Door de uitlatingen van Donald Trump over Oekraïne is Europa in een snelkookpan terechtgekomen. Europese leiders proberen te redden wat er te redden valt, maar dat is een moeilijke opgave. De VS zijn een onbetrouwbare bondgenoot, maar wel een van wie de EU afhankelijk is.
De Europeanen waren nog maar nauwelijks bekomen van de vijandige rede van de Amerikaanse vicepresident JD Vance in München, of zijn baas Donald Trump haalde woest uit naar de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Eerder schoof Trump de Europese Unie en Oekraïne bruut terzijde toen hij plotseling in een negentig minuten durend telefoongesprek met de Russische president Vladimir Poetin de vredesonderhandelingen opende.
Na deze reeks politieke knietjes hapt Europa naar adem. Onder Trump distantiëren de Verenigde Staten zich van hun democratische bondgenoten en lijken zij de lijn te kiezen van Rusland, een dictatuur die een buurland aanviel. ‘Het is een omkering van de staat van de wereld sinds 1945’, zei de Franse ex-minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian woensdag op de Franse radio.
De komende weken staat Europa voor een moeilijke opgave: hoe moet je een onbetrouwbare bondgenoot, van wie je nog altijd afhankelijk bent voor je veiligheid, binnenboord houden?
De Europese leiders proberen te redden wat er te redden valt. Volgende week reizen de Franse president Emmanuel Macron en de Britse premier Keir Starmer naar Washington om met Trump te praten. Maandag brengen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-president António Costa een bezoek aan Kyiv, om na drie jaar oorlog de blijvende solidariteit van de EU met Oekraïne te onderstrepen.
De Europeanen benadrukken het belang van een ‘duurzame’ deal met Rusland. Een staakt-het-vuren is niet genoeg, er moet een akkoord komen dat Oekraïne voldoende veiligheidsgaranties biedt. Anders valt Rusland na verloop van tijd opnieuw Oekraïne aan, zo vrezen de Europeanen, waarna Moldavië en de Baltische staten aan de beurt komen.
‘De onderhandelingen moeten duurzame vrede opleveren, die Rusland niet in de gelegenheid stelt om zich te hergroeperen en herbewapenen, waardoor we over een paar jaar in andere landen wellicht tot eenzelfde confrontatie zouden komen’, zei premier Dick Schoof maandag na afloop van een informele top in Parijs.
Om dit scenario te voorkomen, zit de EU op twee sporen. Spoor één is nog meer steun aan Oekraïne. Hoe sterker het land ervoor staat op het slagveld, hoe sterker het is aan de onderhandelingstafel. Daarom moeten er zo veel mogelijk wapens en munitie naar Oekraïne worden gestuurd.
‘We moeten de laatste schappen van de defensie-industrie leegschrapen’, aldus Schoof. Ook praten de Europese ministers van Buitenlandse Zaken maandag over extra steun aan Oekraïne, waarschijnlijk voor een bedrag van 5- tot 6 miljard euro.
Spoor twee zijn de veiligheidsgaranties die de EU kan geven bij een vredesdeal tussen Rusland en Oekraïne, in de vorm van wapens, munitie, financiële steun en boots on the ground, Europese militairen die het bestand tussen beide landen moeten bewaken.
Maandag leverde een bijeenkomst van acht Europese landen in Parijs weinig concreets op, waardoor het beeld van een zwak en verdeeld Europa slechts werd bevestigd. Achteraf gezien was de ‘informele minitop’ te haastig belegd, na de schok van München, zegt een EU-ambtenaar: ‘De verwachtingen waren te hoog.’
Deze week belt EU-president Costa met de leiders van de lidstaten om te vragen wat ze kunnen bijdragen aan veiligheidsgaranties. Alleen als hij bevredigende antwoorden krijgt, zal hij een extra Europese top beleggen. Costa wil een herhaling van Parijs voorkomen.
De Europese leiders zitten in een lastige positie. Ze moeten met iets komen om ‘zich aan tafel te knokken’, zoals Navo-chef Mark Rutte het uitdrukte. Maar het leveren van troepen is een gevoelige kwestie die in veel landen niet erg populair is bij het electoraat.
Bovendien opereren de Europeanen in een dichte mist. Voorlopig is er helemaal geen bestand. En als er een komt, is het maar de vraag hoe dat eruit zal zien. Volgens alle Europese betrokkenen is het cruciaal dat de Europeanen rugdekking krijgen van de VS. Alleen de Amerikanen kunnen de afschrikking leveren die nodig is om de Russische president Poetin te weerhouden van een aanval op Europese militairen. Bovendien zijn de Amerikanen nodig om inlichtingen en de benodigde transportmiddelen te leveren, ook om een eventuele evacuatie van Europese troepen uit te voeren.
Het is echter onduidelijk of de Amerikanen hiertoe bereid zijn. Keith Kellogg, Trumps gezant voor Rusland en Oekraïne, liet de Amerikaanse steun in het midden: ‘Ik heb met president Trump gepraat, en het beleid is altijd geweest: haal geen opties van tafel.’ Ook in een gesprek met Costa wilde Kellogg geen uitsluitsel geven.
De Amerikanen zijn de onderhandelingen ingegaan zonder duidelijke strategie. Ze improviseren en navigeren op zicht, waarbij de luimen van president Trump een cruciale rol lijken te spelen. Bij Trump zijn geopolitiek en egopolitiek nauw met elkaar verbonden. Toen president Zelensky het waagde Trump te bekritiseren, werd hij meteen uitgemaakt voor een ‘dictator’ die moest uitkijken, ‘anders hield hij geen land meer over’.
Door de Amerikaanse opstelling is Europa in een snelkookpan terechtgekomen. De EU wordt niet meer behandeld als een bondgenoot, maar als een pion op het speelveld, net als China of Rusland. Een zwakke pion bovendien, waarvoor Trump zijn minachting nauwelijks kan verbergen.
Terwijl de VS de Europese veiligheidsorde op haar kop zetten, vecht Europa om een plaats aan tafel. ‘Costa ziet de komende weken als existentieel voor de EU’, zegt een Europese ambtenaar. Europa moet zijn zaken op orde krijgen, nu de VS een onberekenbare partner zijn geworden. Of dat lukt, is de vraag. Zoals een EU-ambtenaar zegt: ‘De EU reageert het beste bij crises, maar niet altijd op tijd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant