De CDU stevent af op een klinkende overwinning bij de Duitse verkiezingen deze zondag. Partijleider Friedrich Merz belooft een ‘fundamentele ommekeer’ op het gebied van migratie en (groen) economisch beleid. ‘Geef mij een mandaat voor verandering.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Voor iemand die tegen verboden is, wil Friedrich Merz opvallend veel zaken beëindigen. Als hij straks Duitsland leidt, is het Schluss met asielmigratie. Schluss met ‘verstikkende’ klimaatregels. Schluss ook met ‘Palestijnse vlaggen en protestkampen’ bij de bondskanselarij.
‘Het antwoord van (huidig bondskanselier) Olaf Scholz op de migratiecrisis en de economische crisis is: gewoon doormodderen’, buldert Merz dinsdagavond tegenover een zaal vol toehoorders in Potsdam. ‘Dat. Gaat. Niet. Meer. Duitsland heeft een Politikwechsel nodig.’
De CDU ligt op koers voor een grote zege bij de Duitse verkiezingen deze zondag. Naarmate de dag nadert, formuleert partijleider Friedrich Merz steeds scherpere ultimatums. Als hij straks bondskanselier wordt, zegt hij in Potsdam, dan heeft hij alvast twee voorwaarden voor een coalitiepartner.
‘Of drie, eigenlijk. Eén: we hebben een werkelijke koerswijziging nodig op het gebied van migratie. Twee: we hebben een werkelijke koerswijziging nodig op economisch beleid. En drie, als dit ons (in het democratische midden) niet lukt, dan zullen in 2029 de rechtse populisten in Duitsland zegevieren.’
De Alternative für Deutschland (AfD), nummer twee in de peilingen en volgens de Duitse veiligheidsdienst deels extreemrechts, hangt als een donderwolk boven de verkiezingen. Er geldt een cordon sanitaire, maar hoe lang houdt dat nog stand?
Merz zet zichzelf graag neer als de man van het democratische midden. Vraag toehoorders in Potsdam wat zijn kwaliteiten zijn, en er volgen termen als besluitvaardig, standvastig, daadkrachtig, een sterke leider.
‘Hij heeft de rijen in de partij gesloten’, zegt Marcel Borovski (46), ambtenaar en medewerker van Loyal, een tijdschrift voor reservisten. Hij spreekt op persoonlijke titel. ‘De CDU is weer een conservatieve partij in de traditie van Konrad Adenauer, die dit land heeft helpen opbouwen. Conservatief, maar zuiver democratisch.’
Door Merz is het democratische midden wél naar rechts opgeschoven. Althans, wat betreft het thema asielmigratie – in de volksmond ‘migratie’. Merz belooft dat er onder zijn leiding ‘vanaf dag één’ geen asielzoeker het land meer binnenkomt, een standpunt dat lang was voorbehouden aan uiterst rechts.
Drie weken geleden haalde de CDU-leider zich de woede van miljoenen betogers op de hals toen hij met AfD-steun poogde een strenge migratiewet door het parlement te loodsen. Een serie aanslagen door uitgeprocedeerde asielzoekers dreef hem daartoe, zegt Merz. Het was een strategische gok; de wet kwam er niet. De morele schade achtervolgt hem nog.
Maar ook Merz’ campagne vindt plaats onder de schaduw van de AfD-donderwolk. Hij moet zich ertoe verhouden. In Potsdam draait hij de boel behendig om. Niet hij, maar de uitgaande regering heeft de deur geopend voor de AfD in Duitsland. Door het vraagstuk ‘migratie’ te verwaarlozen. ‘En nu staat de AfD twee keer zo hoog in de peilingen als toen Scholz begon.’
Een CDU-verkiezingsoverwinning en daarmee radicaal ander migratiebeleid, zegt Merz, is de beste remedie tegen radicaal- en extreemrechts. ‘Wij zullen nooit met deze partij samenwerken’, verklaart hij, wat resulteert in pakweg een zeven op de applausmeter.
‘Niemals. Ik weet dat er mensen zijn in deze zaal die daar anders over denken. Maar uit de Navo, uit de EU, uit de monetaire unie, op schoot bij Poetin om daar zogenaamd veiligheid en vrede te vinden? Ik zou de ziel van de CDU verkopen als ik die weg opging.’
In de kern draaien de Duitse verkiezingen om de klassieke tegenstelling tussen sociaal-democraten en liberalen. Beide partijen regeerden het grootste deel van naoorlogs Duitsland samen. Maar de afgelopen jaren zijn ze sterk uit elkaar gegroeid.
Onder Scholz, na drie jaar regeren met de Groenen, is de SPD naar links opgeschoven. Merz heeft de CDU vanuit het sociaal-christelijke sterk naar de conservatief-liberale kant getrokken. De ‘Merkelianen’ in de CDU zijn uitgeschakeld, zoals bleek uit slechts tien onthoudingen (onder 196 CDU-parlementariërs) bij de stemming met de AfD.
Duitsland, zoals Merz het ziet: een land dat ‘gespannen afwacht’. De regering-Scholz heeft Duitsland aan de rand van de maatschappelijke en economische afgrond gebracht. Eindeloze (groene) regelgeving jaagt bedrijven weg, tienduizenden banen verdwijnen, de-industrialisering dreigt.
Duitsland, zoals Scholz het ziet: een ‘vriendelijk’ land, in de kern tevreden. Een gidsland op weg naar een klimaatneutrale samenleving, een land dat zorgt voor zwakkeren, een baken van democratie op een continent waar dit onder druk staat. Toevallig werd het tijdens zijn regeringsperiode geplaagd door historische crises – oorlog, energietekorten, inflatie – maar dat is geen reden het roer om te gooien.
Duitsland, zoals beide partijleiders het zien: een economische grootmacht, het meest bevolkingsrijke land van Europa. Een land dat daarom, en om historische redenen, een bijzondere verantwoordelijkheid heeft.
Een land dat behoedzaam leiderschap vereist, volgens Scholz. Een land dat daadkrachtig moet optreden, volgens Merz.
Zeker nu de Verenigde Staten zich op bliksemsnelheid onttrekken aan de naoorlogse westerse veiligheidsarchitectuur. Nog een probleem dat de CDU-leider zegt te signaleren en tegelijk belooft te beëindigen: onder ‘zijn leiding’ zal Duitsland niet bekend staan om gekibbel tussen coalitiepartners over alles van warmtepompen tot staatsfinanciën.
Duitsland, zegt Merz, moet van een slapende middelgrote macht een leidende middelgrote macht worden. In samenwerking met Frankrijk, Polen, en andere EU-landen moet Europa werken aan gezamenlijke wapensystemen, gezamenlijke defensie-investeringen, en een gezamenlijke blik op strategische prioriteiten en hoe die te waarborgen.
De laatste dagen stuurt Merz openlijk aan op een coalitie met aartsrivaal de SPD van Scholz. Afgaand op de peilingen is dit de meest waarschijnlijke combinatie. Een rol voor De Groenen is onwaarschijnlijk, maar niet uitgesloten. Een langdurige formatie ligt hoe dan ook in het verschiet.
Terwijl de CDU-leider in de Potsdamse congreszaal zijn visie op Duitsland uiteenzet, staan buiten moeder Alexandra Lunskens (57, onderwijsmanager) en dochter Lotte (22, student communicatiedesign) te bibberen bij vier graden onder nul. Ze vormen een onwennig randje aan een groep joelende antifascisten, dat nog altijd protesteert tegen Merz’ flirt met de AfD.
Na alles wat dit land fout gedaan heeft, zegt moeder Alexandra, kan Duitsland tegenwoordig zeggen: we hebben wel wat bereikt, sinds het nationaal-socialisme. ‘We hebben generaties democraten grootgebracht. Wie onze hoogste politicus ook wordt, de opgave blijft hetzelfde: een toonbeeld van democratie blijven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant