Oekraïne leeft tussen hoop en vrees, nu duidelijk is dat de Amerikaanse president Trump bij de vredesonderhandelingen aan de kant van de Russen staat. Bij de jaarlijkse herdenkingsdienst is de vertwijfeling voelbaar. ‘We kunnen onze natie nu toch niet zomaar weggeven?’
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de oorlog in Oekraïne.
Oleksandr Tolotsjenko rijdt het plein op waar het voor hem allemaal begon en pakt zijn nieuwe benen van de achterbank. Voorzichtig bindt hij de zwarte protheses met Adidas-sneakers aan zijn romp. Hij grist zijn krukken erbij en op eigen kracht beweegt de oorlogsveteraan van nog maar 24 jaar het Maidanplein in Kyiv op, naar de bijeenkomst die hij niet wil missen – zeker niet na deze week.
Gewoonlijk gaat de jaarlijkse herdenkingsdienst bij de houten kapel aan het plein over ‘de hemelse honderd’. De ruim honderd mensen die hier 11 jaar geleden werden doodgeschoten door Russischgezinde autoriteiten tijdens een demonstratie voor een Europese toekomst. Het zijn de Oekraïners die honderdduizenden landgenoten inspireerden om in verzet te komen tegen de indringers uit Rusland. Tolotsjenko: ‘Op dit plein begon ons gevecht tegen de agressor.’
Maar donderdag galmen er bij de herdenkingsdienst voor de hemelse honderd verwijzingen naar de Amerikaanse president Donald Trump door de luidsprekers. ‘Wat er ook gezegd wordt in Saoedi-Arabië, God is met Oekraïne’, zegt de priester van de kapel tegen verdrietige, betraande mensen. ‘De heilige honderd zullen ons het juiste pad wijzen’, zegt de volgende spreker, de directeur van het museum over de Maidanrevolutie. ‘Zij zullen vanuit de hemel hun oordeel vellen over zogenaamde deals.’
Oekraïners zijn aangeslagen en verbolgen nu hun de rug wordt toegekeerd door de president van Amerika, de leider van de wereld waar ze bij wilden horen. Velen hoopten dat Trump de Russische president Vladimir Poetin onder druk zou zetten om de oorlog te beëindigen. In plaats daarvan doet hij dat nu bij de Oekraïense president Zelensky door ineens vrijwel alle Russische eisen in te willigen, van het afstaan van gebied tot het vaarwel zeggen van een Navo-lidmaatschap – tienduizenden doden ten spijt.
Ontredderd spreken Oekraïners elkaar nieuwe moed in. Ze proberen elkaar ervan te overtuigen dat de opofferingen van de afgelopen 11 jaar niet voor niets zijn geweest. Dat Oekraïne zich heus wel vrij zal vechten, als het moet zonder de VS.
Maar er klinkt vertwijfeling door in de aanmoedigingen. Om Rusland tegen te houden zijn er nu eenmaal meer wapens nodig, weten alle bloemenleggers bij de kapel. Tolotsjenko verloor zijn benen in 2023 in de slag om Bachmoet, de zwaarste slag in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog, die Oekraïne verloor door een tekort aan wapens. En straks komt er helemaal niets meer uit de VS richting Kyiv, verwacht Tolotsjenko. ‘Trump is gewoon niet in ons geïnteresseerd.’
Zijn makker Dmytro, 23 jaar, vloekt instemmend. ‘Trump geeft niet om zijn bevolking of die van ons, alleen maar om zijn eigen deals.’ Dmytro verloor vorig jaar twee tenen, een deel van zijn been en zijn hele linkerarm toen een Russische drone een explosief op hem liet vallen bij de slag om Avdiivka.
De twee soldaten vinden dat het tijd wordt dat Europeanen zich sterker gaan verenigen achter Oekraïne. ‘Ze begrijpen nog steeds niet dat wij hun frontlinie zijn tegen Poetin met diens imperiale ambities’, zegt Dmytro. ‘Ik vrees dat ze het pas gaan begrijpen als er raketten inslaan op hun vreedzame steden.’
‘Ja’, zegt Tolostjenko, ‘het is niet zo dat de oorlog nog maar een paar maanden gaande is, we zitten nu op 11 jaar.’ Dmytro: ‘Toen ik nog op school zat, maakte ik tekeningen voor soldaten. Nu krijg ík ze van kinderen.’
Buiten de kapel, op het plein, plant een jonge vrouw met een kinderwagen twee geelblauwe vlaggetjes in een veld met tienduizenden vlaggetjes voor omgekomen militairen. Een voor haar ex, een voor haar echtgenoot. ‘Ik hoop dat mijn dochter deze oorlog nooit hoeft te zien’, zegt Daria Sjpatar en ze barst uit in tranen boven de kinderwagen met daarin Mia van vijf maanden.
Een einde van de oorlog is door Trumps opstelling verder uit het zicht geraakt voor Oekraïners. De 18-jarige rekruut Kostjantin, die verheugd is dat hij eindelijk oud genoeg is om naar het front te mogen, zegt bij de vlaggenzee rekening te houden met gedwongen terugtrekkingen als de militaire steun uit Amerika stopt. ‘Maar dan verandert deze oorlog in een existentiële guerilla-oorlog. Wij gaan de Russen nooit gehoorzamen.’
Trump lijkt Oekraïners ongewild dichter tot elkaar te brengen. Zelfs politieke tegenstanders van president Zelensky sprongen deze week in de bres voor Zelensky toen Trump hem uitmaakte voor ‘een dictator’ die de oorlog ‘nooit had moeten beginnen’.
Borys Filatov, burgemeester van de stad Dnipro en criticus van de president, schreef woensdag op Facebook dat Oekraïners voor of tegen Zelensky mogen zijn, en hem mogen uitschelden of prijzen, ‘want hij is ONZE president’, aldus Filatov. ‘Geen enkel leugenachtig wezen, noch in Moskou, noch in Washington, noch waar dan ook, heeft het recht om zijn mond open te trekken tegen hem.’
Ook familieleden van militairen zijn deze week gaan walgen van Trump, weet Vera Starytsjenko, psycholoog voor militairen en hun dierbaren. Nadat ze chrysanten heeft gelegd bij de kapel zegt ze: ‘Er zijn zo veel jongens voor ons gestorven. We kunnen onze natie nu toch niet zomaar weggeven?’
En dan klinken er nieuwe woorden die hoop moeten geven uit de luidsprekers. Ze worden uitgesproken door Natalia Boykiv, de weduwe van een van de hemelse honderd. ‘Maidan was onze eerste overwinning in deze oorlog’, zegt ze. ‘We zullen het werk afmaken dat de hemelse honderd zijn begonnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant