Zeebrasems kunnen individuele mensen herkennen, blijkt uit een vernuftig experiment met duikers met felgekleurde flippers. Het werpt nieuw licht op de wederzijdse band die tussen mens en vis kan ontstaan.
Een geheugen als een garnaal. Een geheugen als een goudvis. In uitdrukkingen staan waterdieren niet bekend om hun sterke vermogen om gebeurtenissen te onthouden.
Wilde zeebrasems poetsen die reputatie flink op in een nieuw onderzoek van Max Planck Institute of Animal Behavior. De vissen blijken onderscheid te kunnen maken tussen verschillende mensen die ze eerder hebben gezien.
Aanleiding voor het onderzoek was een probleem dat de wetenschappers regelmatig hadden bij het duiken. Wilde vissen achtervolgden soms hinderlijk een van de duikers die ze eerder betrapt hadden op het uitdelen van voedsel voor experimenten. Zouden de vissen afzonderlijke duikers van elkaar kunnen onderscheiden, vroegen de onderzoekers zich af?
Dat zou behalve nieuw licht werpen op vissengedrag, ook een flinke complicatie zijn bij veel experimenten. Stel een wetenschapper onderzoekt het gedrag van vissen door klimaatverandering, en de vis zwemt in een experiment naar bassin ‘A’. Doet hij dat dan omdat het daar warmer of kouder is, of omdat daar toevallig de duiker zwemt die normaal het eten bij zich heeft?
Voor het nieuwe experiment aan de Corsicaanse kust ondergingen de jonge zeebrasems eerst een korte ‘training’ waar ze de duiker met het eten leerden herkennen. Om zo veel mogelijk op te vallen droeg de onderzoeker een knalrood vest en gele flippers. Zo ging de onderzoeker in het water met een zakje eten, waaruit een smakelijke geur van garnalen ontsnapte.
De duiker zwom 50 meter langs een rechte lijn. Bij het beginpunt kregen de aanwezige visjes wat lekkers te eten. De vissen die de duiker volgden tot het eindpunt kregen daar ook wat te eten.
Na deze stoomcursus hesen de onderzoekers zich in twee verschillende duikpakken: met gele of blauwe flippers. Bepakt met dichte zakjes eten sprongen ze het water in en zwommen allebei een andere kant op. Alleen bij het eindpunt van de geel geflipperde onderzoeker kregen de vissen een garnalentraktatie, bij de collega met blauwe flippers werd niets lekkers uitgedeeld.
De slimmeriken die bij de training hadden opgelet, zwommen meteen al met de juiste duiker mee. Na enkele rondjes wisten bijna alle vissen waar het eten te halen was. De zeebrasems volgden vastberaden de onderzoeker met de gele zwemflippers, en lieten zijn collega links liggen.
Volgende stap van het experiment: beide onderzoekers met gele flippers aan, terwijl nog steeds maar één duiker de visjes voerde. Nu volgden de vissen beide duikers evenveel, wat erop wijst dat de vissen echt op de kleur van de flippers letten, en niet bijvoorbeeld op de haarkleur of lichaamsbouw van de duiker.
‘Een leuke studie’, reageert Jacco van Rijssel, visbioloog bij Wageningen Marine Research, en niet betrokken bij het nieuwe onderzoek. ‘Het was al bekend dat vissen elkaar onderling herkennen. Dat ze ook binnen andere soorten in het wild onderscheid kunnen maken tussen individuen, is een nieuwe bevinding.’
Het toont volgens Van Rijssel bovendien aan dat mens en vis een wederzijdse band met elkaar zouden kunnen aangaan: ‘Zonder herkenning door de vis is er geen basis voor zo’n wederzijdse band.’
De onderzoekers van Max Planck noemen hun onderzoek onder meer bijzonder omdat het niet in een aquarium gebeurde, maar bij wilde vissen.
‘Maar daar wringt de schoen een beetje’, zegt Van Rijssel. ‘Het onderzoek is namelijk wel uitgevoerd op een plek waar dagelijks mensen duiken.’ De kans is dus aanwezig dat de wilde vissen al eerder in aanraking kwamen met duikers.
Volgens de Wageningse visbioloog is het raadzaam om voortaan bij wetenschappelijke experimenten rekening te houden met het feit dat vissen individuele mensen kunnen herkennen en daar dus ook anders op kunnen reageren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant