Rijke Nederlandse families hebben tientallen miljarden euro’s in stichtingen gestald, waar amper belasting over wordt betaald. Hoe werkt dat? En wat valt daaraan te doen?
is economieverslaggever voor de Volkskrant
1. Hoeveel geld hebben rijke Nederlanders in een stichting geparkeerd?
Nederland is toch nog een stukje ongelijker dan gedacht. Dat bleek deze week uit onderzoek van het ministerie van Financiën. Voor het eerst brachten ambtenaren in kaart hoeveel geld Nederlandse rijken in een stichting hebben zitten.
Het antwoord: minstens 31 miljard euro. Dat zit in 5.920 zogenoemde ‘familiestichtingen’, waarover ze zelf de baas zijn. Opvallend genoeg zit het meeste geld geconcentreerd bij slechts dertien familiestichtingen, die samen 18,4 miljard euro op de balans hebben.
Dat Nederlandse rijken kiezen voor een stichting is goed te begrijpen. Over dit geld hoeft namelijk geen vennootschapsbelasting te worden betaald. Het is daarvoor geen vereiste dat de stichting een goed doel dient, en dus een Anbi-status (Algemeen Nut Beoogde Instelling) heeft.
Van de 31 miljard euro zit de meerderheid niet in een stichting met Anbi-status. Zo zagen onderzoekers stichtingen met particuliere doelen, zoals ‘het betalen van de studie voor persoon X’ of ‘het opkomen voor de belangen van sector Y’. Over dit kapitaal wordt niet alleen geen belasting betaald; ook is onduidelijk waar het geld naartoe gaat, want zulke stichtingen hebben geen publicatieplicht.
2. Mag dat zomaar?
Ja. Wie een organisatie opzet, kan kiezen uit verschillende rechtsvormen zoals een bv, vereniging of stichting. De stichting is aantrekkelijk vanwege haar veelzijdigheid, ziet onderzoeker Emile Schmieman (45), die aan de Radboud Universiteit promoveert op het onderwerp. Zo moet een stichting bijvoorbeeld formeel wel een doel hebben, maar het is vervolgens niet beschreven waar dat doel aan moet voldoen.
Schmieman: ‘De wetgever heeft zeventig jaar geleden een hele soepele regeling gemaakt en die daarna nooit meer aangepast.’ Er zijn in Nederland zo’n 260 duizend stichtingen en de mogelijkheden zijn ‘bijna onbeperkt’. Hij noemt de rechtsvorm daarom een ‘juridische Barbapapa’.
3. De stichting is dus een duizenddingendoekje geworden. Is dat in het buitenland ook zo?
In buurlanden is de situatie vaak ‘heel anders dan in Nederland’, zegt Schmieman. ‘Er worden veel strakkere eisen gesteld aan de doelstellingen van een stichting. Zo mag een stichting in Frankrijk of Finland alleen een goed doel hebben.’ Ook is er in het buitenland veel meer verplicht toezicht. Soms komt dat vanuit de overheid, zoals Frankrijk. In Finland, Zweden en Denemarken moet een stichting minstens drie verschillende bestuurders hebben en mag de oprichter niet in het stichtingsbestuur zitten. ‘In Nederland gaat de overheid uit van de goede intentie. In het buitenland zijn ze iets realistischer.’
Dat de meeste Nederlandse stichtingen geen vennootschapsbelasting betalen, vinden ze in het buitenland maar gek, zegt Sigrid Hemels (52), hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus Universiteit. ‘Vaak zijn alleen goede doelen daar vrijgesteld van belasting.’ In Nederland worden alle stichtingen fiscaal in de watten gelegd, ongeacht hun doelstelling.
4. Rijken kunnen stichtingen gebruiken om minder belasting te betalen. Kun je dat voorkomen?
Makkelijker dan gedacht, zegt hoogleraar Hemels. ‘Je kunt stichtingen die geen Anbi-status hebben, verplichten tot het betalen van vennootschapsbelasting. Dat is een simpele oplossing.’ Wel moet je dan iets bedenken voor de kleinste stichtingen die nu geen Anbi-status kunnen krijgen, zoals de ‘lokale fanfare of het dorpstoneel’. Volgens een snelle berekening zou dat ieder jaar minstens 250 miljoen euro extra belastinginkomsten opleveren.
Voor buitenstaanders is bovendien ‘heel onduidelijk’ wat er in de meeste stichtingen gebeurt, zegt onderzoeker Schmieman. ‘Een Anbi moet informatie publiceren. Bij de rest bestaan heel weinig controlemogelijkheden.’ Hij wijst op wetsvoorstellen, zoals de Wet transparantie maatschappelijke organisaties die nu bij de Tweede Kamer ligt, die alle stichtingen verplicht om meer informatie te delen. In Scandinavië is dat bijvoorbeeld al het geval. ‘Zo’n voorstel stuit bij vermogenden op enorm verzet. Zij vrezen privacyschendingen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant