Drie jaar na de grootschalige invasie van Rusland voelen Oekraïners zich verraden door de Verenigde Staten, hoort verslaggever Tom Vennink in het dorpje Lebedyn. ‘Als de naam van Trump valt, beginnen de militairen te vloeken en de burgers met hun hoofd te schudden.’
is verslaggever van de Volkskrant.
Dag Tom, het was een dramatische week voor Oekraïne. Opmerkingen van president Donald Trump, die president Zelensky een dictator noemde en beweerde dat Oekraïne de oorlog is begonnen, suggereerden dat de Verenigde Staten hun steun aan het land weleens kunnen gaan stoppen. Hoe is hierop in Oekraïne gereageerd?
‘Trump heeft de onzekerheid vergroot. De Amerikaanse steun is van enorm belang. Gisteren sprak ik militairen die werken met Abrams-tanks en Bradley-pantservoertuigen. ‘Die schieten preciezer en zijn sneller en beter bepantserd dan die van ons’, zeiden ze. ‘Ze hebben veel levens gered.’ Als Trump de steun stopzet, kost dat mensenlevens.’
‘Onder Oekraïners heerst het gevoel dat ze zijn verraden door de Amerikanen, met name door Trump. Als zijn naam valt, beginnen de militairen te vloeken en de burgers met hun hoofd te schudden.’
Zijn de Oekraïners nog strijdbaar? Of is er iets geknakt?
‘Veel Oekraïners zijn nog strijdbaar. Ik ben nu in Lebedyn, een dorpje met 23 duizend inwoners, van wie er 115 als militair zijn gesneuveld en 72 vermist zijn. 1 op de 122 mensen is dood of vermist. Ik vind het soms moeilijk om de schaal van deze oorlog aan Nederlandse lezers over te brengen.
‘De burgemeester was zo moedeloos geworden van het aankondigen van alle begrafenissen, dat hij zijn vrouw heeft gevraagd of hij naar het front kon gaan. Na een jaar vechten is hij daar omgekomen.
‘Ik vroeg zijn vrouw hoe zij het einde van de oorlog voor zich ziet. Kort gezegd is haar antwoord: doorvechten. De Russen moeten gestopt worden. Ze zegt dat Oekraïne niet alleen Oekraïne beschermt, maar ook Europa.’
Lees ook deze reportage uit Kyiv van verslaggever Tom Vennink. Tijdens een herdenkingsdienst op het Maidanplein is de vertwijfeling onder Oekraïners voelbaar, nu Trump zich openlijk achter Poetin schaart. ‘Hij geeft alleen maar om zijn eigen deals.’
Wat verwachten Oekraïners van de EU?
‘Ze hopen vooral dat Europeanen meer gaan doen om Oekraïne te ondersteunen, zeker als de Amerikanen zich terugtrekken. In Lobodyn sprak ik een man wiens broer aan het front is overleden. Hij zei dat Europa nog steeds niet in de gaten heeft dat Oekraïne een onderdeel is van het grote geopolitieke schaakspel dat nu gaande is.’
Hoe is er in Oekraïne gekeken naar de vredesbesprekingen in Saoedi-Arabië tussen Rusland en de Verenigde Staten?
‘Trump noemt die onderhandelingen vredesbesprekingen, maar in feite zijn ze dat niet. Je kunt immers niet over vrede praten als een van de strijdende partijen niet aan tafel zit.
‘Het is nog onduidelijk wat de gevolgen gaan zijn van die onderhandelingen. Rusland zegt: geef ons vier provincies en de Krim. Maar die provincies zijn niet eens volledig in handen van de Russen. Dus dan zou Oekraïne enorme delen land, die ze ten koste van tienduizenden levens hebben verdedigd, moeten opgeven.
‘Niemand hier in Oekraïne pleit daarvoor, zeker niet als Oekraïne geen Navo-lid mag worden en van de Amerikanen geen veiligheidsgaranties verkrijgt voor het geval dat Rusland opnieuw het land binnenvalt. Zo’n garantie is cruciaal want een verdrag met Rusland, zo is in het verleden wel gebleken, is niks waard.’
President Zelensky ruziede deze week openlijk met Trump, onder meer door te zeggen dat hij in een Russische desinformatiebubbel leeft. Is Zelensky onder de bevolking nog net zo onomstreden als aan het begin van de oorlog?
‘Toen stond 90 procent van het land achter hem. Trump zei deze week dat Zelensky nu nog maar gesteund wordt door 4 procent, maar dat cijfer is rechtstreeks afkomstig van de Russische staatspropaganda. Bij de betrouwbare opiniepeilers schommelen de percentages rond de 50 procent.
‘Zijn positie staat niet onder druk. Er is hier geen behoefte aan verkiezingen. Die mogen überhaupt ook niet tijdens een oorlog gehouden worden door een wet die is ingevoerd in 2015, toen Zelensky nog geen politicus was.
‘Ik heb het gevoel dat Trump ongewild de Oekraïners rondom Zelensky aan het verenigen is. Ze zijn blij en trots dat hij wat tegengas geeft aan Trump. Ook oppositiepolitici hebben gezegd dat alleen Oekraïners Zelensky mogen bekritiseren of uitschelden, dus geen politici in Moskou of Washington.’
In ruil voor financiële en militaire steun wil Trump voor honderden miljarden euro’s aan Oekraïense bodemschatten. Commentatoren omschrijven het als ‘maffia-imperialisme’, maar wat vinden Oekraïners ervan?
‘In principe is hier geen grote weerstand tegen. In oktober heeft Zelensky al geopperd om Amerikanen toegang te geven tot grondstoffen in ruil voor hun steun.
‘Natuurlijk zal er wel kritisch gekeken worden naar de precieze voorwaarden van de deal. Als Amerika in ruil voor de mineralen toezegt om ook in de toekomst steun te blijven verlenen, denk ik dat veel Oekraïners daarmee kunnen leven. Maar Trump zegt nu dat hij de grondstoffen ziet als terugbetaling voor de steun die de Amerikanen al hebben geleverd. Daar zou Oekraïne niets mee opschieten.’
Hoe gaat het intussen aan het front?
‘Aan het eind van vorig jaar zag het er heel slecht uit voor Oekraïne en leken de Russen een doorbraak te kunnen forceren. Maar die is er niet gekomen en nu slaagt Oekraïne erin om de Russen steeds meer verliezen toe te brengen en hun opmars te vertragen.
‘Voor Oekraïne is het grootste probleem op dit moment een tekort aan mankracht. Maar onlangs heeft het leger tienduizend militairen geworven. Dat zijn bijna allemaal 18- tot 24-jarigen. Die kunnen niet tegen hun zin naar het front worden gestuurd, maar wel op vrijwillige basis. Voor hen heeft het Oekraïense leger een aantrekkelijk contract opgesteld. Wie dat tekent, krijgt een renteloze hypotheek, een hoog salaris en de garantie dat je na één jaar vechten niet meteen opnieuw wordt gemobiliseerd.
‘Dit contract is een van de redenen dat Oekraïne standhoudt aan het front, en niet zomaar zal instemmen met een akkoord dat door Trump wordt aangereikt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant