Tien jaar voordat Hamas op 7 oktober 2023 251 mensen ontvoerde naar de Gazastrook, nam het al twee Israëliërs gevangen. Deze zaterdag moeten ook deze ‘vergeten gijzelaars’ vrijkomen. Avera Mengistu en Hisham al-Sayed hebben een mentale beperking. Wie zijn zij?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Israël is vaak bereid ver te gaan voor de vrijlating van gijzelaars. Voor elke gijzelaar laat Israël nu tientallen Palestijnse gevangenen gaan. In 2011 ruilde het zelfs ruim duizend gevangenen, onder wie de latere en inmiddels gedode Hamasleider Yahya Sinwar, voor één Israëlische militair: Gilad Shalit.
Shalit zat vijf jaar vast, maar twee andere Israëliërs zitten op dit moment al twee keer zo lang vast, zonder al te veel aandacht vanuit Israël. De ‘vergeten gijzelaars’, zoals ze bekendstaan, behoren beiden tot minderheden die onderaan de sociale ladder staan in Israël. Toch komen zaterdag ook Avera Mengistu en Hisham al-Sayed vrij, als onderdeel van het staakt-het-vuren met Hamas. Wie zijn zij?
De familie van Avera Mengistu hield zich op last van de Israëlische overheid bijna een jaar lang stil over zijn verdwijning. Hamas had de 28-jarige Mengistu gevangengenomen, nadat hij op 7 september 2014 het veiligheidshek rondom de Gazastrook over was geklommen. Voor Israëlische media gold een verbod om over de zaak te schrijven, terwijl de regering werkte aan zijn terugkeer.
Toen dat niets opleverde, zag zijn familie zich gedwongen zich uit te spreken. ‘We zijn er klaar mee’, zei zijn broer Yalo in 2015 tegen de Israëliche krant Haaretz, nadat een rechter het publicatieverbod had opgeheven. ‘We willen naar buiten treden met dit verhaal.’ Avera’s familie beschuldigde de regering ervan zich niet genoeg in te zetten voor zijn terugkeer. Zijn Ethiopisch-Joodse afkomst zou daar volgens hen een grote rol bij spelen.
Avraham ‘Avera’ Mengistu werd in 1986 geboren in Ethiopië. Op zijn 5de emigreerde zijn gezin als onderdeel van Operatie Solomon met duizenden andere Joodse Ethiopiërs naar Israël. De familie Mengistu streek neer in de stad Ashkelon, niet ver van de grens met Gaza. Financieel hadden zij het lastig. De moeder van Mengistu werkte als schoonmaker, zijn vader hopte van baan naar baan.
Een jeugdvriend omschreef Avera als een ‘doodgewone jongen’. Maar na de dood van een oudere broer, die met anorexia kampte, ging het bergafwaarts met zijn mentale gezondheid. Opnamen in psychiatrische instellingen, onder meer nadat hij na een vermissing op zo’n 200 kilometer van huis werd aangetroffen, haalden weinig uit.
Israëlische grensbewakers zagen Avera op 7 september 2014 het grenshek overklimmen. Een waarschuwingsschot weerhield hem er niet van naar beneden te komen. Waarom Avera de grens overstak, is nog altijd onduidelijk voor zijn familie.
In de jaren daarna werd er weinig van Avera vernomen. Onderhandelingen over zijn vrijlating liepen steevast stuk, onder meer omdat Hamas ontkende dat hij kampte met mentale problemen. De militante beweging ziet hem bovendien als militair, ofschoon het leger hem in 2013 had afgewezen voor verplichte militaire dienst.
Broer Yalo wees ook met de beschuldigende vinger naar de Israëlische regering, die volgens hem anders had gehandeld als het een wit persoon was geweest die de grens over had proberen te steken. Van een vertegenwoordiger van de regering zou de familie ooit te horen hebben gekregen dat ‘iedereen die Avera’s zaak in verband zou brengen met de situatie van de Ethiopische gemeenschap in Israël zijn gevangenschap met een jaar zou verlengen’.
Een andere broer, Ilhan, meende dat ook de Shalit-deal een rol speelde bij het gebrek aan publieke steun voor de vrijlating van Avera. Een Israëlische activist die betrokken was bij die deal, zei ooit dat Avera en Al-Sayed in tegenstelling tot Shalit ‘geen waardevol ruilmiddel’ zijn.
Bijna tien jaar nadat hij was verdwenen, kreeg zijn familie begin 2023 weer teken van leven. Hamas bracht een propagandavideo naar buiten bracht van een man die zichzelf Avera noemde en zich afvroeg ‘hoelang zijn gevangenschap nog zou duren’.
‘We zijn overmand door emotie’, reageerde familielid Gil Elias op het bericht dat Avera nu aan zijn gevangenschap alsnog een einde komt. ‘Dit is vreugdevol en onverwacht nieuws waar we al meer dan tien jaar op hebben gewacht.’
Het verhaal van de bedoeïense Israëliër Hisham al-Sayed vertoont veel gelijkenissen met dat van Avera. Ook hij kampte met mentale problemen toen hij op 20 april 2015 de grens met Gaza overstak. Net als de Ethiopiërs zijn ook de bedoeïenen een minderheid die stelselmatig wordt achtergesteld in de Israëlische samenleving.
Hisham woonde in een bedoeïens dorp in de zuidelijke Negev-woestijn, voordat hij op 20 april 2015 de grens van de Gazastrook overstak. Over de omstandigheden rondom zijn vermissing is weinig bekend, behalve dat Hamas hem niet snel daarna gevangennam.
Een jaar later bracht Hamas een propagandavideo naar buiten van Hisham en Avera, waarin ogenschijnlijk vervalste foto’s te zien zijn van de mannen in militair uniform. Steevast waren Avera en Hisham, samen met de lichamen van twee Israëlische militairen, de inzet van Hamas om honderden Palestijnse gevangenen vrij te krijgen.
Hisham meldde zich weliswaar in 2008 vrijwillig voor het leger, maar werd drie maanden later alsnog ‘ongeschikt’ werd bevonden.
De man was eerder onder meer gediagnosticeerd met schizofrenie en een acute psychotische stoornis, waar hij meermaals voor werd opgenomen. Een huwelijk liep na een week al stuk. Voor zijn vermissing zou hij ten minste twee keer de grens met Gaza zijn overgestoken, en hielpen bedoeïense bekenden aldaar hem telkens terug te keren. Volgens zijn vader praatte Hashim vaak over hoe mooi het was in Gaza en kon hij huilen om slechts nieuws over het gebied.
Pas in 2022 doken er beelden op van Hisham. In een video die Hamas naar buiten bracht, is te zien hoe hij ogenschijnlijk aan het infuus ligt, met een zuurstofmasker op zijn gezicht. Volgens Hamas zou zijn gezondheid sterk achteruit zijn gegaan. Toenmalig premier Naftali Bennett noemde het verspreiden van ‘beelden van een zieke man walgelijk en een pure wanhoopsdaad’.
Na bijna 3.600 dagen is Hisham nog steeds in leven en komt er een einde aan zijn gevangenschap. ‘Maar pas als ik hem voor me zie, geloof ik echt dat hij is teruggekomen’, zei zijn vader Sha’ban tegen Haaretz. ‘Hoewel dit goed nieuws is, is het na tien jaar moeilijk te geloven. We hebben geleerd geduld te hebben.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant