ze links én rechts gestemd. Duitsers mogen vandaag twee stemmen uitbrengen: een op een partij, en een op een kandidaat. Als partij stemde ze op de CDU, en haar andere stem ging naar een kandidaat van de Groenen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant