Mijn dag was goed gisteren: weliswaar kreeg Luis Rubiales, de afgetreden voorzitter van de Spaanse voetbalbond, niet de geëiste celstraf en bleef zijn intimidatie van haar en haar teamgenotes ongestraft, hij werd wel schuldig bevonden aan het tegen haar zin kussen van voetbalster Jennifer Hermoso en moet een boete betalen.
De inmiddels beruchte kus dateert van augustus 2023 toen het Spaanse vrouwenvoetbalteam wereldkampioen werd, maar de strijd van topscorer Hermoso en haar team wordt al een dikke eeuw gevoerd. Het is de strijd van vrouwen om als gelijken toegang te krijgen tot de publieke wereld van politiek, sport en werk. Toegang tot de politiek hadden vrouwen rond 1900 niet, aan de ‘moderne’ Olympische Spelen van 1896 mochten ze niet meedoen en uit hun broodwinning werden ze meer en meer verdreven.
In Nederland vormde de arbeidsbescherming van eind 19de eeuw, waardoor vrouwen net als kinderen steeds minder fabriekswerk mochten verrichten, het startpunt van een reeks verboden op alle mogelijke soorten arbeid door – vooral gehuwde – vrouwen. In de oorlogvoerende landen doorbrak de Eerste Wereldoorlog hun uitsluiting voor korte tijd. Vrouwen namen het werk over van de mannen, die de loopgraven in moesten, maar toen de wapens zwegen, werden ze prompt weer ontslagen.
Over de auteur
Jolande Withuis is socioloog en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Vrouwenvoetbal is mijn favoriete casus om de populaire aanname te weerleggen dat de emancipatie van vrouwen een zaak is van gestage, onafwendbare vooruitgang. Want behalve de fabrieken vulden in het Verenigd Koninkrijk meisjes enkele jaren met veel plezier ook de voetbalvelden waarop voor de oorlog de fabrieksteams speelden. Het publiek liep massaal uit voor hun competitie. De opbrengst ging naar de oorlogsinvaliden. In 1921 echter sloten de bonden de velden weer voor vrouwen, gesteund door de medische stand, die beweerde dat hardlopen de tere vrouwelijke organen zou beschadigen.
De eerste Nederlandse vrouwenvoetbalclub kreeg in 1924 geen toestemming op officiële velden te spelen; vrouwen, zei de bond, dienden ‘moeder, echtgenote of geliefde te zijn van voetballers’. Pas in 1971, nadat hun een halve eeuw sportplezier was ontzegd, werd vrouwenvoetbal erkend. Daarna duurde het weer een halve eeuw voordat, door het Europees kampioenschap van 2017 en het wereldkampioenschap van 2019 (dat al het achtste was), pers en publiek ontdekten dat ook vrouwen tegen een bal kunnen trappen. Honderd jaar nadat ze van de velden waren verwijderd.
Zoals we dankzij MeToo zagen in onder meer de filmindustrie (Weinstein), heeft de toegang tot wat mannen zien als hún wereld een prijs. Die prijs is vernedering. Rubiales is het prototype van de zich onaantastbaar wanende macho. Zie zijn obscene gebaar na de gewonnen finale. Voor het oog van de wereld greep hij triomfantelijk in zijn kruis. We moesten wel beseffen welk geslacht nog altijd de baas was.
Dat had hij zijn speelsters ook jarenlang laten voelen. Als voorzitter benoemde hij vriendjes die nooit iets hadden gepresteerd tot trainer. De eerste bondscoach maakte homofobe opmerkingen, zei dat de speelsters een ‘goede beurt’ nodig hadden en stelde bij een wedstrijdbespreking een keer twaalf speelsters op. De volgende (verantwoordelijk voor het WK) weigerde hun miserabele werkomstandigheden te verbeteren. Toen ze zich daarna tot Rubiales zelf wendden met bijvoorbeeld het verzoek om de fitness te mogen gebruiken als de mannen die niet nodig hadden, sprak die tegen de pers over de ‘praatjes van verwende meisjes’. Uit protest tegen al dit seksisme weigerde een deel van de ploeg zelfs mee te gaan naar het WK-toernooi in Australië en Nieuw-Zeeland.
De afloop is bekend. Nadat de ploeg, geamputeerd en wel, er toch in was geslaagd te winnen, klemde Rubiales het hoofd van aanvoerster Hermoso tussen zijn handen en kuste haar vol op de mond. Een Netflix-documentaire van najaar 2024 laat zien dat het vervolg al even walgelijk was. Een door de bond uitgebrachte verklaring van Hermoso dat ze met de kus had ingestemd bleek vals; solidaire collega’s kregen te horen dat hun carrière eraan zou gaan en Rubiales brulde voor een zaal applaudisserende mannen dat hij nimmer zou aftreden. Ondanks alle gekonkel, chantage en dreigementen lieten de vrouwen zich niet tegen elkaar uitspelen en bleven zij Hermoso steunen.
Het proces tegen Rubiales ging niet over voetbal of een kus alleen. Hier stond een cultuur van vrouwenhaat en -minachting terecht. Een wereldwijde boodschap, noemde een speelster het: ‘Wij vrouwen tolereren niet meer zomaar alles.’ Se Acabó heet de documentaire. ‘Het is afgelopen. Uit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns